Isim. Bombardiman qilinghan halet.

«Boyimaq» péilining mejhul derijisi: tagh-tashlar qérindashlirimizning issiq yash, qizil qéni bilen boyaldi.

Péil ①boyi yaki uzunluqi, égizliki yetmek, toghra kelmek: u:-men démidimmu, ketmen boylimidi, suning térenliki zadi ikki gezdin kem emes,-dédi. ②Derya, yol qatarliqlarning yaqisi, boyi bilen mangmaq: u yan tereptiki ana ériqni boylap kétiwatatti. ③Boyini sozmaq: qepesning igisi otunchigha:-he, némishqa qepesni boylap qalding? Oghrimusen? Ket néri!-Dep warqiraptu.

Isim. Itaet qilmasliq, boysunmasliq; qarshiliq qilish: boyuntawliq qilmaq.

«Bonguldimaq» péilining mejburiy derijisi.

Süpet [parsche] armansiz: gül-chécheklik yépyéngi dunya, bexsh etken élimge bahar. Échilghan gül baghda biarman, tagh-dalilar tüs alghan rengdar.

Isim [rusche] janliqlarning tüzülüshi, xizmiti, peyda bolushi we tereqqiyat qanuniyetlirini tetqiq qilidighan pen. U zoologiye, botanika, mikrobiologiye, paléontologiye qatarliqlarni öz ichige alidu.

Süpet [parsche] payansiz.

Péil. Biterep haletke kelmek, biterep bolmaq.

Süpet [péil] ①charisiz, amalsiz, ilajsiz: dadisining mubarek yüzini körüshke nésip bolmighan bichare oghul rast ghérib bolup qaldi. ②Maddiy ehwali éghir, mohtajliqta, qiyinchiliqta kün kechüridighan, kembeghel: biraq, u nahayiti kembeghel iken, kembeghel bolghandimu héch nersisi yoq bichare iken. ③«Bextsiz«, «biteley» dégen menide, ayanch we échinishni bildüridu: way bichare.＊Yaman boptughu, bu bichare ayalning pütün bedini qangha boyiliptu.

Rewish [parsche] xudüksirimey, xudüksiz: méhmanlirimizning bixudük olturup bérishini iltimas qilimiz.

Isim. Uyqusiz, bidar halet: nechche kün boldi jarahette rohi-jismim zeip, eyliban yar koyida sübhi-sham bidarliq.