مۆمىنجان ئابلىكىم

مۆمىنجان ئابلىكىم 1976-يىلى 18-مارت كۈنى مېھرى ئاتەش زېمىن قەشقەرنىڭ مارالبېشى ناھىيىسى تۇمشۇق رايونى (ھازىرقى تۇمشۇق شەھىرى) غا قاراشلىق شاقۇ يېزىسىدا مەرىپەتپەرۋەر خەلق سەنئەتكارى ئائىلىسىدە تۇغۇلغان. مۆمىنجاننىڭ ئائىلىسى جايلاشقان شاقۇ يېزىسى «دۇنيا مەدەنىيىتىنىڭ ئاچقۇچى كۆمۈلگەن» تەكلىماكان قۇملىقىنىڭ سىرلىق قۇچىقىغا سوزۇلۇپ كىرگەن بولۇپ، پۈتۈنلەي مىللىي تۈس ئالغان ئەلنەغمە-مەشرەپلەر، سېھىرلىك رىۋايەت-چۆچەكلەر، دالىنى قاپلىغان سانسىز توغراقلار مۆمىنجاننىڭ سەبىي چاغلىرىدىكى تۇرمۇش رېئاللىقى ئىدى. سەبىي مۆمىنجان ئۆتمۈش ۋە بۈگۈگە شاھىد بولغان، كەلگۈسىگە يۈزلەنگەن، يۈكسەك ھاياتىي كۈچكە ئىگە ئاشۇ قەدىم توغراقلىقلاردا ئوينايتتى، چارچىغاندا توغراقلارنىڭ سايىسى ئاستىدا ئولتۇرۇپ خىيال سۈرەتتى. چۆچەكلەردىكى بەخت-سائادەت ئەلچىسى بولمىش ئاپئاق ساقاللىق خىزىر بوۋاي، گۈزەل بىر نازىنىننى كۈيلەپ راۋاب چېلىۋاتقان ئاشىق يىگىت، گۈل -چىچەكلەردىن بېزەك تاقىغان ئاق قاناتلىق پەرىزات قىز … قاتارلىق سېھىرلىك ئوبرازلار ئاشۇ توغراقلىقلاردىن چىقىپ كېلىدىغاندەكلا تۇيۇلاتتى. دېمەكچىمىزكى، ھاياتىي كۈچى ئۇرغۇپ تۇرغان، ئانا تۇپراققا مەھكەم يېپىشقان قەدىم توغراقلار مۆمىنجانغا ئانا زېمىنغا مۇھەببەت باغلاش...

داۋامىنى ئوقۇڭ!

مەھمۇت سۇلايمان

ئۇيغۇر قامۇسى 0 425

مەھمۇت سۇلايمان 1968-يىلى قەشقەر شەھىرىدە تۇغۇلغان. 1981-يىلى شىنجاڭ سەنئەت ئىنستىتۇتىنىڭ ئۇسسۇل كەسپىدە ئوقۇغان، 1985-يىلى مەكتەپ پۈتتۈرۈپ، قەشقەر سەنئەت ئۆمىكىدە ئۇسسۇلچى بولۇپ ئىشلىگەن. سەنئەت ئۆمىكىدە ئۇسسۇلچى بولۇپ ئىشلىگەچ، ناخشا-مۇزىكا ئىجادىيىتى بىلەن شۇغۇللانغان.

1990-يىلى «رىۋايەت» مۇزىكا ئەترىتىنى قۇرغان. 1992-يىلى «سالام دوستلار»، 1993-يىلى «شۈكرى دېدىم»، 1995-يىلى «يۇلتۇزۇم» ناملىق ئىجادىي ناخشىلىرىنىڭ ئۈنئالغۇ لېنتىلىرىنى تارقاتقان. 1997-يىلى، ئاپتونوم رايونلۇق سەنئەت ئۆمىكىنىڭ تەكلىپى بىلەن يۆتكىلىپ كەلگەن.

شۇندىن باشلاپ، «بۇ چۈش ئەمەس»، «ئازابلىق لەززەت»، «سەھرادىن كەلگەن دادا»، «قاراڭغۇ تاغ»، «سەھرادىكى مۇڭ كۈي» قاتارلىق كىنولارنىڭ ناخشا-مۇزىكىسىنى ئىشلىگەن. 2005-يىلى، شاڭخەي مۇزىكا ئۇنىۋېرسىتېتىغا ئىمتاھان بېرىپ ئۆتكەن، 2006-يىلى «سېغىنمىدىڭمۇ» ناملىق MTV پىلاستىنكىسىنى تارقاتقان.

ئۇيغۇر خەلقىنىڭ سۆيۈملۈك ئوغلانى مەھمۇت سۇلايمان ئەپەندىم 2020-يىلى 11-ئاينىڭ 23-كۈنى كېچىدە، 52 يېشىدا يۈرەك كېسىلى سەۋەبلىك خەلقىمىزدىن ئايرىلىپ، كۆڭلىدىكى بارچە قايغۇ-ھەسرەت ۋە دەرت-ئەلەملىرىنى ئۇ ئالەمگە ئېلىپ كەتتى.

مەھمۇت سۇلايمان ئەسەرلىرى

ئۇيغۇر رادىئوسى

جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئاساسىي قانۇنى

ئۇيغۇر قامۇسى 0 164

1982ـ يىلى 12ـ ئاينىڭ 4ـ كۈنى 5ـ نۆۋەتلىك مەملىكتلىك خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ 5ـ يىغىنىدا ماقۇللانغان، 1982ـ يىلى 1 ـ ئاينىڭ 4ـ كۈنى مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ ئېلانى بىلەن يولغا قويۇشقا جاكارلانغان، 1988– يىلى 4ـ ئاينىڭ 12– كۈنى 7ـ نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ 1– يىغىنىدا ماقۇللانغان «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ئاساسىي قانۇنىنىڭ تۈزىتىلمىسى»، 1993– يىلى 3 – ئاينىڭ 29– كۈنى 8– نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ 1– يىغىنىدا ماقۇللانغان «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ئاساسىي قانۇنىنىڭ تۈزىلتىلمىسى» ۋە 2004– يىلى 3– ئاينىڭ 14– كۈنى 10– نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇلتىيىتىنىڭ 2– يىغىنىدا ماقۇلللانغان «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ئاساسىي قانۇنىنىڭ تۈزىتىلمىسى» گە ئاساسەن تۈزىتىلگەن.
1 – باب ئومۇمىي پروگرامما
1 – ماددا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ئىشچىلار سىنىپى رەھبەرلىك قىلىدىغان، ئىشچى، دېھقانلار ئىتتىپاقىنى ئاساس قىلغان خەلق دېموكراتىيىسى دىكتاتورىلىقىدىكى سوتسىيالىستىك دۆلەت. سوتسىيالىستىك تۈزۈم جۇڭخۇا خەلقجۇمھۇرىيىتىنىڭ تۈپ تۈزمى. سوتسىيالىستىك تۈزۈمگە ھەرقانداق تەشكىلات ياكى شەخسنىڭ بۇزغۇنچىلىق...

داۋامىنى ئوقۇڭ!

مىللىي تېررىتورىيەلىك ئاپتونومىيە قانۇنى

ئۇيغۇر قامۇسى 0 123

جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ مىللىي تېررىتورىيەلىك ئاپتونومىيە قانۇنى

(1984-يىلى 5-ئاينىڭ 31-كۈنى 6-نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى 2-يىغىنىدا ماقۇللانغان، 2001-يىل 2-ئاينىڭ 28-كۈنى 9-نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتى 20-سانلىق يىغىنىنىڭ «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ مىللىي تېررىتورىيەلىك ئاپتونومىيە قانۇنى»غا تۈزىتىش كىرگۈزۈش توغرىسىدىكى قارارىغا ئاساسەن تۈزىتىلگەن).

«جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ مىللىي تېررىتورىيەلىك ئاپتونومىيە قانۇنى» ئاساسىي قانۇندا بەلگىلەنگەن مىللىي تېررىتورىيەلىك ئاپتونومىيە تۈزۈمىنى يولغا قويىدىغان نېگىزلىك قانۇندۇر.

بىرىنچى باب: ئومۇمىي پرىنسىپ
1-ماددا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ مىللىي تېررىتورىيەلىك ئاپتونومىيە قانۇنى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئاساسىي قانۇنىغا ئاساسەن تۈزۈلدى.

2-ماددا ئاز سانلىق مىللەتلەر توپلىشىپ ئولتۇراقلاشقان جايلاردا مىللىي تېررىتورىيەلىك ئاپتونومىيە يولغا قويۇلىدۇ. مىللىي ئاپتونومىيەلىك جايلار ئاپتونوم رايون، ئاپتونوم ئوبلاست، ئاپتونوم ناھىيەلەرگە بۆلۈنىدۇ. مىللىي ئاپتونومىيەلىك جايلارنىڭ ھەممىسى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئايرىلماس قىسمىدۇر.

3-ماددا مىللىي ئاپتونومىيەلىك جايلاردا ئاپتونومىيە ئورگانلىرى تەسىس قىلىنىدۇ، ئاپتونومىيە ئورگانلىرى دۆلەتنىڭ بىر دەرىجىلىك يەرلىك ھاكىمىيەت ئورگانلىرىدۇر. مىللىي ئاپتونومىيەلىك جايلارنىڭ ئاپتونومىيە ئورگانلىرىدا دېموكراتىيە-مەركەزلەشتۈرۈش تۈزۈمى پرىنسىپى يولغا قويۇلىدۇ.

4-ماددا مىللىي ئاپتونومىيەلىك...

داۋامىنى ئوقۇڭ!

ئەركىن ئابدۇللا

ئۇيغۇر قامۇسى 0 608

ئەركىن ئابدۇللا ئۇيغۇر مىللىتىدىن چىققان ياش سەنئەتكار، جۇڭگو مۇزىكانتلار بىرلەشمىسى مودا مۇزىكا ئىلمىي جەمىيئىتىنىڭ كېڭەش ئەزاسى، جۇڭگو فىلامېنكو جەمىيئىتىنىڭ دائىمىي ھەيئەت ئەزاسى. ئۇنىڭ مۇزىكا ئۇسلۇبى كۆپ خىل مۇزىكا ئېلمنتلىرىدىن تەركىب تاپقان بولۇپ، ئۆزگىچە ئالاھىدىلىككە ئىگە ئاۋازى ۋە كامالەتكە يەتكەن گىتتار ماھارىتىگە مىللىيچە ۋە زامانىۋى، ئەنئەنىۋى ۋە مودا ئۇسلۇبلار قوشۇلۇپ ئۇنىڭ مۇزىكىلىرى تەدىرجى ھالدا مىللەت ھالقىغان كۆپ خللاشقان مۇزىكا ئۇسلۇبى بولۇپ شەكىللەنگەن.

2002-يىلى ئەركىن ئابدۇللانىڭ نەشىردىن چىققان بىرىنچى پىلاستىنكىسى «قۇملۇقتىن چىققان دولان» ۋە «دولان» ناملىق ناخشىسى نەننىڭ خەلقئارالىق مىللىي سەنئەت بايرىمىدا ئايرىم– ئايرىم ھالدا «ئەڭ ياخشى پىلاستىنكا مۇكاپاتى» ۋە «ئەڭ ياخشى خاسلىق مۇكاپاتى» غا ئېرىشكەن. 2003-يىلى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى مەدەنىيەت مىنىستىرلىكى ئۇيۇشتۇرغان پۈتۈن مەملىكەتلىك ئەڭ چوڭ كۆلەملىك ناخشا مۇسابىقىسىدە ئاممىباپ ئۇسلۇپ بويىچە شەرەپ بىلەن «بىرىنچى دەرىجىلىك مۇكاپات» قا ئېرىشكەن. ئىجادىي ئەسىرى «ئۇيغۇر قىزى» نەننىڭ خەلقئارالىق مىللىي سەنئەت بايرىمىدا شەرەپ بىلەن «ئون چوڭ...

داۋامىنى ئوقۇڭ!

ئابدۇللا ئابدۇرېھىم

ئۇيغۇر قامۇسى 1 372

　　ئابدۇللا ئابدۇرېھىم – ئۆزىنىڭ پىكىرى چوڭقۇر، ھىسىياتقا ۋە تەسىرلەندۈرۈش كۈچىگە باي لېرىك ناخشىلىرى ئارقىلىق تاماشىبىنلارنىڭ قەلبىدىن چوڭقۇر ئورۇن ئالغان تالانتلىق ناخشا چولپىنىدۇر. ئۇ، 1969-يىلى 10-ئاينىڭ 1-كۈنى مارالبېشى ناھىيىسىنىڭ تۇمشۇق يېزىسىدا تۇغۇلغان. ئابدۇللا ئابدۇرېھىمنىڭ بالىلىق ھاياتى قەدىمى دولان مۇقاملىرى ۋە دولان مەشىرەپلىرى قۇچىغىدا ئۆتكەچكە ئۇنىڭدا ئاشۇ سەبى چاغلاردىن باشلاپلا سەنئەتكە بولغان كۈچلۈك ئىشتىياق شەكىللەنگەن. 1987-يىلى 5-ئايدا شىنجاڭ سەنئەت ئىنىستىتوتى تىياتىر فالكولتىتىنىڭ بىر قىسىم ئوقۇتقۇچىلىرى مارالبېشى ناھىيىسگە ئوقۇغۇچى ئالغىلى بېرىپ، ئابدۇللا ئابدۇرېھىمدىكى يۇشۇرۇن سەنئەت تالانتىنى بايقايدۇ- دە، ئۇنى سەنئەت ئىنىستىتوتىغا قۇبۇل قىلىدۇ. شۇ يىلى 9-ئايدىن ئېتىبارەن ئۇ ھەقىقى سەنئەت ھاياتىنى باشلىدى. ئۇ سەنئەت ئىنىستىتوتىدىكى ئوقۇغۇچىلىق ﮬاياتىدا بىر تەرەپتىن سەھنىدە ئوبراز يارىتىش ماھارەتلىرى ۋە تىياتىر بىلىملىرىنى ئۆگەنسە، يەنە بىر تەرەپتىن ناخسا سەنئتىگە چوڭقۇر مۇھەببەت باغلاپ، ئاۋاز مەشىقىنى كۈچەيتىپ، ناخشا ئورۇنداش جەﮬەتتە ئۆزگىچە ئاھاڭ، ئۆزگىچە ئۇسلۇب بىلەن بەلگىلىك ماھارەت يىتىلدۈردى. ئابدۇللا ئابدۇرېھىم 1991-يىلى 7-ئايدا...

داۋامىنى ئوقۇڭ!

«ئادارگۈل» ناخشىسىنىڭ تېكىستىنى زادى كىم يازغان؟

ئۇيغۇر قامۇسى 0 561

ئىسكەندەر جېلىل (قومۇل تارانچىدىن)
خەلق ئىچىدە تارقىلىۋاتقان نۇرغۇن ناخشىلارنى ئەمەلىيەتتە بەزى كىشىلەر ئىجاد قىلغان، لېكىن ناخشا ئوموملىشىپ، ئۇنىڭ ئىجاتكارىنىڭ نامى كۆپىنچە ئەھۋاللاردا تىلغا ئېلىنمىغاچقا، بۇ ناخشىلار ئومومەن خەلق ناخشىسى دەپ ئاتىلىپ كەلمەكتە.

يېقىندا، خوتەندىكى بەزى پىدائىيلارنى زىيارەت قىلىش داۋامىدا، «ئادارگۈل» ناخشىسىنىڭ تېكىستىكىنى يازغان شائىر ئابدۇغېنى سېيىت ئاكىمىز بىلەن تاساددىپىي ئۇچرىشىپ قالدىم. ئۇ بۇ ھەقتە مۇنداق دەپ ھېكايە قىلىدۇ:

1969-يىلى 11-ئايدا، ئابدۇغېنى سېيىت ئاكا گۇما ناھىيەسى قوشتاغ يېزىلىق ئوتتۇرا مەكتەپتە ئوقۇتقۇچىلىق قىلىۋاتاتتى. بۇ چاغلاردا مەدەنىيەت ئىنقىلابى خېلى ئەۋجىگە چىققان بولۇپ، ليۇ شاۋچى، دىڭ شاۋپىڭ قاتارلىقلارنى ئەكسىلئىنقىلابچى، كاپىتالىزم يولىغا ماڭغان ھوقۇقدارلار دەپ تارتىپ چىقىرىلغان ئىدى. ئابدۇغېنى سېيت ئاكىنىڭ قەلىمى كۈچلۈك، ئاۋازى ياڭراق بولغاچقا، كۆپىنچە يىغىنلاردا شۇئار توۋلاش ئۈچۈن چىقىرىپ قويۇلاتتى. بىر قېتىملىق چوڭ پىپەن قىلىش يىغىنىدا، قەغەزچىگە يېزىلغان ياشىسۇن، يوقالسۇن دېگەن شۇئارلار ئارىلاش كەلگەچكە، ئابدۇغېنى ئاكا «يوقالسۇن ليۇشاۋچى» دېگەن شۇئارنى بىخەستەنلىكتىن «ياشىسۇن ليۇشاۋچى» دەپ...

داۋامىنى ئوقۇڭ!

ئابلىكىم ئەمەت

ئۇيغۇر قامۇسى 1 438

فوتوگراف ۋە خەتتات ئابلىكىم ئەمەت 1963-يىلى 5-ئاينىڭ 1-كۈنى ۋەتىنىمىزدىكى بايىنغولىن موڭغۇل ئاپتونۇم ئوبلاستىنىڭ خوشۇت ناھىيەسىدە تۇغۇلغان. باشلانغۇچ ۋە ئوتتۇرا مەكتەپلەرنى خوشۇت ناھىيەسىدە ئوقۇغان. ئالىي تېخنىكومنى پۈتتۈرگەن. ئابلىكىم ئەمەت كىچىكىدىنلا گۈزەل-سەنئەتكە، رەسىم سىزىش ۋە ھۆسن خەت يېزىشقا ئئشتىياق باغلىغان بولۇپ، ئۆزلۈكىدىن تىرىشىپ ئۆگۈنۈپ كېيىنكى ۋاقىتلاردا ئۇيغۇر دىيارىدا نەشىر قىلىنغان نوپۇزلۇق گېزىت-ژۇرناللاردا كۆپلىگەن ھۆسن خەت ۋە فوتو سۈرەت ئەسەرلىرىنى ئېلان قىلغان. ئابلىكىم ئەمەت پەۋقۇلئاددە تالانتلىق فوتوگراف، ئۇنىڭ سۈرەتكە ئالغان ئۇيغۇر رايونىنىڭ مەنزىرىسى، دەريالىرى، تاغلىرى، قەدىمكى دەرەخلىرى ۋە پەقەت تەبىئەتلا يارىتالايدىغان رەڭدارلىقنى ئەكس ئەتتۈرگەن ئەسەرلىرى ئۇنىڭ ۋەتىنى، تارىخ، مەدەنىيەت، ئەنئەنە ۋە رىۋايەتلىرىنى تەنتەنە قىلىدۇ ۋە شۇنداقلا ئۇنىڭ سېغىنىشى ئىپادىلىنىدۇ. ئۇنىڭ ئەڭ توغرا پەيتنى تۇتالىغان بۇ فوتو-سۈرەتلەردىكى ئوبرازلارنىڭ مۇكەممەللىكى، فوتوگرافنىڭ كۈزىتىشچانلىقىدىكى خاسلىق، ئۆزگىچىلىك ھەمىشە بىزنى ھەيران قالدۇرىدۇ. ئۇ 1990- يىلىدىن باشلاپ فوتو سۈرەتچىلىك كەسپىنى ئۆگۈنىشكە كىرىشكەن. ئۇ ئانا يۇرتىمىزنىڭ بىپايان سېھىرلىك قوينىدىكى تىلسىملاردىن گۈزەل دۇردانىلارنى...

داۋامىنى ئوقۇڭ!

خالمۇرات غوپۇر

ئۇيغۇر قامۇسى 10 696

خالمۇرات غوپۇر 1960-يىلى ئۈرۈمچى شەھىرىدە ئوقۇتقۇچى ئائىلىسىدە تۇغۇلغان بولۇپ، ئۇ كىچىكىدىن خەنزۇ تىلى مەكتىپىدە ئوقۇغان. 1982- يىلى ئەلا نەتىجە بىلەن شاڭخەي جۇڭيى ئىنىستىتوتىنى پۈتتۈرگەن. مەكتەپ تەشكىلى ئۇنى مەكتەپكە ئېلىپ قېلىشنى قارار قىلغان بولسىمۇ قان-قېنىغا سىڭىپ كەتكەن ئانا يۇرت سۆيگۈسى، شىنجاڭ بىلەن شاڭخەي ئوتتۇرسىدىكى مەدەنىيەت، ئىقتىساد ۋە باشقا جەھەتلەردىكى چوڭ پەرىقنى تۈگىتىش ئۈچۈن ئۇ يەنىلا ئۆز يۇرتىغا- تەڭرىتاغ ئېتىكىگە قايتىپ كەلدى. خالمۇرات غوپۇر قايتىپ كەلگەندىن كېيىن تەشكىلنىڭ تەقسىماتىغا ئاڭلىق بويسۇنۇپ، ئاپتونوم رايونلۇق جۇڭيى دوختۇرخانىسىغا ئورۇنلاشتى. مەكتەپ دەرۋازىسىدىن ئەمدىلا چىقىپ، جەمئىيەتتىن ئىبارەت بۇ شاۋقۇنلۇق دەرياغا شۇڭغۇغان خالمۇرات غوپۇر ئەمەلىي خىزمەت داۋامىدا نۇرغۇن قىيىنچىلىقلارغا دۇچ كەلدى. خىزمەت داۋامىدا ئۇ بىلىم سەۋىيىسىنى داۋاملىق يېڭىلىمىسا بولمايدىغانلىقىنى ھېس قىلىپ 1985- يىلى شىنجاڭ تىببىي ئىنىستىتوتى غەرپچە داۋالاش نەپەس يولى ئىچكى كېسەللىكلەر بۆلۈمىنىڭ ماگىستىرلىق ئۇنۋانى ئۈچۈن ئوقۇيدىغان ئاسپىرانتلىققا ئىمتىھان بېرىپ ئۆتتى. ئوقۇش جەريانىدا ئۇ ئىنگلىزتىلى ۋە روس تىلىنى...

داۋامىنى ئوقۇڭ!

ئابدۇراخمان قاھار

ئۇيغۇر قامۇسى 1 460

ئابدۇراخمان قاھار 1936-يىلى 11ـ ئايدا غۇلجا شەھىرىدە قول ھۈنەرۋەن ئائىلىسىدە تۇغۇلغان. 1945-يىلىدىن 1952-يىلىغىچە باشلانغۇچ ۋە ئوتتۇرا مەكتەپ تەربىيىسىنى غۇلجا شەھىرىدە ئالغان. 1952-يىلى 9-ئايدا غۇلجىدىكى ئەخمەتجان قاسىمى نامىدىكى بىلىم يۇرتىغا كىرىپ بىر يىل ئوقۇغاندىن كېيىن، 1953-يىلى 9-ئايدا سابىق شىنجاڭ ئىنىستىتۇتىنىڭ تىل-ئەدەبىيات فاكۇلتېتىدا ئوقۇشقا كىرگەن ۋە 1956-يىلى ئوقۇش پۈتتۈرگەندىن كېيىن ئۈرۈمچى ۋە غۇلجىلاردا مائارىپ ساھەسىدە ئىشلىگەن، كېيىن ئىلى پېداگوگىكا ئىنىستىتوتى تىل-ئەدەبىيات فاكۇلتېتىغا يۆتكىلىپ ئوقۇتقۇچىلىق قىلغان. 1988-يىلىدىن ئېتىبارەن شىنجاڭ يازغۇچىلار جەمئىيىتىنىڭ كەسپىي يازغۇچىسى بولۇپ ئىشلەشكە باشلىغان ئابدۇراخمان قاھار، دۆلەتلىك 2- دەرىجىلىك كەسپىي يازغۇچى، جۇڭگو يازغۇچىلار جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى، جۇڭگو ئاز سانلىق مىللەت يازغۇچىلىرى ئىلمىي جەمئىيىتىنىڭ ھەيئەت ئەزاسى ئىدى. پىشقەدەم ئۇيغۇر يازغۇچىسى ئابدۇراخمان قاھار 2020-يىلى 12-دېكابىر كۈنى 85 يېشىدا ئۈرۈمچىدە ۋاپات بولغان.
ئابدۇراخمان قاھار ئەدەبىيات ساھەسىگە 50- يىللارنىڭ ئوتتۇرىلىرىدا شېئىر ئىجادىيىتى بىلەن كىرىپ كەلگەن ۋە شۇ يىللاردا بىر قىسىم شېئىرلارنى يېزىپ ئېلان قىلدۇرغان. كېينچە، ئۇ مەخسۇس...

داۋامىنى ئوقۇڭ!

ئۇيغۇر دوپپىلىرىنىڭ مەدەنىيەت قاتلىمى ھەققىدە

ئۇيغۇر قامۇسى 9 574

ئاپتورى: ھەسەنجان ئابلىز ئۇيغۇر دوپپىلىرى ئۇزۇن تارىخقا ۋە مول مەزمۇنغا ئىگە. ئۇيغۇر دوپپىلىرى تارىخىي تەرەققىيات جەريانىدا، ئېھتىياج ۋە ئىمكانىيەتكە ئاساسەن ئۆزگىرىپ، يېڭىلىنىپ، مۇكەممەللىشىپ ۋە رەڭدارلىشىپ كۈچلۈك مىللىي تۈسكە ئىگە بولغان. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، جىنىس ئايرىمىسى، ياش-قۇرام پەرقى، ياشىغان تەبىئىي شارائىتى ۋە تۇرمۇش ئۇسۇلىنىڭ ئوخشىماسلىغىغا مۇناسىپ ئۆزگىچە دوپپا كىيىش ئەنئەنىسىنى شەكىللەندۈرگەن. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، ئۇيغۇر دوپپىلىرى يالغۇز ئۆزىنىڭ ئۆرپ-ئادەت خاراكتېرىدىن ھالقىپلا قالماي، بەلكى يەنە بىر پۈتۈن مىللىي كىملىك خاس ۋەكىلى بولۇپ مۇقىملىشىپ، ئۇيغۇر مىللىي كىملىكىنىڭ ئۆرپ-ئادەت ئومۇمىيلىقى، مەدىنيەت ئىزچىللىقى ۋە ئىجتىمائىي خاس بەلگىسى بولۇپ شەكىللەندى. ئۇيغۇر دوپپىلىرنىڭ كۆپ مەنبەلىك تەرەققىيات تارىخىغا نەزەر سالغىنىمىزدا، ئۇنىڭ تەرەققىياتىدىكى تۆۋەندىكى ئىككى خىل يۈزلىنىش ئالاھىدە كۆزگە چېلىقىدۇ: بىرىنچى، ئۇيغۇر دوپپىلىرىدىكى تارىخىي ئىزچىللىق: ھازىرغىچە مەلۇم بولغان ئارخىئولوگىيىلىك ماتىرياللار ۋە يازما مەنبەلەردىكى مەلۇماتلارغا قارىغاندا، ئۇيغۇر دوپپلىرىنىڭ كېلىش مەنبەسى ۋە قاچاندىن باشلاپ كىيىلىپ كېلىنگەنلىكى ھەققىدە مۇناسىۋەتلىك تەتقىقات ساھەسىدە بىرلىككە كەلگەن كۆز قاراش...

داۋامىنى ئوقۇڭ!

ماقال-تەمسىللەر (ئا)

ئۇيغۇر قامۇسى 0 652

ئات ئالساڭ يېقىندىن ئال، خوتۇن ئالساڭ يىراقتىن ئال. ئاتنى تەپمەيدۇ دىمە، ئىتنى چىشلىمەيدۇ دىمە. ئاچچىق ئالدىدا يۈرىدۇ، ئەقىل كەينىدە يۈرىدۇ. ئاختارمىنىڭ چالمىسى يامان، خوتۇن كىشىنىڭ لالمىسى يامان. ئادىمى يوق ئۆيدە، ئۆچكىنىڭ ئېتى ئابدۇراخمان. ئاشىققا باغداد يىراق ئەمەس. ئاق ئىت، قارا ئىت، ھەممىسى بىر ئىت. ئالتۇن – كۈمۈش دات بولماس، ئورۇق – تۇغقان يات بولماس. ئالتۇن بېشىڭ ئامان بولسا، ئالتۇن تاۋاقتا سۇ ئىچەرسەن. ئالدى چاق نەدە ماڭسا، كەينى چاق شۇ ئىزدا ماڭار. ئانا يۇرتۇڭ ئامان بولسا، رەڭگىرويۇڭ سامان بولماس. ئاينىڭ ئون بەشى قاراڭغۇ. ئون بەشى يۇرۇق. ئابروي ئەقىلدىن كېلەر، ئېغىزدىن كېتەر. ئاتا – ئاناڭغا نېمە قىلساڭ، بالاڭدىن شۇنى كۆرىسەن. ئاتا – ئانا يايرىسا باغ، يۆلەنسە تاغ. ئاتا مىھرى چىراغ، ئانا مىھرى بۇلاق. ئات تويغان يېرىگە تارتىدۇ، يىگىت تۇغۇلغان يېرىگە تارتىدۇ. ئاچچىق ئەقىلنى كېسەر، تاتلىق كۆڭۈلنى يېشەر. ئادەم دوستى بىلەن، دەرەخ پوستى بىلەن. ئادەمنىڭ روھى چۈشسە ئېتى يۈگۈرەلمەس. ئادەمنىڭ ئېسىلى ئۆلگەندە بىلىنەر، ئاتنىڭ خۇيى مىنگەندە بىلىنەر. ئادەمنىڭ ياخشىسى ئەل – يۇرت دەپ ئۆلەر. ئارىسالدى...

داۋامىنى ئوقۇڭ!