«B» Bilen Bashlanghan Izahlar

Buyaq

Isim [bu+yaq] ①sözligüchi ishare qilghan yaki körsetken terep: meremnisa:-gülemxan acha, buyaqqa chiqsila,-dep towlidi. ②«Bu kishi, bu adem» dégen menide ishlitilidu:-yoldash xemit,-dédi adil bille kelgen ademni körsitip,-buyaq sizni izdep keptu. ③Tewelik 3-shexs qoshumchisi bilen kélip, «mabeynide, bu teripide» dégen menilerni ipadileydu: ular ikki-üch künning buyaqi soqida yétip, soqining qattiq-quruqlirigha xéli könüp qalghanidi.

Buyrumaq

Péil ①birer ishni qilishqa, béjirishke buyruq bermek; tapshurmaq; tapilimaq: it müshükni buyrusa, müshük quyruqini buyruptu (maqal). ②Höküm qilmaq, höküm chiqarmaq: xelipe harun reshid uni shu yerde ölümge buyruptu. ③Birer ishni aldin hawale qilmaq, zakaz qilmaq, buyrutmaq: gülxénim sherixangha bir doppa buyrughanidi. ④Qanuniy yol bilen igilikide, tewelikide qilip bermek: égiche-singillar:-bolmisa, qazigha barimiz, qazi qaysibirimizge buyrup berse yigit shuning bolidu,-dep diwilerning qazisigha bériptu. ⑤Melum ishni qilish yaki melum birini qilmasliqni wesiyet qilmaq, yézip bermek (doxtur, téwiplarning körsetmiliri heqqide): dora buyrumaq. ⑥Birer ish, tapshuruq bilen ewetmek: muzepper bu gepni anglap, bizni shu künila taghqa buyrudi. ⑦Nésip bolmaq, nésip qilmaq: yügürgen qalar, buyrughan alar (maqal).*Buyrusa bala, buyrumisa bala (maqal).