①«Asaslimaq» péilining mejhul derijisi: ularning otturigha qoyuwatqini nechche ming yilliq tarixiy réalliq arqiliq asaslanghan nuqtiinezer. ②Melum sheyini xulasilash yaki höküm qilishning aldinqi sherti qilmaq; tayanmaq, yölenmek: tilshunasliqqa dair tarixiy xatirilerge asaslanghanda, altay tilliri tongghus tili, türkiy tillar we mongghul til tarmaqlirini öz ichige alidu.

Süpet [parsche] urush-talash, jenggi-jédeldin, ghowgha-teshwishtin xaliy; tinch, bixeter, xatirjem: bir qétim, bir yash alim uning behuzur, ongushluq, asayishte turmushigha intayin zoqlinidighanliqini bildürgenidi.

Süpet. Astronomiyige ait, astronomiyige tewe: aldinqi qétimliq «toqquz seyyarining marjansiman retlinishi» dek astronomiyilik hadise buningdin 179 yil ilgiri körülgenidi.

«Asrimaq» péilining mejhul derijisi.

Isim. Birnersini ilip, ésip qoyidighan ilmek; kanara: asquda gösh bolsa, birküni méhmangha yaraptu (maqal).

Péil. Dialékt söz. Etiwarlimaq, közi qiymay qalmaq, qisinmaq.

Isim [ash+su] toy murasimida méhmanlargha ziyapet bérish üchün oghul tereptin qiz terepke bérilidighan nersiler: peqet toyning ashsüyigila adettiki ikki toyning chiqimi serp qilindi.

①Isim. Un chiqirilidighan, ash-tamaq qilinidighan dan: danliq ashliq. ＊Ishlepchirish düyimiz yazliq yighimdila 200 ming jing ashliqni ambargha kirgüzdi. ②Süpet. Ash bolidighan, ashqa yétidighan (aldigha sanaq san élip kelgende): öyde aran bir ashliq un qalghaniken, shunga azraq un tartip kéley dep mangdim.

Almash [awu+shu] sözligüchi isharet qilghan yiraqtiki sheyini ipadileydu yaki ayrip körsitidu: ashu körünüp turghan bizning yéza.

①«Aghmaq» péilining mejburiy derijisi: men derhal közümni abdullagha aghdurdum. ②Köchme menidiki söz. Hakimiyet üstidin yaki yuqiri menseptin élip tashlimaq, chüshürmek, yiqitmaq: 1830 yil 7- ayning 27- künidin 29- künigiche parizhda inqilab partlap, borbon sulalisini aghdurup tashlidi. ③Üstige yüklengen, téngilghan gunah, jinayetni yoqqa chiqarmaq: enze aghdurmaq.

Oylimay sözleydighan, aghzigha kelgenni yüz-xatire qilmay deydighan:-aghzing ittik-de balam, -dédi dadisi ghulamgha, -héliqi gepni u yerde démeslik kérek idi.

①Uyghur élipbesining birinchi herpi we shu herpning nami

②«Awu» sözining qisqarghan shekli.

③Ret jehette birinchi orunda turidighan sheyini bildüridu; a. Sinip. Awu «1- yilliq a» sinipqa kiring.

④Yüklime söz. Péillarning axirigha ulinip tekitleshni bildüridu: chaqqanraq bolunga. Tézrek mangghina. Kélimen demsiza?

⑤Turghun sözlerdin péil yasaydighan qoshumche: yash- yasha. Qéyin- qéyna. Oyun- oyna