Islamjan Shérip

Islamjan Shérip

Alim, töhpikar terjiman, zamanimizdiki dangliq Uyghur neshiriyatchisi, natiq Islamjan Shérip 1947-yili 3-ayda qeshqer shehride tughulghan, beshkérem, awat yéza we qeshqer shehiride toluqsiz, toluq ottura mekteplerde oqighan. 1976-Yili j k p ge kirgen. U «sh, u, a, r ijtimaiy penler munbiri» tehrir heyitining mudiri, junggo az sanliq milletler pelsepe, idiye tarixi jemiytining daimiy heyet ezasi, junggo Uyghur medeniyet-tarix tetqiqat jemiytining daimiy ezasi, «qudaghubilik» ilmiy jemiyitining ezasi, «on ikki muqam» tetqiqat jemiytining ezasi sh, u, a, r ijtimaiy pen eserlirini bahalash komtéti ishxanisining muawin mudiri bolghan. U 1967-yili sabiq merkiziy milletler institutini, 1985-yili j k p merkiziy partiye mektipining aspirantliq sinipini püttürgen. Ilgiri-axir bolup yeken nahiyilik partkom teshwiqat bölümi. Qeshqer wilayetlik partkom teshwiqat bölümliride neshiriyat-axbarat kadiri, nezeriye tetqiqat bölümning muawin mudiri, qeshqer wilayetlik pelsepe -ijtimaiy pen sahesidikiler birleshmisining muawin reisi, qeshqer wilayetlik pen-téxnika ijadiyet jemiyitining reisi, qeshqer Uyghur neshriyatining muawin bash muherriri. Tashqurghan tajik aptonom nahiyeside kespiy, memuriy xadim, «sh, u, a, r» ijtimaiy pen sahesidikiler birleshmisi memuriy rehberlik guruppisining muawin bashliqi, tehrir heyitining muawin mudiri, maliye rehberlik gurupisining bashliqi bolup ishligen. U özining 33 yilliq xizmet tarixida tinimsiz öginish, izdinish arqiliq «sh, u, a, r ijtimaiy penler munbiri» ni yaxshilap Uyghur tetqiqatchilargha zémin teyyarlash jehette ehmiyetlik qedemlerni bésip, jamaetning alqishigha ige bolupla qalmastin, mexsus ilmiy eserliri, ilmiy maqaliliri, pelsepe, tarix, edebiyat saheliridiki nadir eserliri arqiliqmu jamaetning diqqitini qozghighan. Islamjan Shérip qeshqerdiki waqitlirida edebiy ijadiyet, tarix tetqiqati bilen öz ijadiytini bashlighan bolup, uning hayat paaliyiti we ijadiyitini töwendiki bir qanche türge yighinchaqlashqa bolidu.

Terjime jehette: özning «chet el heqqide hékayilar» (üch qisim), «dunyaning besh ming yili» (üch tom), «jang chiyen heqqide hékayilar», «bilish we heqiqet», «ixtirachiliq bosughisi», «yiltiz», «gherbiy yurt medeniyet tarixi». . . Qatarliq terjime eserliri (xenzuche xet hésabida jemiy töt milyon xet) arqiliq uyghurlar üchün yol échip méngish ehmiyitige ige bolghan bilim menbelirini tonushturghan, her qétimliq zhurnaldiki eserlerning munderijiisni özi biwaste xenzu tiligha terjime qilghan.

Ilmiy tetqiqat jehette: 2000-yili küzgiche 40 nechche parche ilmiy maqale élan qilghan (ularning beziliri xenzuchigha terjime qilinghan); uyghurlar arisida yéngi penlerning échilishigha dadilliq bilen qedem tashlap «talantshunasliq», «eqil we pezilet», «adem we iqtidar», «kirzis we berpachiliq», «talant bosughisi», «yashash seniti». . . Qatarliq ilmiy eserliri bilen Uyghur jamaetchiliki arisida zor tesir qozghighan. 2004-Yili Islamjan Shérip aka özining talantshunasliq, pelsepege ait yette tomluq kitabini neshrge tapshurdi, muellipning eserliri mezmun jehettin yéngi bolupla qalmastin til jehettimu özgichilikke ige bolup, eserler tilida «erdem», «öglük» dégendek qedimqi Uyghur tili sözliri keng uchraydu.

Léksiye we ders munbiride: sh, u, a, r metbee téxnika mektipi, bortala, xoten qeshqer pédagogika instituti, ürümchi téliwéziye istansisi, sh, u, a, r téliwéziye istansisi qatarliq yerlerde léksiye sözligen.

Ijtimaiy teshkilatchiliq jehette: qeshqer Uyghur neshiriyati, qeshqer senet mektipining qurghuchilirining biri bolup, qeshqer Uyghur neshriyatini eng deslipide Islamjan Shérip j k p qeshqer wilayetlik partiye mektipining sinplirini ijare élip basma mashinilirini orunlashturup basma matériyal basidighan basmaxana halitige keltürüshtin, béyjinggha bérip neshriyat qilip testiqlishish ishighiche bashtin axiri küchigen. 2005-Yili 10-ayda qeshqerde memliket boyiche ötküzülgen «Uyghur alimi, tilshunas Mehmud Qeshqeriyning tewelludining 1000 yilliqini xatirilesh ilmiy muhakime yighini» ni échishining aktip teshebbuskarlirining biri.

Islamjan Shéripning «adem we iqtidar», «talant bosughisi» dégen eserliri sh, u, a, r xelq hökümiti ijtimaiy pen tetqiqat netijilirini bahalash komitéti teripidin ayrim-ayrim halda 1-, 2-derijilik mukapatqa, özi 1998-yili dölet ishliri mehkimisining testiqlishi arqiliq alahide töhpisi bar munewwer mutexessis mukapatigha érishken. U yuqiridiki ilmiy emgekliri bilen uyghurche «kitab munbiri» zhurnilida, uyghurche «heqiqetni emeliyettin izdesh» zhurnilida, we bashqa gézit -zhurnallarda xenzuche «junggo neshriyatchiliri», «junggo mutexessisliri», «jungxua erbabliri». . . Qatarliq lughet hem okyanuslardin orun élip, jungxua xelq jumhuriytidila tonulghan mutexessis bolupla qalmay, «dunyawi medeniyet erbabliri» dégen okyanusta dunyawi shexsler qatarida tonushturulup, dunyawi altun médal mukapatigha érishken. U bu sherepler aldida her qandaq qanaetlinish we boshiship qélishlardin xaliy halda izdiniwatqan sahesige dawamliq chongqurlap, özning neshrdin chiqqan yirik ilmiy tetqiqat esiri «yashash seniti» ge ulap, eqil buliqini échishtiki halqiliq témilardin aile hem xotun-qizlar sahesi boyiche yéngi kitabini yazmaqta. Bu tetqiqatchimiz özning alahide töhpisi arqiliq sh, u, a, r boyiche özgiche bilim sahesini achqan alimlar qataridin orun aldi. Islamjan Shérip aka gerche 2005-yili ikkinchi sepke chékingen bolsimu, hélihem yéziqchiliq, tetqiqat ishlirini qiliwatidu. «Sh, u, a, r ijtimaiy penler sahesidikiler munbiri» namliq zhurnalning tehrrirlik xizmitini ishlesh bilen birge yash tehrrirlerdin merup muhemmedemin, hezret éli öz bashni terbiyilep yétishtürüwatidu. 2006-Yili 5-ayda sh, u, a, r ijtimaiy pen sahesidikiler birleshmisi we qeshqerdiki memurlar, ziyaliylar qeshqerde «alim, töhpikar terjiman Islamjan Shérip akining ijadiyet ilmiy muhakime yighini» échishni muhakime qildi.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *