«Adargül» Naxshisining Tékistini Zadi Kim Yazghan?

0 600

Iskender jélil (qomul taranchidin) Xelq ichide tarqiliwatqan nurghun naxshilarni emeliyette bezi kishiler ijad qilghan, lékin naxsha omomliship, uning ijatkarining nami köpinche ehwallarda tilgha élinmighachqa, bu naxshilar omomen xelq naxshisi dep atilip kelmekte. Yéqinda, xotendiki bezi pidaiylarni ziyaret qilish dawamida, «adargül» naxshisining tékistikini yazghan shair abdughéni séyit akimiz bilen tasaddipiy uchriship qaldim. U bu heqte mundaq dep hékaye qilidu: 1969-Yili 11-ayda, abdughéni séyit aka guma nahiyesi qoshtagh yéziliq ottura mektepte oqutquchiliq qiliwatatti. Bu chaghlarda medeniyet inqilabi xéli ewjige chiqqan bolup, lyu shawchi, ding shawping qatarliqlarni eksilinqilabchi, kapitalizm yoligha mangghan hoquqdarlar dep tartip chiqirilghan idi. Abdughéni séyt akining qelimi küchlük, awazi yangraq bolghachqa, köpinche yighinlarda shuar towlash üchün chiqirip qoyulatti. Bir qétimliq chong pipen...

Dawamini oqung!

Abduraxman Qahar

1 468

Abduraxman Qahar 1936-yili 11- ayda ghulja shehiride qol hünerwen ailiside tughulghan. 1945-Yilidin 1952-yilighiche bashlanghuch we ottura mektep terbiyisini ghulja shehiride alghan. 1952-Yili 9-ayda ghuljidiki exmetjan qasimi namidiki bilim yurtigha kirip bir yil oqughandin kéyin, 1953-yili 9-ayda sabiq shinjang inistitutining til-edebiyat fakultétida oqushqa kirgen we 1956-yili oqush püttürgendin kéyin ürümchi we ghuljilarda maarip saheside ishligen, kéyin ili pédagogika inistitoti til-edebiyat fakultétigha yötkilip oqutquchiliq qilghan. 1988-Yilidin étibaren shinjang yazghuchilar jemiyitining kespiy yazghuchisi bolup ishleshke bashlighan Abduraxman Qahar, döletlik 2- derijilik kespiy yazghuchi, junggo yazghuchilar jemiyitining ezasi, junggo az sanliq millet yazghuchiliri ilmiy jemiyitining heyet ezasi idi. Pishqedem Uyghur yazghuchisi Abduraxman Qahar 2020-yili 12-dékabir küni 85 yéshida ürümchide wapat bolghan. Abduraxman Qahar edebiyat sahesige...

Dawamini oqung!

Jalalidin Behram

10 617

Jalalidin Behram 1942-yili 8-ayning 16-küni Uyghur diyarining ghulja shehride hönerwen (tikküchi) ailiside dunyagha kelgen. Uning atisi behram ependi usta hünerwen bolupla qalmay, belki ili naxshilirini heqdadigha yetküzüp éytidighan xelq naxshichisi hem ressam idi. U meripetperwer adem bolup, xush-péilliq we chaqchaqchiliq bilen alahide közge tashlinip turatti. U zérek hem tétik chong boluwatqan oghligha xelq -chöchekliri we dastanlirini chongqur héssiyat bilen sözlep béretti. Shundaqla uninggha herxil resimlerni körsitip, ressamliqning séhri-küchini teripleytti. Shunga, Jalalidin Behram: «méning yumran qelbimge edebiyat-senet uruqlirini chéchip, ressamliq we edebiyat bixlirini yétishtürgen atamni her daim memnuniyet bilen esleymen…» deydu. Oqush we xzmet hayati Jalalidin Behram 1950-yildin 1954-yilghiche ghulja shehiridiki «roshen» bashlanghuch mektipide, 1954-yildin 1957-yilghiche ili ottura mektipide oqughan. Resim kurzhuki, edebiyat...

Dawamini oqung!

Ghenizat Gheyurani

0 454

Ghenizat Gheyurani (1930-2007) kelpin nahiyeside tughulghan. 1948-Yilidin 1950-yilighiche shinjang darilfonunida oqughan. 1950-Yilidin 1953-yilighiche sabiq ölkilik 2-darilmuelliminde oqutquchi bolghan. 1953-Yilidin 1955-yilighiche shinjang xelq neshriyati Uyghur derslik guruppisining bashliqi bolghan. 1955-Yilidin 1957-yilighiche merkiziy milletler institutining tilshunasliq sinipida oqughan. 1957-Yilidin 1962-yilighiche «shinjang géziti» idariside muherrir, muxbir bolup ishligen. 1962-Yilidin 1966-yilighiche üchturpan nahiyelik 1-ottura mektepte oqutquchiliq qilghan. 1980-Yilidin bashlap, shinjang Uyghur aptonom rayonluq til-yéziq komitétida til tetqiqati bilen shughullanghan. Ghenizat Gheyurani 1949-yili «shinjang géziti» de élan qilinghan bir türküm shéirliri bilen ijadiyet sépige kirgen. Uning «tarim boyida», «hayat qoshiqi» qatarliq shéir toplamliri, «boldi qil» namliq félyeton we satiralar toplimi, «100 rubaiy» namliq rubaiylar toplimi neshr qilinghan. Ghenizat Gheyuranining til tetqiqat we neshriyatchiliq sahesidiki töhpisimu alahide gewdilik....

Dawamini oqung!

Yalqun Rozi

11 756

Yalqun Rozi 1966-yili 3-ayning 4-küni atush shehirining tebiiy menzirisi güzel taghliq yézisi aghuda toghulghan. Bashlanghuch we toluqsiz ottura mektepni 1973-yilidin 1980-yilighiche aghu yézisida oqughan. 1980-Yilidin 1982-yilighiche qizilsu oblastliq 1-ottura mektepte oqughan. 1987-Yili shinjang uniwérsitétining edebiyat fakoltitida oqughan we oqush püttürgendin kéyin shinjang xeliq radio istansisigha qobul qilinip, muxbirliq qilghan. 1991-Yili 1-aydin bashlap «shinjang maarip géziti» Uyghur tehrir bölimide muherrir bolup ishligen. 2005-Yilidin bashlap shinjang maarip neshriyati derslik bölümide Uyghur til-edebiyat dersliklirini tüzüsh, tehrirlesh xizmitini qiliwatidu. Yalqun Rozi edebiyat obzorchiliqi, publistik maqale, jedidizim tetqiqati, nutuq liksiye, Uyghur til-edebiyat derslikliri tüzüsh we neshriyatchiliq qatarliq jehetlerde közge körinerlik netije-utuqlarni qolgha keltürgen bolup, «teklimakandiki altun koldurma», «Memtili Ependi» (mérza siyit bilen bille), turmushtiki pelsepe (terjime eser), oyghiniwatqan...

Dawamini oqung!

Qurban Mamut

8 481

Töhpikar zhurnalist Qurban Mamut 1950-yili, kuchar nahiyesi béhishbagh yéza, bostan kentide tughulghan. 1968-Yili nahiyelik 1-ottura mektepni püttürüp, 1972-yildin 1976-yilghiche shinjang uniwérsitéti edebiyat fakultétida oqughan. 1976-Yilidin 1984-yilghiche shinjang xelq radiyo istansisida muxbir, muherrir bolup xizmet qilghan, 1985-yilidin bashlap «shinjang medeniyiti» zhurnilida mesul muherrir, bash muherrir bolup ishlep 2011-yili pénsiyege chiqqan. Qurban Mamut «shinjang medeniyiti» zhurnilida mesul xizmette bolghan bu jeryanda u Uyghur ziyaliyliri ichidiki serxil qelemkeshlerning Uyghur medeniyiti, tarixi, siyasiy we ijtimaiy tereqqiyati heqqidiki bir yürüsh nadir eserlirini tallap mezkur zhurnalda élan qilghan. Zhurnalist Qurban Mamut aka uzaq yilliq zhurnalistliq hayatida uyghurlarning milliy oyghinishini izchil rewishte öz xizmitining bash nishani qilip tikligen. Özi ishlewatqan «shinjang medeniyiti» zhurnili taki shair begmet yüsüp mesul muherrirlik...

Dawamini oqung!

Abduréhim Ötkür

1 760

Uyghur bugünki zaman edebiyatining yarqin namayendiliridin, yirik shair we yazghuchi mol netijiliri bilen xelqimizning köngül töridin orun élip kéliwatqan istidatliq merhum edebiyatshunas alim Abduréhim Ötkür 1923- yili qumulda otturahal tijaretchi ailiside dunyagha kelgen. U öz ata- anisidin kichikidila ayrilip, yétim qalghan. Dadisi tilesh bégim artush tijenlik kishi bolup, alemdin öter chéghida, emdila tört yashqa kirgen abduréhimni qumul mötiwerliridin bolghan dosti osman hajigha oghulluqqa bériwetken. Osman hajim köpni körgen, oqumushluq, tereqqiyperwer kishi idi. U ömür boyi perzent yüzi körmigen bolghachqa, abduréhimni intayin arzulap we köngül qoyup terbiyiligen. Uni özi oqutup xet-sawadini chiqarghandin kéyin, diniy mektepke bergen. Diniy mektepte derslik qilinghan klassik eserler ichide «soڧi allayar» dégen kitab tilining chüshinishlik, ammibab, güzel,...

Dawamini oqung!

Islamjan Shérip

8 643

Alim, töhpikar terjiman, zamanimizdiki dangliq Uyghur neshiriyatchisi, natiq Islamjan Shérip 1947-yili 3-ayda qeshqer shehride tughulghan, beshkérem, awat yéza we qeshqer shehiride toluqsiz, toluq ottura mekteplerde oqighan. 1976-Yili j k p ge kirgen. U «sh, u, a, r ijtimaiy penler munbiri» tehrir heyitining mudiri, junggo az sanliq milletler pelsepe, idiye tarixi jemiytining daimiy heyet ezasi, junggo Uyghur medeniyet-tarix tetqiqat jemiytining daimiy ezasi, «qudaghubilik» ilmiy jemiyitining ezasi, «on ikki muqam» tetqiqat jemiytining ezasi sh, u, a, r ijtimaiy pen eserlirini bahalash komtéti ishxanisining muawin mudiri bolghan. U 1967-yili sabiq merkiziy milletler institutini, 1985-yili j k p merkiziy partiye mektipining aspirantliq sinipini püttürgen. Ilgiri-axir bolup yeken nahiyilik partkom teshwiqat bölümi. Qeshqer wilayetlik partkom...

Dawamini oqung!

Memtimin Hoshur

9 500

Memtiin hoshur – Uyghur hazirqi zaman edebiyatidiki közge körüngen we muhim orunni igiligen yazghuchilardin biridur. U asasliqi proza saheside muhim eserlerni wujudqa keltürüp, Uyghur hazirqi zaman edebiyatining tereqqiyatida belgilik töhpe qoshqan. U hazir junggo yazghuchilar jemiyitinng ezasi.

Qisqiche hayati
Yazghuchi Memtimin Hoshur 1944-yili ghulja shehiride tughulghan. 1962-Yili ghulja sheherlik 3-ottura mektepni, 1967-yili shinjang uniwérsitétining til-edebiyat fakoltétini püttürgen. 1968-Yilidin 1972-yilighiche ghulja sheherlik baghwenchilik meydanida qayta terbiyide bolghan, 1972-yilidin 1975-yilighiche ghulja shehiri képekyüzi yézisida xelq ishliri kadiri, 1975-yilidin 1979-yilighiche ghulja sheherlik sheher qurulushi idariside teshwiqat kadiri qatarliq xizmetlerni ishligen.

Yazghuchiliq hayati
Memtimin Hoshur 1979-yilidin 1995-yilighiche «ili deryasi» zhornilida muherrir, bash muherrir, ili oblastliq yazghuchilar jemiyitining kespiy yazghuchisi we muawin reis qatarliq wezipilerni ötigen.

1995-Yilidin 2006-yilighiche shinjang Uyghur...

Dawamini oqung!

Chimengül Awut

1 556

Yash shaire Chimengül Awut 1973- yili 6- dikabir qedimiy sheher qeshqerde tughulghan. 1991- Yili ottura mektepni püttürüp qeshqer pidagogika inistitotining jonggu til-edebiyat kespige qobul qilinghan. Uning aliy mektepte oquwatqan mezgilliridila shinjang yash ösmurler neshiriyati teripidin tunji shéirlar toplimi «tetur chiqin» neshirqilinghan, 1996- yili oqush püttürüp qeshqer Uyghur neshriyatigha xizmetke teqsim qilinghandin buyan hazirghiche Uyghur tehrir bölimide muherrir bolup ishlewatidu. Ediplik hayatiuning arqa-arqidin neshir qilinghan «qisas ghunchisi», «tash yapraq», «barsa kelmes yol» qatarliq shiérlar toplamliri oqurmenlerning izchil yaxshi bahasigha irishken. «Shor deryaning u teripi» namliq dastani 14- nöwetlik «xantengri edebiyat mukapati» gha irishken. Chimengül Awut 2004- yili shinjang boyiche ötküzülgen tunji qétimliq «ayallar edebiyati muhakime yighini» da «shinjangdiki on meshhur ayal edip»...

Dawamini oqung!

Iqbal Tursun

1 507

Iqtidarliq edebiyat tetqiqatchisi shinjang pédagogika uniwérsitétining proféissori, filologiye penliri dokturi Iqbal Tursun 1969- yili 8- séntebir qeshqer shehiride xelq senetkari ailiside dunyagha kelgen. Bashlanghuch – tuluqsiz we toluq ottura mektepni börtala we qeshqerde oqughan. 1986- Yili shinjang uniwérsitéti edebiyat fakultétigha toluq kurs oqushiqa qubul qilinghan. 1991– Yildin 1994- yilgha qeder shumektepning türkiy til-edebiyati kespi Uyghur edebiyat tarixi yönilishi boyiche magistir aspirantliqida oqup ela netije bilen oqushni tamamlighan, shu yili 7– aydin étibaren shinjang pédagogika uniwérsitéti filologiye inistitutida ishlep kelmekte.Iqbal Tursun xizmetke qatnashqandin tartip hazirgha qeder tuluq kurs we aspirantlargha «Uyghur kilassik edebiyat tarixi», «edebiyat nezeriyesi», « istétika», « edebiyat–senet pisxologyisi», «newaishunasliq tetqiqati», «kino–téléwiziye senitidin zoqlinish», «edebiyat tetqiqat métodologiyisi», «Uyghur qedimki...

Dawamini oqung!

Ghojimuhemmed Muhemmed

0 720

Ghojimuhemmed Muhemmed 1971- yili 9- ayning 27- küni guma nahiyesining qoshtagh yézisida tughulghan. 1988- Yili qoshtagh yézisida toluq ottura mektepni püttürgen. 1990- Yilidin 2002- yilghiche xoten paxta toqumichiliq fabrikisida ishchi bolup ishligen. 2004- Yildin bashlap hazirghiche xoten wilayetlik yoluchilar toshush bash békitide ishlep kelmekte. Edebiy ijadiyiti «yéngi qashtéshi» zhurnilining 1990- yilliq 3- sanida élan qilinghan «méning jennitim» namliq shéir bilen bashlanghan bolup, hazirghiche aptonom rayonimizdiki uyghurche yéziqta chiqiwatqan her qaysi metbuatlarda 2000 parchidin artuq shéir we nesirliri élan qilindi. 30 Parchige yiqin shéiri xenzuchigha terjime qilinip élan qilindi. «Meshrep chöli», «erning éppiti», «rezil aptap», «dutarchi ayal» namliq 50 parchige yiqin shéirliri ilgiri- kiyin bolup «xantengri edebiyat mukapati», «köknur shéiriyet mukapati»,...

Dawamini oqung!