Iqbal Tursun

1 507

Iqtidarliq edebiyat tetqiqatchisi shinjang pédagogika uniwérsitétining proféissori, filologiye penliri dokturi Iqbal Tursun 1969- yili 8- séntebir qeshqer shehiride xelq senetkari ailiside dunyagha kelgen. Bashlanghuch – tuluqsiz we toluq ottura mektepni börtala we qeshqerde oqughan. 1986- Yili shinjang uniwérsitéti edebiyat fakultétigha toluq kurs oqushiqa qubul qilinghan. 1991– Yildin 1994- yilgha qeder shumektepning türkiy til-edebiyati kespi Uyghur edebiyat tarixi yönilishi boyiche magistir aspirantliqida oqup ela netije bilen oqushni tamamlighan, shu yili 7– aydin étibaren shinjang pédagogika uniwérsitéti filologiye inistitutida ishlep kelmekte.Iqbal Tursun xizmetke qatnashqandin tartip hazirgha qeder tuluq kurs we aspirantlargha «Uyghur kilassik edebiyat tarixi», «edebiyat nezeriyesi», « istétika», « edebiyat–senet pisxologyisi», «newaishunasliq tetqiqati», «kino–téléwiziye senitidin zoqlinish», «edebiyat tetqiqat métodologiyisi», «Uyghur qedimki...

Dawamini oqung!

Reshid Rehmeti Arat

0 455

Aptori: Yüsüpjan Yasin (terjime eser) Reshid Rehmeti Arat qazan tatarliridin yétiship chiqqan dunyawi nopuzgha ige meshhur türkolog. U 1900- yili qazan shehirining gherbiy shimalidiki kona üjümde tughulghan. 1906-1910-Yillarda bashlanghuch terbiyisini alghan. 1913- Yili qizilyar shehiride ottura mektepni, 1918- yili lise (toluq ottura mektep) ni tamamlighan. 1917-Yilidiki bolshiwék inqilabidin kéyin türlük jemiyetler qurulup, ular qarmiqida her xil zhornallar chiqirilishqa bashlighan. Reshidi rehmeti arat dostliri bilen birlikte «birlik» namidiki bir jemiyetni qurup, «yashliq téngi» dégen bir zhornalni chiqarghan we destlepki qelem sinaqlirini mushu zhurnaldin bashlighan. Reshid Rehmeti Arat 1918- yili eskerlikke élinip, aldinqi sepke ewetilgen. 1919-Yili yarlinip sibiriyige yötkiwitilgen. U, sibiriyide qazan tatarliri topliship olturaqlashqan yerlerdiki medeniyet heriketlirining muhim ijrachiliridin birige aylanghan. 1922- Yili gérmaniyige bérip pelsepe...

Dawamini oqung!

Ghojimuhemmed Muhemmed

0 720

Ghojimuhemmed Muhemmed 1971- yili 9- ayning 27- küni guma nahiyesining qoshtagh yézisida tughulghan. 1988- Yili qoshtagh yézisida toluq ottura mektepni püttürgen. 1990- Yilidin 2002- yilghiche xoten paxta toqumichiliq fabrikisida ishchi bolup ishligen. 2004- Yildin bashlap hazirghiche xoten wilayetlik yoluchilar toshush bash békitide ishlep kelmekte. Edebiy ijadiyiti «yéngi qashtéshi» zhurnilining 1990- yilliq 3- sanida élan qilinghan «méning jennitim» namliq shéir bilen bashlanghan bolup, hazirghiche aptonom rayonimizdiki uyghurche yéziqta chiqiwatqan her qaysi metbuatlarda 2000 parchidin artuq shéir we nesirliri élan qilindi. 30 Parchige yiqin shéiri xenzuchigha terjime qilinip élan qilindi. «Meshrep chöli», «erning éppiti», «rezil aptap», «dutarchi ayal» namliq 50 parchige yiqin shéirliri ilgiri- kiyin bolup «xantengri edebiyat mukapati», «köknur shéiriyet mukapati»,...

Dawamini oqung!

Küresh Ibrahim

0 440

80- Yillarning béshida, merhum shair nurmuhemmed erkiyning «kimning bar ashundaq alimi qéni, pexirlen dunyagha mehmud wetini» dégen ikki misra neqrat qilinghan ghezili ulugh Uyghur alimi Mehmud Qeshqiriy yazghan qamus «diwanu lughatit türk – türkiy tillar diwani» ning hazirqi zaman uyghurche neshri bilen teng tengritéghining jenubiy we shimaligha tarqilip kishilerning, xususen aliy we ottura mektepte oquwatqan yashlarning qelbini lerzige kelturgen we ularning otluq qelbige Mehmud Qeshqiriydek alim bolush istikining öchmes meshilini yaqqanidi. Memlikitimizning tunji Uyghur doktor ashti (postdoctor博士后) ximiye-fizika alimi küresh ibrahim mana shu chaghlaridiki diligha yüksek ghayini pükken yashlarning biri hésablinidu. U 1978- yili béyjing paytext pédagogika uniwérsitétining ximiye fakultitigha qobul qilindi. Shu chaghda, pütün fakultét boyiche birdinbir Uyghur perzenti bolghan...

Dawamini oqung!

Shéringül Yunus

0 559

Shéringül Yunus 1989- yili 12- ayda qomul sheherlik palwantur yéza dörbejin yoqiri mehelle kentide déhqan ailiside dunyagha kelgen. Bashlanghuch we toluqsizni qomulda tamamlap, 2006- yili béyjing changping 2- ottura mektipining shinjang toluq ottura sinipigha ötken. 2010- Yili ela netije bilen sherqi shimal ormanchiliq inistitotining baghwenchilik fakoltitigha qobul qilinip, 2014- yili 7- ayda oqush püttürüp qomulgha qaytip kelgen. Shéringül ata-anisining yaxshi terbiyesi we oqutquchisi tursunjan ishaqning tesiride, kichikidinla xettatliqqa we resim sizishqa alahide ishtiyaq baghlighan bolup, 2003-yili tetil mezgilide ustazi eset muhemmetning yétekchilikide xettatliqning deslepki asasini tikligen. Qomulda oquwatqan mezgilide bir qanche parche hösinxet esiri aptunom rayon, wilayetlik musabiqilerde yaxshi netijilerge érishken, toluq otturigha chiqqandin kéyinmu xettatliqqa bolghan qiziqishi qilche suslap...

Dawamini oqung!

Turghun Almas

30 557

Turghun Almas 1924- yili 10- ayning 30- küni qeshqer konisheher nahiyisi döletbagh yézisining tarboghuz kentide namrat ailide dunyagha kelgen.

U 1934- yilidin 1939- yilighiche, bulaqsu rayoni örkesh yéza bashlanghuch mektipi bilen qeshqer konisheherdiki nurbéshi bashlanghuch mektipide oqudi. 1939- Yili 9- aydin 1942- yili 8- ayghiche, ürümchidiki sabiq ölkilik pédagogika mektipide, 1956- yili 6- aydin 1957- yili 6- ayghiche, lushün edebiyat institutida oqudi.

Deslepki hayati we ijadiyetliri
Turghun Almas 40- yillardin bashlapla rus, fransuz, ingliz klassik yazghuchiliri we sowét yazghuchilirining eserliri bilen tonushushqa bashlighan bolup, uning ijadi paaliyitimu ashu yillarda bashlanghan. Turghun Almasning ijadiy paaliyiti shéiriyettin bashlanghan bolup, 1941- yili élan qilghan «qaytmaymiz» namliq shéiri shair ijadiyitining tunji méwisi hésablinidu. Turghun Almas 1942- yili 8-...

Dawamini oqung!

Zulpiqar Barat Özbash

9 555

Zulpiqar Barat Özbash 1975- yili aqsu uchturpan nahiyiside tughulghan. 1992- Yilidin 1996- yilighiche shinjang uniwérsitétining junggo tilliri fakultétida oqughan. Oqush püttürgendin kéyin aptonom rayonluq dölet baj idarisining terjime bashqarmisida terjiman, sabiq «shinjang baj ishliri» zhurnilida tehrir we mezkur idarining «baj kadirlirini terbiyelesh merkizi» de oqutquchi bolup ishligen. U edebiy terjimige 1992- yili aliy mektepte oquwatqan mezgilidin bashlap kirishken bolup, junggu we chet el edebiyatidiki köpligen dangliq eserlerni terjime qilip tonushturghan we edebiy terjime mahariti heqqide chongqur izdengen. U terjime qilghan eserlerning tili intayin rawan, yéqishliq, pasahetlik, chüshinishlik bolup, oqughan kishige ana tilda yézilghandek tuyghu béridu. U edebiy terjimini deslepte xenzu edebiyatidin bashlighan bolup, «tuxumek derixi astida», «sésiq paypaq moda bolghan...

Dawamini oqung!

Xalide Israil

0 575

Xalide Israil, 1952- yili 10- ayda qeshqer shehride tughulghan. 1959- Yilidin 1969- yilighiche aqsu, xoten qatarliq jaylarda bashlanghuch, ottura mekteplerde oqughan. 1971- Yilidin 1972- yilighiche «xoten géziti» de ishligen . 1972- Yilidin 1975- yilighiche sabiq merkiziy milletler inistitotining til fakoltitida oqughan. Oqush püttürgendin kéyin «shinjang géziti» idarisige texsim qilinghan. Hazir shu orunda muherrir bolup ishlewatidu. Hazirghiche Xalide Israilning «qumluq chüshi», «tash sheher» qatarliq hékaye- powéstlar toplamliri neshir qilinghan.

Xalide Israil 1985- yildin bashlap edebiy ijadiyetke kirishken. U goya birdinla berq urup chéchekligen bahar gülidek nahayiti qisqa waqit ichidila özining az, emma saz bolghan, kitabxanlar qelbini lerzige salalighan eserliri bilen edebiyatimiz munbiride özige munasip orun aldi.

U 1985- yili élan qilghan tunji hékayisi...

Dawamini oqung!

Rahile Dawut

1 532

Rahile Dawut (Rahile Dawut) 1966- yili　5- ayda ürümchide ziyaliy ailiside tughulghan. 1983- Yili 9- aydin 1987- yili 7- ayghiche shinjang uniwérsitétining edebiyat fakultétida toluq kursta oqughan. 1987- Yili 9- aydin 1990- yili 7- ayghiche shinjang uniwérsitéti edebiyat fakultétida xelq éghiz edebiyati kespi boyiche aspirantliqta oqughan. 1994-Yili 9- aydin 1995- yili 7- ayghiche béyjing pédagogika uniwérsitétida bilim ashurghan. 1995- Yili 9- aydin 1998- yili 7- ayghiche biyjing pédagogika uniwérsitétida folklor kespi boyiche doktor aspirantliqta oqughan we «uyghurlarning mazar medeniyiti üstide tetqiqat» namliq doktorluq dissértatsiyesini muweppeqiyetlik tamamlap, doktorluq unwanigha érishken. 1998- Yilidin bashlap, shinjang uniwérsitéti filologiye institutida oqutquchi bolup ishligen. 1999- Yili dotséntliq unwanigha érishken. 2002- Yili folklor ilmi boyiche magistir aspirant...

Dawamini oqung!

Abduqadir Jalalidin

0 827

Abduqadir Jalalidin 1964-yili qeshqerde tughulghan. 1982-Yili 9-aydin 1986-yili 7-ayghiche qeshqer pidagogika inistitutida oqughan. 1986-Yili 7-aydin 1988-yili 9-ayghiche shinjang tejribe ottura mektipide oqutquchi bolghan. 1988-Yili 10-aydin 1990-yili 7-ayghiche shinjang maarip inistituti ilmiy tetqiqat ornida ilmiy zhurnal muherrirlikini üstige alghan. 1990-Yili 8-aydin 2009-yili 11- ayghiche shinjang maarip inistitutining filologiye shöbe inistitutida oqutquchiliq qilghan. 1993-Yili 1-ayda léktorluq unwanigha érishken. 1998-Yili 11-ayda muawin piroffisorluq unwanigha érishken. 2004-Yili 11-ayda proffisorluq unwanigha érishken. 2005-Yili 7-ayda shinjang maarip inistituti filologiye shöbe inistitutining penniy sahediki bashlamchisi bolup bahalanghan. 2009-Yili 11-ayda shinjang pidagogika uniwérsititigha yötkilip kilip, aspirant yitekchisi bolghan. Abduqadir Jalalidin nurghunlighan shéir, maqale, terjime eserlerni yézip neshir qildurghan bolup, köpinchisi uyghurlar taliship oquydighan eserlerge aylanghan. Bir qisim eserliri dangliq awaz artisliri teripidin...

Dawamini oqung!

Yalqun Rozi

11 756

Yalqun Rozi 1966-yili 3-ayning 4-küni atush shehirining tebiiy menzirisi güzel taghliq yézisi aghuda toghulghan. Bashlanghuch we toluqsiz ottura mektepni 1973-yilidin 1980-yilighiche aghu yézisida oqughan. 1980-Yilidin 1982-yilighiche qizilsu oblastliq 1-ottura mektepte oqughan. 1987-Yili shinjang uniwérsitétining edebiyat fakoltitida oqughan we oqush püttürgendin kéyin shinjang xeliq radio istansisigha qobul qilinip, muxbirliq qilghan. 1991-Yili 1-aydin bashlap «shinjang maarip géziti» Uyghur tehrir bölimide muherrir bolup ishligen. 2005-Yilidin bashlap shinjang maarip neshriyati derslik bölümide Uyghur til-edebiyat dersliklirini tüzüsh, tehrirlesh xizmitini qiliwatidu. Yalqun Rozi edebiyat obzorchiliqi, publistik maqale, jedidizim tetqiqati, nutuq liksiye, Uyghur til-edebiyat derslikliri tüzüsh we neshriyatchiliq qatarliq jehetlerde közge körinerlik netije-utuqlarni qolgha keltürgen bolup, «teklimakandiki altun koldurma», «Memtili Ependi» (mérza siyit bilen bille), turmushtiki pelsepe (terjime eser), oyghiniwatqan...

Dawamini oqung!

Qurban Mamut

8 481

Töhpikar zhurnalist Qurban Mamut 1950-yili, kuchar nahiyesi béhishbagh yéza, bostan kentide tughulghan. 1968-Yili nahiyelik 1-ottura mektepni püttürüp, 1972-yildin 1976-yilghiche shinjang uniwérsitéti edebiyat fakultétida oqughan. 1976-Yilidin 1984-yilghiche shinjang xelq radiyo istansisida muxbir, muherrir bolup xizmet qilghan, 1985-yilidin bashlap «shinjang medeniyiti» zhurnilida mesul muherrir, bash muherrir bolup ishlep 2011-yili pénsiyege chiqqan. Qurban Mamut «shinjang medeniyiti» zhurnilida mesul xizmette bolghan bu jeryanda u Uyghur ziyaliyliri ichidiki serxil qelemkeshlerning Uyghur medeniyiti, tarixi, siyasiy we ijtimaiy tereqqiyati heqqidiki bir yürüsh nadir eserlirini tallap mezkur zhurnalda élan qilghan. Zhurnalist Qurban Mamut aka uzaq yilliq zhurnalistliq hayatida uyghurlarning milliy oyghinishini izchil rewishte öz xizmitining bash nishani qilip tikligen. Özi ishlewatqan «shinjang medeniyiti» zhurnili taki shair begmet yüsüp mesul muherrirlik...

Dawamini oqung!