Ablikim Emet

1 478

Fotograf we xettat Ablikim Emet 1963-yili 5-ayning 1-küni wetinimizdiki bayingholin mongghul aptonum oblastining xoshut nahiyeside tughulghan. Bashlanghuch we ottura mekteplerni xoshut nahiyeside oqughan. Aliy téxnikomni püttürgen. Ablikim Emet kichikidinla güzel-senetke, resim sizish we hösn xet yézishqa shtiyaq baghlighan bolup, özlükidin tiriship ögünüp kéyinki waqitlarda Uyghur diyarida neshir qilinghan nopuzluq gézit-zhurnallarda köpligen hösn xet we foto süret eserlirini élan qilghan. Ablikim Emet pewquladde talantliq fotograf, uning süretke alghan Uyghur rayonining menzirisi, deryaliri, taghliri, qedimki derexliri we peqet tebietla yaritalaydighan rengdarliqni eks ettürgen eserliri uning wetini, tarix, medeniyet, enene we riwayetlirini tentene qilidu we shundaqla uning séghinishi ipadilinidu. Uning eng toghra peytni tutalighan bu foto-süretlerdiki obrazlarning mukemmelliki, fotografning küzitishchanliqidiki xasliq, özgichilik hemishe...

Dawamini oqung!

Xalmurat Ghopur

10 728

Xalmurat ghopur 1960-yili ürümchi shehiride oqutquchi ailiside tughulghan bolup, u kichikidin xenzu tili mektipide oqughan. 1982- Yili ela netije bilen shangxey jungyi inistitotini püttürgen. Mektep teshkili uni mektepke élip qélishni qarar qilghan bolsimu qan-qénigha singip ketken ana yurt söygüsi, shinjang bilen shangxey ottursidiki medeniyet, iqtisad we bashqa jehetlerdiki chong periqni tügitish üchün u yenila öz yurtigha- tengritagh étikige qaytip keldi. Xalmurat ghopur qaytip kelgendin kéyin teshkilning teqsimatigha angliq boysunup, aptonom rayonluq jungyi doxturxanisigha orunlashti. Mektep derwazisidin emdila chiqip, jemiyettin ibaret bu shawqunluq deryagha shungghughan xalmurat ghopur emeliy xizmet dawamida nurghun qiyinchiliqlargha duch keldi. Xizmet dawamida u bilim sewiyisini dawamliq yéngilimisa bolmaydighanliqini hés qilip 1985- yili shinjang tibbiy inistitoti gherpche dawalash...

Dawamini oqung!

Abduraxman Qahar

1 496

Abduraxman Qahar 1936-yili 11- ayda ghulja shehiride qol hünerwen ailiside tughulghan. 1945-Yilidin 1952-yilighiche bashlanghuch we ottura mektep terbiyisini ghulja shehiride alghan. 1952-Yili 9-ayda ghuljidiki exmetjan qasimi namidiki bilim yurtigha kirip bir yil oqughandin kéyin, 1953-yili 9-ayda sabiq shinjang inistitutining til-edebiyat fakultétida oqushqa kirgen we 1956-yili oqush püttürgendin kéyin ürümchi we ghuljilarda maarip saheside ishligen, kéyin ili pédagogika inistitoti til-edebiyat fakultétigha yötkilip oqutquchiliq qilghan. 1988-Yilidin étibaren shinjang yazghuchilar jemiyitining kespiy yazghuchisi bolup ishleshke bashlighan Abduraxman Qahar, döletlik 2- derijilik kespiy yazghuchi, junggo yazghuchilar jemiyitining ezasi, junggo az sanliq millet yazghuchiliri ilmiy jemiyitining heyet ezasi idi. Pishqedem Uyghur yazghuchisi Abduraxman Qahar 2020-yili 12-dékabir küni 85 yéshida ürümchide wapat bolghan.
Abduraxman Qahar edebiyat sahesige...

Dawamini oqung!

Ömerjan Nuri

8 509

Ömerjan Nuri 1968-yili 4-ayning 25-küni xoten wilayiti qaraqash nahiyisining qarasay yézisida bir oqutquchi ailiside dunyagha kelgen. Bashlanghuch, ottura mektepni qarasay, qoychi yézilirida, toluq ottura mektepni qaraqash nahiyilik 1-ottura mektepte oqughan. 1986-Yili aliy mektep imtihanida ijtimaiy penler boyiche ela netije bilen xitayning changchün shehiridiki sherqi-shimal pédagogika uniwérsitétining tarix kespige qobul qilinghan. Merkizi milletler uniwérsitétida ikki yil teyyarliq oqughandin kéyin, sherqi-shimal pédagogika uniwérsitétining töt yilliq tarix kespini püttürüp, 1992-yili xoten pédagogika mektipi (hazirqi xoten pédagogika instituti) ge tarix oqutquchisi bolup ishqa chüshken. 2000-Yilliri béyjingdiki merkizi milletler uniwérsitétida tarix penliride magistirliq unwanini alghan.

Ömerjan Nurining «nushriwan yaushéfning bergen melumatlirida uyghurlar», «turpan uyghurlirining 1732-yilidiki sherqqe köchüshi heqqide bir melumat», «atalmish yash qeshqerlikler partiyesi we endijan...

Dawamini oqung!

Mutellip Sidiq Qahiri

9 487

Ataqliq tilshunas, ijtihatliq zhurnalist, Uyghur kishi isimliri tetqiqatchisi Mutellip Sidiq Qahiri ependi 1950-yili qeshqer yéngisheher nahiyiside tughulghan. 1968-Yilidin 1971-yilighiche qayta terbiyede bolghan. 1983-Yili qeshqer pédagogika inistitutini püttürüp shu mektepte oqutquchiliq qilghan. 1991-Yilidin tartip «qeshqer pédagogika inistituti ilmiy zhurnili» da muherrir bolup ishligen. «Uyghur kishi isimliri we uning menisi» namliq kitabi 1992-yili bésilghan. Kéyin yene «isimni qandaq qoyush kérek», «isim qoyush qollanmisi», «Uyghur kishi isimliri» (1998) qatarliq kitabliri neshr qilinghan. Uyghur kishi isimliri heqqide 30 parchidin artuq maqala élan qilghan, bu maqalilarning köpi «xeziniler achquchi» (2006) namliq kitabigha kirgüzülgen. «Ereb tilidin asas» namliq üch qisimliq kitabi, «erebche sözlishish», «ereb tili élipbesi», «ereb tili qaidiliri», «ereb tilini muellimsiz öginish» dégen kitabliri neshr...

Dawamini oqung!

Jalalidin Behram

10 645

Jalalidin Behram 1942-yili 8-ayning 16-küni Uyghur diyarining ghulja shehride hönerwen (tikküchi) ailiside dunyagha kelgen. Uning atisi behram ependi usta hünerwen bolupla qalmay, belki ili naxshilirini heqdadigha yetküzüp éytidighan xelq naxshichisi hem ressam idi. U meripetperwer adem bolup, xush-péilliq we chaqchaqchiliq bilen alahide közge tashlinip turatti. U zérek hem tétik chong boluwatqan oghligha xelq -chöchekliri we dastanlirini chongqur héssiyat bilen sözlep béretti. Shundaqla uninggha herxil resimlerni körsitip, ressamliqning séhri-küchini teripleytti. Shunga, Jalalidin Behram: «méning yumran qelbimge edebiyat-senet uruqlirini chéchip, ressamliq we edebiyat bixlirini yétishtürgen atamni her daim memnuniyet bilen esleymen…» deydu.

Oqush we xzmet hayati
Jalalidin Behram 1950-yildin 1954-yilghiche ghulja shehiridiki «roshen» bashlanghuch mektipide, 1954-yildin 1957-yilghiche ili ottura mektipide oqughan. Resim kurzhuki, edebiyat...

Dawamini oqung!

Ghenizat Gheyurani

0 482

Ghenizat Gheyurani (1930-2007) kelpin nahiyeside tughulghan. 1948-Yilidin 1950-yilighiche shinjang darilfonunida oqughan. 1950-Yilidin 1953-yilighiche sabiq ölkilik 2-darilmuelliminde oqutquchi bolghan. 1953-Yilidin 1955-yilighiche shinjang xelq neshriyati Uyghur derslik guruppisining bashliqi bolghan. 1955-Yilidin 1957-yilighiche merkiziy milletler institutining tilshunasliq sinipida oqughan. 1957-Yilidin 1962-yilighiche «shinjang géziti» idariside muherrir, muxbir bolup ishligen. 1962-Yilidin 1966-yilighiche üchturpan nahiyelik 1-ottura mektepte oqutquchiliq qilghan. 1980-Yilidin bashlap, shinjang Uyghur aptonom rayonluq til-yéziq komitétida til tetqiqati bilen shughullanghan.

Ghenizat Gheyurani 1949-yili «shinjang géziti» de élan qilinghan bir türküm shéirliri bilen ijadiyet sépige kirgen. Uning «tarim boyida», «hayat qoshiqi» qatarliq shéir toplamliri, «boldi qil» namliq félyeton we satiralar toplimi, «100 rubaiy» namliq rubaiylar toplimi neshr qilinghan.

Ghenizat Gheyuranining til tetqiqat we neshriyatchiliq sahesidiki töhpisimu alahide gewdilik....

Dawamini oqung!

Abduqadir Jalalidin

0 851

Abduqadir Jalalidin 1964-yili qeshqerde tughulghan. 1982-Yili 9-aydin 1986-yili 7-ayghiche qeshqer pidagogika inistitutida oqughan. 1986-Yili 7-aydin 1988-yili 9-ayghiche shinjang tejribe ottura mektipide oqutquchi bolghan. 1988-Yili 10-aydin 1990-yili 7-ayghiche shinjang maarip inistituti ilmiy tetqiqat ornida ilmiy zhurnal muherrirlikini üstige alghan. 1990-Yili 8-aydin 2009-yili 11- ayghiche shinjang maarip inistitutining filologiye shöbe inistitutida oqutquchiliq qilghan. 1993-Yili 1-ayda léktorluq unwanigha érishken. 1998-Yili 11-ayda muawin piroffisorluq unwanigha érishken. 2004-Yili 11-ayda proffisorluq unwanigha érishken. 2005-Yili 7-ayda shinjang maarip inistituti filologiye shöbe inistitutining penniy sahediki bashlamchisi bolup bahalanghan. 2009-Yili 11-ayda shinjang pidagogika uniwérsititigha yötkilip kilip, aspirant yitekchisi bolghan. Abduqadir Jalalidin nurghunlighan shéir, maqale, terjime eserlerni yézip neshir qildurghan bolup, köpinchisi uyghurlar taliship oquydighan eserlerge aylanghan. Bir qisim eserliri dangliq awaz artisliri teripidin...

Dawamini oqung!

Yalqun Rozi

11 787

Yalqun Rozi 1966-yili 3-ayning 4-küni atush shehirining tebiiy menzirisi güzel taghliq yézisi aghuda toghulghan. Bashlanghuch we toluqsiz ottura mektepni 1973-yilidin 1980-yilighiche aghu yézisida oqughan. 1980-Yilidin 1982-yilighiche qizilsu oblastliq 1-ottura mektepte oqughan. 1987-Yili shinjang uniwérsitétining edebiyat fakoltitida oqughan we oqush püttürgendin kéyin shinjang xeliq radio istansisigha qobul qilinip, muxbirliq qilghan. 1991-Yili 1-aydin bashlap «shinjang maarip géziti» Uyghur tehrir bölimide muherrir bolup ishligen. 2005-Yilidin bashlap shinjang maarip neshriyati derslik bölümide Uyghur til-edebiyat dersliklirini tüzüsh, tehrirlesh xizmitini qiliwatidu. Yalqun Rozi edebiyat obzorchiliqi, publistik maqale, jedidizim tetqiqati, nutuq liksiye, Uyghur til-edebiyat derslikliri tüzüsh we neshriyatchiliq qatarliq jehetlerde közge körinerlik netije-utuqlarni qolgha keltürgen bolup, «teklimakandiki altun koldurma», «Memtili Ependi» (mérza siyit bilen bille), turmushtiki pelsepe (terjime eser), oyghiniwatqan...

Dawamini oqung!

Qurban Mamut

8 511

Töhpikar zhurnalist Qurban Mamut 1950-yili, kuchar nahiyesi béhishbagh yéza, bostan kentide tughulghan. 1968-Yili nahiyelik 1-ottura mektepni püttürüp, 1972-yildin 1976-yilghiche shinjang uniwérsitéti edebiyat fakultétida oqughan. 1976-Yilidin 1984-yilghiche shinjang xelq radiyo istansisida muxbir, muherrir bolup xizmet qilghan, 1985-yilidin bashlap «shinjang medeniyiti» zhurnilida mesul muherrir, bash muherrir bolup ishlep 2011-yili pénsiyege chiqqan. Qurban Mamut «shinjang medeniyiti» zhurnilida mesul xizmette bolghan bu jeryanda u Uyghur ziyaliyliri ichidiki serxil qelemkeshlerning Uyghur medeniyiti, tarixi, siyasiy we ijtimaiy tereqqiyati heqqidiki bir yürüsh nadir eserlirini tallap mezkur zhurnalda élan qilghan. Zhurnalist Qurban Mamut aka uzaq yilliq zhurnalistliq hayatida uyghurlarning milliy oyghinishini izchil rewishte öz xizmitining bash nishani qilip tikligen. Özi ishlewatqan «shinjang medeniyiti» zhurnili taki shair begmet yüsüp mesul muherrirlik...

Dawamini oqung!

Ghazi Emet

8 645

Dangliq ressam Ghazi Emet ependi 1935-yili qeshqer shehrining qoghan (hazirqi nezerbagh) yizisida dini zat ailiside dunyagha kelgen. Atisi exmet qaziaxunum uqumushluq aden bolghachqa Ghazi Emetni etrapliq terbiyligen, 1946-yilidin 1950-yilghiche dini bilim alghan. Kichikidin resim sizishqa, ressamliqqa hewes qilip kelgen Ghazi Emet baliliq waqitliridila resim sizip bashqilarning maxtishigha sazawer bolghan. Ghazi Emet 1952-yili qeshqer sifen mektepke kirip oqush pursitige ériship shu mektepke kirgendin kiyin öz talantini namayen qilip ressamliq sahesige chungqur ul salghan. U 1954-shinjang senet inistitotining resim fakoltitigha qobul qilinghan we u yerdimu tiriship resim ijadiyitige köp ejir singdürüp, pütün wujudi bilen meshiq qilghan, oqush püttürgendin kiyin shu mektepte ishligen. Ghazi Emet junggu ressamlar jemiyitining daimi heyet ezasi, shinjang Uyghur aptunum...

Dawamini oqung!

Erkin Sidiq

9 700

Erkin Sidiq 1950-yillirining axirliri junggoda bashlanghan «medeniyet zor inqilabi» ning qalaymiqanchiliqi hemme yerni qaplighan mezgillerde aqsuda tughulghan. Baliliq dewrini Uyghur diyarini acharchiliq bésip ketken mezgilde qosiqi toyghudek tamaq yéyelmey ötküzgen. Bashlanghuch mektepni «medeniyet zor inqilabi» ning qalaymiqanchiliqi ichide Uyghur tilidiki aqsu sheherlik 4-bashlanghuch mektepte oqughan (bu mektep hazir xenzu mektep qiliwétilgen ‏----- muherrirdin). Ottura mektepni «déng shyawpingni köresh qilip, ishikni échip qoyup mektep bashqurush» heriketliri boliwatqan dewirde aqsu wilayetlik 1-ottura mektepte oqughan. Nurghun waqitliri siyasiy heriketke qatnishish we yéza igilik bilimlirini öginish, yéza-zawutlargha bérip ishlesh bilen ötken. Toluq otturini püttürgendin kéyin, aqsu wilayiti konisheher nahiyisidiki (hazir onsu nahiyisi diyilidu ----- muherrirdin) bir yézigha «qayta terbiye» élish üchün bérishqa mejbur bolghan....

Dawamini oqung!