Ablikim Emet

1 458

Fotograf we xettat Ablikim Emet 1963-yili 5-ayning 1-küni wetinimizdiki bayingholin mongghul aptonum oblastining xoshut nahiyeside tughulghan. Bashlanghuch we ottura mekteplerni xoshut nahiyeside oqughan. Aliy téxnikomni püttürgen. Ablikim Emet kichikidinla güzel-senetke, resim sizish we hösn xet yézishqa shtiyaq baghlighan bolup, özlükidin tiriship ögünüp kéyinki waqitlarda Uyghur diyarida neshir qilinghan nopuzluq gézit-zhurnallarda köpligen hösn xet we foto süret eserlirini élan qilghan. Ablikim Emet pewquladde talantliq fotograf, uning süretke alghan Uyghur rayonining menzirisi, deryaliri, taghliri, qedimki derexliri we peqet tebietla yaritalaydighan rengdarliqni eks ettürgen eserliri uning wetini, tarix, medeniyet, enene we riwayetlirini tentene qilidu we shundaqla uning séghinishi ipadilinidu. Uning eng toghra peytni tutalighan bu foto-süretlerdiki obrazlarning mukemmelliki, fotografning küzitishchanliqidiki xasliq, özgichilik hemishe...

Dawamini oqung!

Xalmurat Ghopur

10 705

Xalmurat ghopur 1960-yili ürümchi shehiride oqutquchi ailiside tughulghan bolup, u kichikidin xenzu tili mektipide oqughan. 1982- Yili ela netije bilen shangxey jungyi inistitotini püttürgen. Mektep teshkili uni mektepke élip qélishni qarar qilghan bolsimu qan-qénigha singip ketken ana yurt söygüsi, shinjang bilen shangxey ottursidiki medeniyet, iqtisad we bashqa jehetlerdiki chong periqni tügitish üchün u yenila öz yurtigha- tengritagh étikige qaytip keldi. Xalmurat ghopur qaytip kelgendin kéyin teshkilning teqsimatigha angliq boysunup, aptonom rayonluq jungyi doxturxanisigha orunlashti. Mektep derwazisidin emdila chiqip, jemiyettin ibaret bu shawqunluq deryagha shungghughan xalmurat ghopur emeliy xizmet dawamida nurghun qiyinchiliqlargha duch keldi. Xizmet dawamida u bilim sewiyisini dawamliq yéngilimisa bolmaydighanliqini hés qilip 1985- yili shinjang tibbiy inistitoti gherpche dawalash...

Dawamini oqung!

Abduraxman Qahar

1 469

Abduraxman Qahar 1936-yili 11- ayda ghulja shehiride qol hünerwen ailiside tughulghan. 1945-Yilidin 1952-yilighiche bashlanghuch we ottura mektep terbiyisini ghulja shehiride alghan. 1952-Yili 9-ayda ghuljidiki exmetjan qasimi namidiki bilim yurtigha kirip bir yil oqughandin kéyin, 1953-yili 9-ayda sabiq shinjang inistitutining til-edebiyat fakultétida oqushqa kirgen we 1956-yili oqush püttürgendin kéyin ürümchi we ghuljilarda maarip saheside ishligen, kéyin ili pédagogika inistitoti til-edebiyat fakultétigha yötkilip oqutquchiliq qilghan. 1988-Yilidin étibaren shinjang yazghuchilar jemiyitining kespiy yazghuchisi bolup ishleshke bashlighan Abduraxman Qahar, döletlik 2- derijilik kespiy yazghuchi, junggo yazghuchilar jemiyitining ezasi, junggo az sanliq millet yazghuchiliri ilmiy jemiyitining heyet ezasi idi. Pishqedem Uyghur yazghuchisi Abduraxman Qahar 2020-yili 12-dékabir küni 85 yéshida ürümchide wapat bolghan.
Abduraxman Qahar edebiyat sahesige...

Dawamini oqung!

Ömerjan Nuri

8 488

Ömerjan Nuri 1968-yili 4-ayning 25-küni xoten wilayiti qaraqash nahiyisining qarasay yézisida bir oqutquchi ailiside dunyagha kelgen. Bashlanghuch, ottura mektepni qarasay, qoychi yézilirida, toluq ottura mektepni qaraqash nahiyilik 1-ottura mektepte oqughan. 1986-Yili aliy mektep imtihanida ijtimaiy penler boyiche ela netije bilen xitayning changchün shehiridiki sherqi-shimal pédagogika uniwérsitétining tarix kespige qobul qilinghan. Merkizi milletler uniwérsitétida ikki yil teyyarliq oqughandin kéyin, sherqi-shimal pédagogika uniwérsitétining töt yilliq tarix kespini püttürüp, 1992-yili xoten pédagogika mektipi (hazirqi xoten pédagogika instituti) ge tarix oqutquchisi bolup ishqa chüshken. 2000-Yilliri béyjingdiki merkizi milletler uniwérsitétida tarix penliride magistirliq unwanini alghan.

Ömerjan Nurining «nushriwan yaushéfning bergen melumatlirida uyghurlar», «turpan uyghurlirining 1732-yilidiki sherqqe köchüshi heqqide bir melumat», «atalmish yash qeshqerlikler partiyesi we endijan...

Dawamini oqung!

Mutellip Sidiq Qahiri

9 462

Ataqliq tilshunas, ijtihatliq zhurnalist, Uyghur kishi isimliri tetqiqatchisi Mutellip Sidiq Qahiri ependi 1950-yili qeshqer yéngisheher nahiyiside tughulghan. 1968-Yilidin 1971-yilighiche qayta terbiyede bolghan. 1983-Yili qeshqer pédagogika inistitutini püttürüp shu mektepte oqutquchiliq qilghan. 1991-Yilidin tartip «qeshqer pédagogika inistituti ilmiy zhurnili» da muherrir bolup ishligen. «Uyghur kishi isimliri we uning menisi» namliq kitabi 1992-yili bésilghan. Kéyin yene «isimni qandaq qoyush kérek», «isim qoyush qollanmisi», «Uyghur kishi isimliri» (1998) qatarliq kitabliri neshr qilinghan. Uyghur kishi isimliri heqqide 30 parchidin artuq maqala élan qilghan, bu maqalilarning köpi «xeziniler achquchi» (2006) namliq kitabigha kirgüzülgen. «Ereb tilidin asas» namliq üch qisimliq kitabi, «erebche sözlishish», «ereb tili élipbesi», «ereb tili qaidiliri», «ereb tilini muellimsiz öginish» dégen kitabliri neshr...

Dawamini oqung!

Jalalidin Behram

10 618

Jalalidin Behram 1942-yili 8-ayning 16-küni Uyghur diyarining ghulja shehride hönerwen (tikküchi) ailiside dunyagha kelgen. Uning atisi behram ependi usta hünerwen bolupla qalmay, belki ili naxshilirini heqdadigha yetküzüp éytidighan xelq naxshichisi hem ressam idi. U meripetperwer adem bolup, xush-péilliq we chaqchaqchiliq bilen alahide közge tashlinip turatti. U zérek hem tétik chong boluwatqan oghligha xelq -chöchekliri we dastanlirini chongqur héssiyat bilen sözlep béretti. Shundaqla uninggha herxil resimlerni körsitip, ressamliqning séhri-küchini teripleytti. Shunga, Jalalidin Behram: «méning yumran qelbimge edebiyat-senet uruqlirini chéchip, ressamliq we edebiyat bixlirini yétishtürgen atamni her daim memnuniyet bilen esleymen…» deydu.

Oqush we xzmet hayati
Jalalidin Behram 1950-yildin 1954-yilghiche ghulja shehiridiki «roshen» bashlanghuch mektipide, 1954-yildin 1957-yilghiche ili ottura mektipide oqughan. Resim kurzhuki, edebiyat...

Dawamini oqung!

Ghenizat Gheyurani

0 456

Ghenizat Gheyurani (1930-2007) kelpin nahiyeside tughulghan. 1948-Yilidin 1950-yilighiche shinjang darilfonunida oqughan. 1950-Yilidin 1953-yilighiche sabiq ölkilik 2-darilmuelliminde oqutquchi bolghan. 1953-Yilidin 1955-yilighiche shinjang xelq neshriyati Uyghur derslik guruppisining bashliqi bolghan. 1955-Yilidin 1957-yilighiche merkiziy milletler institutining tilshunasliq sinipida oqughan. 1957-Yilidin 1962-yilighiche «shinjang géziti» idariside muherrir, muxbir bolup ishligen. 1962-Yilidin 1966-yilighiche üchturpan nahiyelik 1-ottura mektepte oqutquchiliq qilghan. 1980-Yilidin bashlap, shinjang Uyghur aptonom rayonluq til-yéziq komitétida til tetqiqati bilen shughullanghan.

Ghenizat Gheyurani 1949-yili «shinjang géziti» de élan qilinghan bir türküm shéirliri bilen ijadiyet sépige kirgen. Uning «tarim boyida», «hayat qoshiqi» qatarliq shéir toplamliri, «boldi qil» namliq félyeton we satiralar toplimi, «100 rubaiy» namliq rubaiylar toplimi neshr qilinghan.

Ghenizat Gheyuranining til tetqiqat we neshriyatchiliq sahesidiki töhpisimu alahide gewdilik....

Dawamini oqung!

Iqbal Tursun

1 508

Iqtidarliq edebiyat tetqiqatchisi shinjang pédagogika uniwérsitétining proféissori, filologiye penliri dokturi Iqbal Tursun 1969- yili 8- séntebir qeshqer shehiride xelq senetkari ailiside dunyagha kelgen. Bashlanghuch – tuluqsiz we toluq ottura mektepni börtala we qeshqerde oqughan. 1986- Yili shinjang uniwérsitéti edebiyat fakultétigha toluq kurs oqushiqa qubul qilinghan. 1991– Yildin 1994- yilgha qeder shumektepning türkiy til-edebiyati kespi Uyghur edebiyat tarixi yönilishi boyiche magistir aspirantliqida oqup ela netije bilen oqushni tamamlighan, shu yili 7– aydin étibaren shinjang pédagogika uniwérsitéti filologiye inistitutida ishlep kelmekte.Iqbal Tursun xizmetke qatnashqandin tartip hazirgha qeder tuluq kurs we aspirantlargha «Uyghur kilassik edebiyat tarixi», «edebiyat nezeriyesi», « istétika», « edebiyat–senet pisxologyisi», «newaishunasliq tetqiqati», «kino–téléwiziye senitidin zoqlinish», «edebiyat tetqiqat métodologiyisi», «Uyghur qedimki...

Dawamini oqung!

Memtimin Hoshur

9 500

Memtiin hoshur – Uyghur hazirqi zaman edebiyatidiki közge körüngen we muhim orunni igiligen yazghuchilardin biridur. U asasliqi proza saheside muhim eserlerni wujudqa keltürüp, Uyghur hazirqi zaman edebiyatining tereqqiyatida belgilik töhpe qoshqan. U hazir junggo yazghuchilar jemiyitinng ezasi.

Qisqiche hayati
Yazghuchi Memtimin Hoshur 1944-yili ghulja shehiride tughulghan. 1962-Yili ghulja sheherlik 3-ottura mektepni, 1967-yili shinjang uniwérsitétining til-edebiyat fakoltétini püttürgen. 1968-Yilidin 1972-yilighiche ghulja sheherlik baghwenchilik meydanida qayta terbiyide bolghan, 1972-yilidin 1975-yilighiche ghulja shehiri képekyüzi yézisida xelq ishliri kadiri, 1975-yilidin 1979-yilighiche ghulja sheherlik sheher qurulushi idariside teshwiqat kadiri qatarliq xizmetlerni ishligen.

Yazghuchiliq hayati
Memtimin Hoshur 1979-yilidin 1995-yilighiche «ili deryasi» zhornilida muherrir, bash muherrir, ili oblastliq yazghuchilar jemiyitining kespiy yazghuchisi we muawin reis qatarliq wezipilerni ötigen.

1995-Yilidin 2006-yilighiche shinjang Uyghur...

Dawamini oqung!

Ghojimuhemmed Muhemmed

0 722

Ghojimuhemmed Muhemmed 1971- yili 9- ayning 27- küni guma nahiyesining qoshtagh yézisida tughulghan. 1988- Yili qoshtagh yézisida toluq ottura mektepni püttürgen. 1990- Yilidin 2002- yilghiche xoten paxta toqumichiliq fabrikisida ishchi bolup ishligen. 2004- Yildin bashlap hazirghiche xoten wilayetlik yoluchilar toshush bash békitide ishlep kelmekte. Edebiy ijadiyiti «yéngi qashtéshi» zhurnilining 1990- yilliq 3- sanida élan qilinghan «méning jennitim» namliq shéir bilen bashlanghan bolup, hazirghiche aptonom rayonimizdiki uyghurche yéziqta chiqiwatqan her qaysi metbuatlarda 2000 parchidin artuq shéir we nesirliri élan qilindi. 30 Parchige yiqin shéiri xenzuchigha terjime qilinip élan qilindi. «Meshrep chöli», «erning éppiti», «rezil aptap», «dutarchi ayal» namliq 50 parchige yiqin shéirliri ilgiri- kiyin bolup «xantengri edebiyat mukapati», «köknur shéiriyet mukapati»,...

Dawamini oqung!

Reshid Rehmeti Arat

0 457

Aptori: Yüsüpjan Yasin (terjime eser)
Reshid Rehmeti Arat qazan tatarliridin yétiship chiqqan dunyawi nopuzgha ige meshhur türkolog.

U 1900- yili qazan shehirining gherbiy shimalidiki kona üjümde tughulghan. 1906-1910-Yillarda bashlanghuch terbiyisini alghan. 1913- Yili qizilyar shehiride ottura mektepni, 1918- yili lise (toluq ottura mektep) ni tamamlighan.

1917-Yilidiki bolshiwék inqilabidin kéyin türlük jemiyetler qurulup, ular qarmiqida her xil zhornallar chiqirilishqa bashlighan. Reshidi rehmeti arat dostliri bilen birlikte «birlik» namidiki bir jemiyetni qurup, «yashliq téngi» dégen bir zhornalni chiqarghan we destlepki qelem sinaqlirini mushu zhurnaldin bashlighan.

Reshid Rehmeti Arat 1918- yili eskerlikke élinip, aldinqi sepke ewetilgen. 1919-Yili yarlinip sibiriyige yötkiwitilgen. U, sibiriyide qazan tatarliri topliship olturaqlashqan yerlerdiki medeniyet heriketlirining muhim ijrachiliridin birige aylanghan.

1922- Yili gérmaniyige bérip pelsepe...

Dawamini oqung!

Shéringül Yunus

0 559

Shéringül Yunus 1989- yili 12- ayda qomul sheherlik palwantur yéza dörbejin yoqiri mehelle kentide déhqan ailiside dunyagha kelgen. Bashlanghuch we toluqsizni qomulda tamamlap, 2006- yili béyjing changping 2- ottura mektipining shinjang toluq ottura sinipigha ötken. 2010- Yili ela netije bilen sherqi shimal ormanchiliq inistitotining baghwenchilik fakoltitigha qobul qilinip, 2014- yili 7- ayda oqush püttürüp qomulgha qaytip kelgen. Shéringül ata-anisining yaxshi terbiyesi we oqutquchisi tursunjan ishaqning tesiride, kichikidinla xettatliqqa we resim sizishqa alahide ishtiyaq baghlighan bolup, 2003-yili tetil mezgilide ustazi eset muhemmetning yétekchilikide xettatliqning deslepki asasini tikligen. Qomulda oquwatqan mezgilide bir qanche parche hösinxet esiri aptunom rayon, wilayetlik musabiqilerde yaxshi netijilerge érishken, toluq otturigha chiqqandin kéyinmu xettatliqqa bolghan qiziqishi qilche suslap...

Dawamini oqung!