A

Jungxua Xelq Jumhuriyitining Asasiy Qanuni

  0 164

1982- Yili 12- ayning 4- küni 5- nöwetlik memliktlik xelq qurultiyining 5- yighinida maqullanghan, 1982- yili 1 - ayning 4- küni memliketlik xelq qurultiyining élani bilen yolgha qoyushqa jakarlanghan, 1988– yili 4- ayning 12– küni 7- nöwetlik memliketlik xelq qurultiyining 1– yighinida maqullanghan «jungxua xelq jumhuriyiti asasiy qanunining tüzitilmisi», 1993– yili 3 – ayning 29– küni 8– nöwetlik memliketlik xelq qurultiyining 1– yighinida maqullanghan «jungxua xelq jumhuriyiti asasiy qanunining tüziltilmisi» we 2004– yili 3– ayning 14– küni 10– nöwetlik memliketlik xelq qultiyitining 2– yighinida maqulllanghan «jungxua xelq jumhuriyiti asasiy qanunining tüzitilmisi» ge asasen tüzitilgen. 1 – Bab omumiy programma 1 – Madda jungxua xelq jumhuriyiti ishchilar sinipi rehberlik qilidighan, ishchi, déhqanlar ittipaqini asas qilghan xelq démokratiyisi diktatoriliqidiki sotsiyalistik dölet. Sotsiyalistik tüzüm jungxua xelqjumhuriyitining tüp tüzmi. Sotsiyalistik tüzümge herqandaq teshkilat yaki shexsning buzghunchiliq...

Dawamini oqung!

Abdulla Abduréhim

  1 372
Abdulla Abdurehim - abdulla abduréhim

　　Abdulla abduréhim – özining pikiri chongqur, hisiyatqa we tesirlendürüsh küchige bay lérik naxshiliri arqiliq tamashibinlarning qelbidin chongqur orun alghan talantliq naxsha cholpinidur. U, 1969-yili 10-ayning 1-küni maralbéshi nahiyisining tumshuq yézisida tughulghan. Abdulla abduréhimning baliliq hayati qedimi dolan muqamliri we dolan meshirepliri quchighida ötkechke uningda ashu sebi chaghlardin bashlapla senetke bolghan küchlük ishtiyaq shekillengen. 1987-Yili 5-ayda shinjang senet inistitoti tiyatir falkoltitining bir qisim oqutquchiliri maralbéshi nahiyisge oqughuchi alghili bérip, abdulla abduréhimdiki yushurun senet talantini bayqaydu- de, uni senet inistitotigha qubul qilidu. Shu yili 9-aydin étibaren u heqiqi senet hayatini bashlidi. U senet inistitotidiki oqughuchiliq ﮬayatida bir tereptin sehnide obraz yaritish maharetliri we tiyatir bilimlirini ögense, yene bir tereptin naxsa sentige chongqur muhebbet baghlap, awaz meshiqini kücheytip, naxsha orundash jeﮬette özgiche ahang, özgiche uslub bilen belgilik maharet yitildürdi. Abdulla abduréhim 1991-yili 7-ayda...

Dawamini oqung!

«Adargül» Naxshisining Tékistini Zadi Kim Yazghan?

  0 561
Abdughéni séyit

Iskender jélil (qomul taranchidin)
Xelq ichide tarqiliwatqan nurghun naxshilarni emeliyette bezi kishiler ijad qilghan, lékin naxsha omomliship, uning ijatkarining nami köpinche ehwallarda tilgha élinmighachqa, bu naxshilar omomen xelq naxshisi dep atilip kelmekte.

Yéqinda, xotendiki bezi pidaiylarni ziyaret qilish dawamida, «adargül» naxshisining tékistikini yazghan shair abdughéni séyit akimiz bilen tasaddipiy uchriship qaldim. U bu heqte mundaq dep hékaye qilidu:

1969-Yili 11-ayda, abdughéni séyit aka guma nahiyesi qoshtagh yéziliq ottura mektepte oqutquchiliq qiliwatatti. Bu chaghlarda medeniyet inqilabi xéli ewjige chiqqan bolup, lyu shawchi, ding shawping qatarliqlarni eksilinqilabchi, kapitalizm yoligha mangghan hoquqdarlar dep tartip chiqirilghan idi. Abdughéni séyt akining qelimi küchlük, awazi yangraq bolghachqa, köpinche yighinlarda shuar towlash üchün chiqirip qoyulatti. Bir qétimliq chong pipen qilish yighinida, qeghezchige yézilghan yashisun, yoqalsun dégen shuarlar arilash kelgechke, abdughéni aka «yoqalsun lyushawchi» dégen shuarni bixestenliktin «yashisun lyushawchi» dep...

Dawamini oqung!

Ablikim Emet

  1 438
Ablikim Emet

Fotograf we xettat Ablikim Emet 1963-yili 5-ayning 1-küni wetinimizdiki bayingholin mongghul aptonum oblastining xoshut nahiyeside tughulghan. Bashlanghuch we ottura mekteplerni xoshut nahiyeside oqughan. Aliy téxnikomni püttürgen. Ablikim Emet kichikidinla güzel-senetke, resim sizish we hösn xet yézishqa shtiyaq baghlighan bolup, özlükidin tiriship ögünüp kéyinki waqitlarda Uyghur diyarida neshir qilinghan nopuzluq gézit-zhurnallarda köpligen hösn xet we foto süret eserlirini élan qilghan. Ablikim Emet pewquladde talantliq fotograf, uning süretke alghan Uyghur rayonining menzirisi, deryaliri, taghliri, qedimki derexliri we peqet tebietla yaritalaydighan rengdarliqni eks ettürgen eserliri uning wetini, tarix, medeniyet, enene we riwayetlirini tentene qilidu we shundaqla uning séghinishi ipadilinidu. Uning eng toghra peytni tutalighan bu foto-süretlerdiki obrazlarning mukemmelliki, fotografning küzitishchanliqidiki xasliq, özgichilik hemishe bizni heyran qalduridu. U 1990- yilidin bashlap foto süretchilik kespini ögünishke kirishken. U ana yurtimizning bipayan séhirlik qoynidiki tilsimlardin güzel durdanilarni...

Dawamini oqung!

Abduraxman Qahar

  1 460
Abduraxman Qahar

Abduraxman Qahar 1936-yili 11- ayda ghulja shehiride qol hünerwen ailiside tughulghan. 1945-Yilidin 1952-yilighiche bashlanghuch we ottura mektep terbiyisini ghulja shehiride alghan. 1952-Yili 9-ayda ghuljidiki exmetjan qasimi namidiki bilim yurtigha kirip bir yil oqughandin kéyin, 1953-yili 9-ayda sabiq shinjang inistitutining til-edebiyat fakultétida oqushqa kirgen we 1956-yili oqush püttürgendin kéyin ürümchi we ghuljilarda maarip saheside ishligen, kéyin ili pédagogika inistitoti til-edebiyat fakultétigha yötkilip oqutquchiliq qilghan. 1988-Yilidin étibaren shinjang yazghuchilar jemiyitining kespiy yazghuchisi bolup ishleshke bashlighan Abduraxman Qahar, döletlik 2- derijilik kespiy yazghuchi, junggo yazghuchilar jemiyitining ezasi, junggo az sanliq millet yazghuchiliri ilmiy jemiyitining heyet ezasi idi. Pishqedem Uyghur yazghuchisi Abduraxman Qahar 2020-yili 12-dékabir küni 85 yéshida ürümchide wapat bolghan.
Abduraxman Qahar edebiyat sahesige 50- yillarning otturilirida shéir ijadiyiti bilen kirip kelgen we shu yillarda bir qisim shéirlarni yézip élan qildurghan. Kéynche, u mexsus...

Dawamini oqung!

Abduréhim Ötkür

  0 717
Abduréhim Ötkür

Uyghur bugünki zaman edebiyatining yarqin namayendiliridin, yirik shair we yazghuchi mol netijiliri bilen xelqimizning köngül töridin orun élip kéliwatqan istidatliq merhum edebiyatshunas alim Abduréhim Ötkür 1923- yili qumulda otturahal tijaretchi ailiside dunyagha kelgen. U öz ata- anisidin kichikidila ayrilip, yétim qalghan. Dadisi tilesh bégim artush tijenlik kishi bolup, alemdin öter chéghida, emdila tört yashqa kirgen abduréhimni qumul mötiwerliridin bolghan dosti osman hajigha oghulluqqa bériwetken. Osman hajim köpni körgen, oqumushluq, tereqqiyperwer kishi idi. U ömür boyi perzent yüzi körmigen bolghachqa, abduréhimni intayin arzulap we köngül qoyup terbiyiligen. Uni özi oqutup xet-sawadini chiqarghandin kéyin, diniy mektepke bergen. Diniy mektepte derslik qilinghan klassik eserler ichide «soڧi allayar» dégen kitab tilining chüshinishlik, ammibab, güzel, tesirlik bolushi we weznining jarangliqliqi bilen Abduréhim Ötkürni özige meڧtun qiliwalghan. Shuning üchün u ikki ming misradin artuq shéirdin tüzülgen...

Dawamini oqung!

Abduqadir Jalalidin

  0 804
Abduqadir Jalalidin

Abduqadir Jalalidin 1964-yili qeshqerde tughulghan. 1982-Yili 9-aydin 1986-yili 7-ayghiche qeshqer pidagogika inistitutida oqughan. 1986-Yili 7-aydin 1988-yili 9-ayghiche shinjang tejribe ottura mektipide oqutquchi bolghan. 1988-Yili 10-aydin 1990-yili 7-ayghiche shinjang maarip inistituti ilmiy tetqiqat ornida ilmiy zhurnal muherrirlikini üstige alghan. 1990-Yili 8-aydin 2009-yili 11- ayghiche shinjang maarip inistitutining filologiye shöbe inistitutida oqutquchiliq qilghan. 1993-Yili 1-ayda léktorluq unwanigha érishken. 1998-Yili 11-ayda muawin piroffisorluq unwanigha érishken. 2004-Yili 11-ayda proffisorluq unwanigha érishken. 2005-Yili 7-ayda shinjang maarip inistituti filologiye shöbe inistitutining penniy sahediki bashlamchisi bolup bahalanghan. 2009-Yili 11-ayda shinjang pidagogika uniwérsititigha yötkilip kilip, aspirant yitekchisi bolghan. Abduqadir Jalalidin nurghunlighan shéir, maqale, terjime eserlerni yézip neshir qildurghan bolup, köpinchisi uyghurlar taliship oquydighan eserlerge aylanghan. Bir qisim eserliri dangliq awaz artisliri teripidin awazliq eserge aylandurulghan. Abduqadir Jalalidin ijadiy eserlerdin bashqa yene dangliq yazghuchi nikkolo makyawillining «hökümdarlar desturi» namliq esirini xitay tilidin Uyghur...

Dawamini oqung!

Aran

  0 131

Rewish ①zor qiyinchiliq bilen, köp musheqqette, teste: u sémizliktin éghirliiship ketken bedinini aran bashqurup, yoghan xapan kallisini yerge sanggilatqan péti yighin tügigiche aran chididi. ②Sel-pel, biliner bilinmes:-bahar … bahar,-dédi ana aran anglanghudek bosh awaz bilen pichirlap .③Peqet, bari, yalghuz: toqquz hurun heptisige aran bir éger yasisa, u özi yalghuz toqquz éger yasaptu.