Möminjan Ablikim

0 343

Möminjan ablikim 1976-yili 18-mart küni méhri atesh zémin qeshqerning maralbéshi nahiyisi tumshuq rayoni (hazirqi tumshuq shehiri) gha qarashliq shaqu yézisida meripetperwer xelq senetkari ailiside tughulghan. Möminjanning ailisi jaylashqan shaqu yézisi «dunya medeniyitining achquchi kömülgen» teklimakan qumliqining sirliq quchiqigha sozulup kirgen bolup, pütünley milliy tüs alghan elneghme-meshrepler, séhirlik riwayet-chöchekler, dalini qaplighan sansiz toghraqlar möminjanning sebiy chaghliridiki turmush réalliqi idi. Sebiy möminjan ötmüsh we bügüge shahid bolghan, kelgüsige yüzlengen, yüksek hayatiy küchke ige ashu qedim toghraqliqlarda oynaytti, charchighanda toghraqlarning sayisi astida olturup xiyal süretti. Chöcheklerdiki bext-saadet elchisi bolmish apaq saqalliq xizir boway, güzel bir nazininni küylep rawab chéliwatqan ashiq yigit, gül -chicheklerdin bézek taqighan aq qanatliq perizat qiz … qatarliq séhirlik obrazlar...

Dawamini oqung!

Mehmut Sulayman

0 445

Mehmut sulayman 1968-yili qeshqer shehiride tughulghan. 1981-Yili shinjang senet institutining ussul kespide oqughan, 1985-yili mektep püttürüp, qeshqer senet ömikide ussulchi bolup ishligen. Senet ömikide ussulchi bolup ishligech, naxsha-muzika ijadiyiti bilen shughullanghan. 1990-Yili «riwayet» muzika etritini qurghan. 1992-Yili «salam dostlar», 1993-yili «shükri dédim», 1995-yili «yultuzum» namliq ijadiy naxshilirining ünalghu léntilirini tarqatqan. 1997-Yili, aptonom rayonluq senet ömikining teklipi bilen yötkilip kelgen. Shundin bashlap, «bu chüsh emes», «azabliq lezzet», «sehradin kelgen dada», «qarangghu tagh», «sehradiki mung küy» qatarliq kinolarning naxsha-muzikisini ishligen. 2005-Yili, shangxey muzika uniwérsitétigha imtahan bérip ötken, 2006-yili «séghinmidingmu» namliq MTV pilastinkisini tarqatqan. Uyghur xelqining söyümlük oghlani mehmut sulayman ependim 2020-yili 11-ayning 23-küni kéchide, 52 yéshida yürek késili seweblik xelqimizdin ayrilip, könglidiki barche qayghu-hesret we...

Dawamini oqung!

Erkin Abdulla

0 613

Erkin abdulla Uyghur millitidin chiqqan yash senetkar, junggo muzikantlar birleshmisi moda muzika ilmiy jemiyitining kéngesh ezasi, junggo filaménko jemiyitining daimiy heyet ezasi. Uning muzika uslubi köp xil muzika élmntliridin terkib tapqan bolup, özgiche alahidilikke ige awazi we kamaletke yetken gittar maharitige milliyche we zamaniwi, eneniwi we moda uslublar qoshulup uning muzikiliri tedirji halda millet halqighan köp xllashqan muzika uslubi bolup shekillengen.

2002-Yili erkin abdullaning neshirdin chiqqan birinchi pilastinkisi «qumluqtin chiqqan dolan» we «dolan» namliq naxshisi nenning xelqaraliq milliy senet bayrimida ayrim– ayrim halda «eng yaxshi pilastinka mukapati» we «eng yaxshi xasliq mukapati» gha érishken. 2003-Yili jungxua xelq jumhuriyiti medeniyet ministirliki uyushturghan pütün memliketlik eng chong kölemlik naxsha musabiqiside ammibap uslup boyiche...

Dawamini oqung!

Abdulla Abduréhim

1 374

　　Abdulla abduréhim – özining pikiri chongqur, hisiyatqa we tesirlendürüsh küchige bay lérik naxshiliri arqiliq tamashibinlarning qelbidin chongqur orun alghan talantliq naxsha cholpinidur. U, 1969-yili 10-ayning 1-küni maralbéshi nahiyisining tumshuq yézisida tughulghan. Abdulla abduréhimning baliliq hayati qedimi dolan muqamliri we dolan meshirepliri quchighida ötkechke uningda ashu sebi chaghlardin bashlapla senetke bolghan küchlük ishtiyaq shekillengen. 1987-Yili 5-ayda shinjang senet inistitoti tiyatir falkoltitining bir qisim oqutquchiliri maralbéshi nahiyisge oqughuchi alghili bérip, abdulla abduréhimdiki yushurun senet talantini bayqaydu- de, uni senet inistitotigha qubul qilidu. Shu yili 9-aydin étibaren u heqiqi senet hayatini bashlidi. U senet inistitotidiki oqughuchiliq ﮬayatida bir tereptin sehnide obraz yaritish maharetliri we tiyatir bilimlirini ögense, yene bir tereptin naxsa sentige chongqur...

Dawamini oqung!

«Adargül» Naxshisining Tékistini Zadi Kim Yazghan?

0 600

Iskender jélil (qomul taranchidin)
Xelq ichide tarqiliwatqan nurghun naxshilarni emeliyette bezi kishiler ijad qilghan, lékin naxsha omomliship, uning ijatkarining nami köpinche ehwallarda tilgha élinmighachqa, bu naxshilar omomen xelq naxshisi dep atilip kelmekte.

Yéqinda, xotendiki bezi pidaiylarni ziyaret qilish dawamida, «adargül» naxshisining tékistikini yazghan shair abdughéni séyit akimiz bilen tasaddipiy uchriship qaldim. U bu heqte mundaq dep hékaye qilidu:

1969-Yili 11-ayda, abdughéni séyit aka guma nahiyesi qoshtagh yéziliq ottura mektepte oqutquchiliq qiliwatatti. Bu chaghlarda medeniyet inqilabi xéli ewjige chiqqan bolup, lyu shawchi, ding shawping qatarliqlarni eksilinqilabchi, kapitalizm yoligha mangghan hoquqdarlar dep tartip chiqirilghan idi. Abdughéni séyt akining qelimi küchlük, awazi yangraq bolghachqa, köpinche yighinlarda shuar towlash üchün chiqirip qoyulatti. Bir qétimliq chong pipen...

Dawamini oqung!

Ablikim Emet

1 457

Fotograf we xettat Ablikim Emet 1963-yili 5-ayning 1-küni wetinimizdiki bayingholin mongghul aptonum oblastining xoshut nahiyeside tughulghan. Bashlanghuch we ottura mekteplerni xoshut nahiyeside oqughan. Aliy téxnikomni püttürgen. Ablikim Emet kichikidinla güzel-senetke, resim sizish we hösn xet yézishqa shtiyaq baghlighan bolup, özlükidin tiriship ögünüp kéyinki waqitlarda Uyghur diyarida neshir qilinghan nopuzluq gézit-zhurnallarda köpligen hösn xet we foto süret eserlirini élan qilghan. Ablikim Emet pewquladde talantliq fotograf, uning süretke alghan Uyghur rayonining menzirisi, deryaliri, taghliri, qedimki derexliri we peqet tebietla yaritalaydighan rengdarliqni eks ettürgen eserliri uning wetini, tarix, medeniyet, enene we riwayetlirini tentene qilidu we shundaqla uning séghinishi ipadilinidu. Uning eng toghra peytni tutalighan bu foto-süretlerdiki obrazlarning mukemmelliki, fotografning küzitishchanliqidiki xasliq, özgichilik hemishe...

Dawamini oqung!

Xalmurat Ghopur

10 705

Xalmurat ghopur 1960-yili ürümchi shehiride oqutquchi ailiside tughulghan bolup, u kichikidin xenzu tili mektipide oqughan. 1982- Yili ela netije bilen shangxey jungyi inistitotini püttürgen. Mektep teshkili uni mektepke élip qélishni qarar qilghan bolsimu qan-qénigha singip ketken ana yurt söygüsi, shinjang bilen shangxey ottursidiki medeniyet, iqtisad we bashqa jehetlerdiki chong periqni tügitish üchün u yenila öz yurtigha- tengritagh étikige qaytip keldi. Xalmurat ghopur qaytip kelgendin kéyin teshkilning teqsimatigha angliq boysunup, aptonom rayonluq jungyi doxturxanisigha orunlashti. Mektep derwazisidin emdila chiqip, jemiyettin ibaret bu shawqunluq deryagha shungghughan xalmurat ghopur emeliy xizmet dawamida nurghun qiyinchiliqlargha duch keldi. Xizmet dawamida u bilim sewiyisini dawamliq yéngilimisa bolmaydighanliqini hés qilip 1985- yili shinjang tibbiy inistitoti gherpche dawalash...

Dawamini oqung!

Abduraxman Qahar

1 468

Abduraxman Qahar 1936-yili 11- ayda ghulja shehiride qol hünerwen ailiside tughulghan. 1945-Yilidin 1952-yilighiche bashlanghuch we ottura mektep terbiyisini ghulja shehiride alghan. 1952-Yili 9-ayda ghuljidiki exmetjan qasimi namidiki bilim yurtigha kirip bir yil oqughandin kéyin, 1953-yili 9-ayda sabiq shinjang inistitutining til-edebiyat fakultétida oqushqa kirgen we 1956-yili oqush püttürgendin kéyin ürümchi we ghuljilarda maarip saheside ishligen, kéyin ili pédagogika inistitoti til-edebiyat fakultétigha yötkilip oqutquchiliq qilghan. 1988-Yilidin étibaren shinjang yazghuchilar jemiyitining kespiy yazghuchisi bolup ishleshke bashlighan Abduraxman Qahar, döletlik 2- derijilik kespiy yazghuchi, junggo yazghuchilar jemiyitining ezasi, junggo az sanliq millet yazghuchiliri ilmiy jemiyitining heyet ezasi idi. Pishqedem Uyghur yazghuchisi Abduraxman Qahar 2020-yili 12-dékabir küni 85 yéshida ürümchide wapat bolghan.
Abduraxman Qahar edebiyat sahesige...

Dawamini oqung!

Ömerjan Nuri

8 487

Ömerjan Nuri 1968-yili 4-ayning 25-küni xoten wilayiti qaraqash nahiyisining qarasay yézisida bir oqutquchi ailiside dunyagha kelgen. Bashlanghuch, ottura mektepni qarasay, qoychi yézilirida, toluq ottura mektepni qaraqash nahiyilik 1-ottura mektepte oqughan. 1986-Yili aliy mektep imtihanida ijtimaiy penler boyiche ela netije bilen xitayning changchün shehiridiki sherqi-shimal pédagogika uniwérsitétining tarix kespige qobul qilinghan. Merkizi milletler uniwérsitétida ikki yil teyyarliq oqughandin kéyin, sherqi-shimal pédagogika uniwérsitétining töt yilliq tarix kespini püttürüp, 1992-yili xoten pédagogika mektipi (hazirqi xoten pédagogika instituti) ge tarix oqutquchisi bolup ishqa chüshken. 2000-Yilliri béyjingdiki merkizi milletler uniwérsitétida tarix penliride magistirliq unwanini alghan.

Ömerjan Nurining «nushriwan yaushéfning bergen melumatlirida uyghurlar», «turpan uyghurlirining 1732-yilidiki sherqqe köchüshi heqqide bir melumat», «atalmish yash qeshqerlikler partiyesi we endijan...

Dawamini oqung!

Mutellip Sidiq Qahiri

9 459

Ataqliq tilshunas, ijtihatliq zhurnalist, Uyghur kishi isimliri tetqiqatchisi Mutellip Sidiq Qahiri ependi 1950-yili qeshqer yéngisheher nahiyiside tughulghan. 1968-Yilidin 1971-yilighiche qayta terbiyede bolghan. 1983-Yili qeshqer pédagogika inistitutini püttürüp shu mektepte oqutquchiliq qilghan. 1991-Yilidin tartip «qeshqer pédagogika inistituti ilmiy zhurnili» da muherrir bolup ishligen. «Uyghur kishi isimliri we uning menisi» namliq kitabi 1992-yili bésilghan. Kéyin yene «isimni qandaq qoyush kérek», «isim qoyush qollanmisi», «Uyghur kishi isimliri» (1998) qatarliq kitabliri neshr qilinghan. Uyghur kishi isimliri heqqide 30 parchidin artuq maqala élan qilghan, bu maqalilarning köpi «xeziniler achquchi» (2006) namliq kitabigha kirgüzülgen. «Ereb tilidin asas» namliq üch qisimliq kitabi, «erebche sözlishish», «ereb tili élipbesi», «ereb tili qaidiliri», «ereb tilini muellimsiz öginish» dégen kitabliri neshr...

Dawamini oqung!

Jalalidin Behram

10 617

Jalalidin Behram 1942-yili 8-ayning 16-küni Uyghur diyarining ghulja shehride hönerwen (tikküchi) ailiside dunyagha kelgen. Uning atisi behram ependi usta hünerwen bolupla qalmay, belki ili naxshilirini heqdadigha yetküzüp éytidighan xelq naxshichisi hem ressam idi. U meripetperwer adem bolup, xush-péilliq we chaqchaqchiliq bilen alahide közge tashlinip turatti. U zérek hem tétik chong boluwatqan oghligha xelq -chöchekliri we dastanlirini chongqur héssiyat bilen sözlep béretti. Shundaqla uninggha herxil resimlerni körsitip, ressamliqning séhri-küchini teripleytti. Shunga, Jalalidin Behram: «méning yumran qelbimge edebiyat-senet uruqlirini chéchip, ressamliq we edebiyat bixlirini yétishtürgen atamni her daim memnuniyet bilen esleymen…» deydu.

Oqush we xzmet hayati
Jalalidin Behram 1950-yildin 1954-yilghiche ghulja shehiridiki «roshen» bashlanghuch mektipide, 1954-yildin 1957-yilghiche ili ottura mektipide oqughan. Resim kurzhuki, edebiyat...

Dawamini oqung!

Ghenizat Gheyurani

0 454

Ghenizat Gheyurani (1930-2007) kelpin nahiyeside tughulghan. 1948-Yilidin 1950-yilighiche shinjang darilfonunida oqughan. 1950-Yilidin 1953-yilighiche sabiq ölkilik 2-darilmuelliminde oqutquchi bolghan. 1953-Yilidin 1955-yilighiche shinjang xelq neshriyati Uyghur derslik guruppisining bashliqi bolghan. 1955-Yilidin 1957-yilighiche merkiziy milletler institutining tilshunasliq sinipida oqughan. 1957-Yilidin 1962-yilighiche «shinjang géziti» idariside muherrir, muxbir bolup ishligen. 1962-Yilidin 1966-yilighiche üchturpan nahiyelik 1-ottura mektepte oqutquchiliq qilghan. 1980-Yilidin bashlap, shinjang Uyghur aptonom rayonluq til-yéziq komitétida til tetqiqati bilen shughullanghan.

Ghenizat Gheyurani 1949-yili «shinjang géziti» de élan qilinghan bir türküm shéirliri bilen ijadiyet sépige kirgen. Uning «tarim boyida», «hayat qoshiqi» qatarliq shéir toplamliri, «boldi qil» namliq félyeton we satiralar toplimi, «100 rubaiy» namliq rubaiylar toplimi neshr qilinghan.

Ghenizat Gheyuranining til tetqiqat we neshriyatchiliq sahesidiki töhpisimu alahide gewdilik....

Dawamini oqung!