Maqal-Temsiller (A)

0 664

At alsang yéqindin al, xotun alsang yiraqtin al. Atni tepmeydu dime, itni chishlimeydu dime. Achchiq aldida yüridu, eqil keynide yüridu. Axtarmining chalmisi yaman, xotun kishining lalmisi yaman. Adimi yoq öyde, öchkining éti abduraxman. Ashiqqa baghdad yiraq emes. Aq it, qara it, hemmisi bir it. Altun – kümüsh dat bolmas, oruq – tughqan yat bolmas. Altun béshing aman bolsa, altun tawaqta su ichersen. Aldi chaq nede mangsa, keyni chaq shu izda mangar. Ana yurtung aman bolsa, renggiroyung saman bolmas. Ayning on beshi qarangghu. On beshi yuruq. Abroy eqildin kéler, éghizdin kéter. Ata – ananggha néme qilsang, balangdin shuni körisen. Ata – ana yayrisa bagh, yölense tagh. Ata mihri chiragh, ana mihri bulaq. At toyghan yérige tartidu, yigit tughulghan yérige tartidu. Achchiq eqilni késer, tatliq köngülni yésher. Adem dosti bilen,...

Dawamini oqung!

Maqal-Temsiller (E)

1 264

Edepni edepsizdin ögen.
Erge bir nöwet, yerge bir nöwet.
Erni er qilghanmu xotun, yer qilghanmu xotun.
Erning sözi ölgiche özi ölsun.
Eqil bolmisa, köz digen tamning töshüki.
Eqilgha isharet, nadangha juwalduruz.
Eqilni exmeqtin ögen.
El ichi altun böshük.
Elge qoshulsang er bolisen, eldin ayrilsang yer bolisen.
Epting yaman bolsa, eynektin körme.

Maqal-Temsiller (B)

1 265

Bar nimini digüzmeydu, yoq nimini yigüzmeydu.
Bay yurtning ozuqi, batur yurtning qoziqi.
Börini ayisang, qoyliringgha ziyan.
Börining balisi böre.
Börining xiris qilghinidin tülkining hijayghini yaman.
Béshing ikki bolmighiche, qachang ikki bolmas.
Bilmeslik eyp emes, sorimasliq eyp.
Bextsiz qiz tézek tergili chiqsa, kalilar sugha tézekleptu.

Maqal-Temsiller (P)

2 328

Pada baqqanda dost iduq. Yangaq chaqqanda ayrilduq.
Pakar éshekke her kim miner.
Palwan derd yeydu. Baliliri gösh yeydu.
Pichaq ötkür bolsa yaghachning qattiqi yoq.
Pichaqni özüngge sal, aghrimisa xeqqe sal.
Pilansiz ish, qélipsiz xish.
Piyazning posti tola, hamaqetning dosti tola.
Penjigahni bilmiseng nawagha naxun chekme.

Maqal-Temsiller (T)

1 370

Tartinsang sözüngni kim qilur. Érinseng ishingni kim qilur. Tagh yötkelse yötkiler, xuy yötkelmes. Tala müshüki öy müshükini qoghlaptu. Tam tüwidin qériydu, adem ichidin qériydu. Toxu danggal chüsher, öchke janggal. Toxuni oghrilighanmu oghri, tuxumini yégenmu oghri. Toshqandek yüz yil yashighiche yolwastek bir yil yashighan ela. Toghra söz tashni yarar, töhmet bashni yarar. Tola sayrighan bulbul qepezge chüsher. Toydin yamanlisang toy qilip kör. Tögeng nar bolsa, yüküng yolda qalmas. Tömürchilik yel bilen, padishahliq el bilen. Tügmende tughulghan chashqan, güldürmamidin qorqmaptu. Tülkining térisi özige düshmen. Térisang alisen, izliseng tapisen. Térighan xaman qilar, térimighan arman qilar. Térighangha yer qérimas, ishligenge er qérimas. Tériqmu térimaymen, qoshqachmu qorumaymen. Tedbiring qandaq bolsa teqdiring shundaq bolar. Teng yégen tenge singer, yalghuz yégen yerge singer. Telwe törni bermes. Telep qil, seweb qil. Temini biley déseng tétip kör, épini biley déseng étip...

Dawamini oqung!

Maqal-Temsiller (J)

1 297

Japa chekmigen wapaning qedrini bilmes. Japa chekmey halawet yoq. Janggal arqisidiki körüner, burun astidiki körünmes. Janggalda hangrighan éshek sheherde hangriyalmas. Jan bar yerde qaza bar. Jan baqqan batur. Jan bolsa jahan, ash bolsa qazan. Jan bilen kirgen xuy, qan bilen chiqidu. Jan chiqqandin kiyin yasinning nime kériki? Jan chiqmighuche xuy chiqmas. Jan dostung jénidin kécher, mal dostung mélidin kechmes. Jan künde chécheklemdu, qoghun künde xemeklemdu. Jandin kechmigüche janangha yetkili bolmas. Janni asrisang, waqitni tut. Jahan sanga baqmisa, sen jahangha baq. Jahan ushshuqning. Jahanda ming kishi, köngülde bir kishi. Jahil öz béshini yer. Jénidin toyghan jahangha sighmas. Jidelni bashlighan lapchi, ussulni bashlighan dapchi. Jiq gep éshekke yük. Jile qilsang müshükmu chishleydu. Jim oltursang möng deydu, igiz oltursang döng deydu. Jimghurning chishi qoltuqida. Jimghurning höniri ichide. Jindin qéchip alwastigha uchraptu. Jinning qesti shaptolda. Jengde ölse bir kishi, iz basidu...

Dawamini oqung!

Maqal-Temsiller (Ch)

1 282

Chapanning yéngisi yaxshi, dostning konisi yaxshi. Chapiqini alimen dep qarighu qiptu Chapini bargha musht atay, juwisi bargha tor ketsun Chapinigha qarima, adimige qara Chapinimda töt yanchuq, xejley désem bir pul yoq Chasa ölchük yumilaq mujuqqa chüshmes Chashqan erzini müshük testiqlimaptu Chashqanning ölgüsi kelse, müshükning qoyruqigha ésilar Chaqqangha bar, laypusqa yoq Chaqida gunah yoq, tanisi buzuq. Qizida gunah yoq, anisi buzuq. Chala tilmach adem öltürer Chala molla din buzar Chala molla waraqlaydu, egri noghuch taraqlaydu Chawak ikki qoldin chiqar Chaynap bergen nanning temi yoq. Chong bashni achsa, kichik kötni achar Chong derexning sayisi chong bolidu Chonggha chongche, kichikke ongche Chöchüre chörülgüche, ügre örülgüche Chöchüre kölde pishar, manta chölde Chöchüre yéyishtin meqset gösh yéyish Chögün qaynisa öz boynigha tashar Chüjini küzde sana, chöchürini pishqanda Chüje xoraz bilginini qichqirar Chüshke nime kirmeydu, düshmen nime dimeydu Chüshlük ömrüng bolsa,...

Dawamini oqung!

Maqal-Temsiller (X)

1 251

Xamni buzghan shanisi, qizni buzghan anisi Xan qozuq, puqra ozuq Xangha yarighan ishim tazgha yarimaptu Xanning hörmiti puqra bilen Xaniweyran qilsa qilsun, daghi perzent qilmisun Xotun künlise öy buzular, er künlise öy tüzüler Xotun kishi tili bilen tul bolar Xotun kishi lap bilen yürer, ustira kap bilen yürer Xotun erge qaraydu, er yerge qaraydu Xotungha amraq–baligha öch, qaymaqqa amraq – kaligha öch Xotuni yoqning xudi yoq Xojamning xujisi bar, chamghurning orisi Xoymu senem salghum bar, putum qopal, qulum gal Xuda berse ishiktinmu, tünglüktinmu kiridu Xuda qarighuni közdin ayrisa, hassidin ayrimas Xudadin kelse kelsun, xojidin kelmisun Xudayim bar dep ach qaptu, éshikim bar dep kech qaptu Xeqning yurtida soltan bolghiche, öz yurtungda ultan bol Xeqning ishigha tumuzdimu qol tonglaydu Xelpem külmeydu, külse téliqip qalidu Xelq yandurghan chiraqni püwligenning saqili köyer Xelq éytmas,...

Dawamini oqung!

Maqal-Temsiller (D)

0 321

Doppigha patqan béshim jahangha patmidi.
Dost bashqa qaraydu, düshmen ayaqqa.
Dost chillisa qalma, düshmen chillisa barma.
Dost keynide maxtar, düshmen aldingda maxtar.
Dost ayrighan dozax tüwide.
Dostning dostluqi bashqa kün chüshkende biliner.
Dostning atqan téshi bashni yarmas.
Dostung qagha bolsa yéyishing poq.
Dostungningkini ye, köngli qalmisun, düshminingnikini ye, özige qalmisun.
Dutarning tarisi satarda yoq, bilimsiz adem qatarda yoq.
Dunyada exmeq bolmisa, eqil igiliri zérikip qalar.
Düshmen siringni oghurlaydu, dost xatayingni toghrilaydu.
Dézi yoq tuxumgha chiwin qonmas.
Diseng gep bolidu, dimiseng derd bolidu.
Dili ochuqning qoli ochuq, el söygenning yoli ochuq.
Derd yamanmu, elemmu? Molla yamanmu, qelemmu.
Deryani bölgen taram, qoshunni bölgen qaram.
Deshnam yiginim, besh nan yiginim.
Dewa qérimas, altun chirimas.
Dewager sus kelse, qazi muttehem kiler.

Maqal-Temsiller (R)

0 266

Razi bolmighan ash qursaq aghritar.
Rast gep busughidin chiqqiche, yalghan gep yette taghdin halqiptu.
Rast éytting qutuldung, yalghan éytting tutuldung.
Rastliqi az kishining dostluqi az.
Rastni körse yalghan qachidu, yolwasni körse tayghan.
Remchi salidu remni, köngülge salidu ghemni.
Rehmi yoq ademdin, rehmi bar it yaxshi.

Maqal-Temsiller (Z)

0 291

Zarlighangha kelmeydu, qarighangha bermeydu.
Zaman tüzelse, yamanmu tüziler.
Zamangha qarap ish tut, yotqangha qarap sun put.
Zamaneng tülke bolsa, sen uning tayghini bol.
Zorluqning aqiwiti xorluq.
Zérek tépip sözleydu, qopal köpüp sözleydu.
Ziraetning kökige ishlimey, tüwige ishle.

Maqal-Temsiller (S)

0 255

Sapal üchün saq qalghuche, göher üchün küküm–talqan bol. Saxta dost ashkara düshmendin yaman. Sadiq dep isim qoysa, tülke dep leqem aldi. Saranggha sot yoq. Sarangni sarang dewerse, künde bir chishlem göshi sarang bolar. Saghlam tende sap eqil. Saqal digen öchkidimu bar. Sayengge qarap boyungni ölchime. Sodingizdin zérikmeng, xéridargha térikmeng. Sora – sora bilim aptu, uyila – uyila kiyin qaptu. Soqushqaq xoraz semirmes. Sörelme paydidin epchil ziyan yaxshi. Söz qélipida yaxshi, qilich ghilipida yaxshi. Sözlisem tilim köyidu, sözlimisem dilim köyidu. Sözni qilishtin awwal, aghzingda chaynap kör. Söydürgenmu til, bezdürgenmu til. Söygen yarim sen bolsang, körgen künüm nime bolar. Su béshida qum aqquzar, ayighida tash aqquzar. Su kétidu tash qalidu, osma kétidu qash qalidu. Suda piishmay kigiz bolmas, otqa chüshmey bigiz bolmas. Sugha yéqin suchi kéler, chölge yéqin nochi kéler. Sunaychidin yel kétidu,...

Dawamini oqung!