Alim Ehet

Atlanmaq

Péil ①atqa minmek: ular atliq kelgen, ular bilen birinchi duyning ezalirimu atlinip bille kélishkenidi. ②Köchme. Birer jaygha bérish üchün teyyarlanmaq, hazirlanmaq: hazir aldinqi septe küresh qizimaqta, men pat yéqinda bu muqeddes jengge atlinimen .③Köchme. Birer ishni qilishqa teyyarlanmaq, hazirlanmaq:-biz ezalar bilen meslihetleshkendin kéyin, qarliq taghning süyini ekilishke atlinimiz,-dédi sabir hakimgha.

Atliq

1. ①Süpet. Éti bar, atqa ige: mana hazir u dulduldek ikki atliq bolup qaldi. ②Süpet. At mingen: tuyuqsiz yangaq derixi aldida üch atliq kishi köründi .③Isim. At mingen kishi: atliq piyadining harghinini bilmes (maqal). ④Isim. Atqa xas xususiyet, atqa xas alahidilik: atning atliqi bardur, nawatning tatliqi bardur.

2. Süpet. Isimlik, namliq, isim yaki namgha ige bolghan; … dep atilidighan: dawanchingning yoli qattiq tawuzi tatliq, dawanchingda bir yarim bar qemberxan atliq.

Atlimaq

Péil ①dessimey ikki put arisida qaldurup üstidin halqip ötmek, artilip ötmek; sekrimek: u bosughidin atlay dep turushigha, bir qizning warqirighan awazi anglandi. ②Qedem almaq, qedem tashlimaq: ayagh atlimisa, bash yügürmeydu (maqal). ③Qaldurup, tegmey yaki melum qismini tashlap ötüp ketmek: nahiye atlap oqumaq. Sinip atlimaq.*Men xetni atlap oqudum, xetning axirida ajayip sözler bar idi .

Atmaq

1. Péil ①qoldiki nersini shiltip yiraqqa yaki mölcherlengen yerge tashlimaq; irghitmaq: topqa qarap tash atma (maqal).*Tash atqangha qash at (maqal). ②Shiddet bilen birer yerge tashlanmaq: ésedep yighlawatqan meryem «aka» déginiche zakirjanning baghrigha özini atti.*Uning atqan mushti tegmidi .③Köchme. Chiqarmaq, yaymaq, échilmaq: chéchek atmaq. ④Titmaq, parchilimaq: paxta atmaq. Yung atmaq.*Alta ay atqan paxtam bir chapangha yetmeptu (maqal). ⑤Partlatmaq: tagh atmaq. Pojangza atmaq. ⑥Küch bilen ittirip chiqarmaq, örlimek: qadir dolqunlar üstige dolqunlar étip éqiwatqan derya boyigha qarap mangdi . 2. ⑦Birer qoral wasitisi arqiliq oq we shuninggha oxshash nersilerni chiqarmaq, üzmek: atalmighanning oqi alta ghulach kéter (maqal). ⑧Birer qoral wasitisi arqiliq yarilandurmaq ,öltürmek: atisi atmighan qongghuzni, balisi étiptu tongguzni (maqal).*Dadamni ular étiwetken. ⑨Midirlatmaq,...

Dawamini oqung!