Jalalidin Behram 1942-yili 8-ayning 16-küni Uyghur diyarining ghulja shehride hönerwen (tikküchi) ailiside dunyagha kelgen. Uning atisi behram ependi usta hünerwen bolupla qalmay, belki ili naxshilirini heqdadigha yetküzüp éytidighan xelq naxshichisi hem ressam idi. U meripetperwer adem bolup, xush-péilliq we chaqchaqchiliq bilen alahide közge tashlinip turatti. U zérek hem tétik chong boluwatqan oghligha xelq -chöchekliri we dastanlirini chongqur héssiyat bilen sözlep béretti. Shundaqla uninggha herxil resimlerni körsitip, ressamliqning séhri-küchini teripleytti. Shunga, Jalalidin Behram: «méning yumran qelbimge edebiyat-senet uruqlirini chéchip, ressamliq we edebiyat bixlirini yétishtürgen atamni her daim memnuniyet bilen esleymen…» deydu.
Oqush we xzmet hayati
Jalalidin Behram 1950-yildin 1954-yilghiche ghulja shehiridiki «roshen» bashlanghuch mektipide, 1954-yildin 1957-yilghiche ili ottura mektipide oqughan. Resim kurzhuki, edebiyat kurzhuki qatarliqlargha qatniship, mektepning teshwiqat taxtilirida tunji qétim baliliq héssiyati bilen yazghan shéérlirini élan qilghan. 1957-Yili ürümchige oqushqa kélip, 1958-yilghiche milletler inistituning resim sinipida oqughan. 1958-Yili senet inistituti qurulghandin kéyin, 1958-yildin 1961-yilghiche senet inistitutining resim kespi sinipida oqughan.
Jalalidin Behram xizmetke qatnashqandin kéyin, 1961-yildin 1976-yilghiche xoten nahiyisining seyshenbe bazar ottura mek-tipide oqutquchi bolup ishligen. 1976-Yildin 1981-yilghiche xoten nahiyilik medeniyet yurtida xizmet qilghan. 1981-Yildin bashlap xelq neshriyatining güzel-senet bölumide mudir muherrirlik xizmitini ötigen.
Ijadiy hayati
Jalalidin Behramning edebi ijadiyet paaliyiti 1963-yildin bashlanghan. U deslepte kichik tiptiki sehne eserlirini yazghan. Lékin, 1966-yili «medeniyet inqilabi» bashlinish bilenla, uning «ömür xatiriliri» qatarliq powéstliri hemde saqlap kelgen etiwarliq kitapliri bulap kétilgen we nahiyining gülbagh restiside köydürülgen. «Medeniyet inqilawi» dep atalghan apetlik yillarning boranlirida, «üshshük tegken» we «qoshköl»lerde ishleshke sürgün qilinghan.
Jalalidin Behram Uyghur yazghuchilar ichide eng köp roman yazghan we Uyghur romanchilqining tereqqiyatigha zor töhpe qoshqan yazghuchilardin biri. Jalalidin Behramning edebiy ijadiyet paaliyiti 1963-yili, u 21 yash waqtida resmiy bashlanghan. Shuningdin tartip hazirghiche u on parche hékaye, powéstlar toplimi (10kitab),14 roman (21 parche kitab), 16 téliwéziye filimi (hemmisi filim qilip ishlengen), jemiy 29 kitab, 16 téléwéziye sinariyisi yazghan.
Bulardin bashqa u yene, «qedimki Uyghur owchiliri», «Molla Musa Sayrami», «farabi»… qatarliq nechche on parche nadir resimlerni sizghan. «Uyghurche, qazaqche, qirghizche, mongghulche, shibeche 500 parchidin artuq kitabning muqawisini lahiyligen we minglighan qisturma süret, könchik, neqishlerni ishligen» (yazghuchilar mejmuesi» 2006-yilliq 1-san). Uning «manas» dastanining muqawisi qatarliq bir qanche resim esiri mukapatlargha érishken, «ana méhri» namliq hékayisi 11-nöwetlik «xantengri edebiyat mukapati» gha érishken, birqanche parche esiri ottura-bashlanghuch mektep oqughuchilirining til-edebiyat derisliklirige kirgüzülgen.
Edebiyat ijadiyiti hem güzel-senettin ibaret edebiyat-senetning qosh türide mol-hosul bériwatqan iqtidarliq yazghuchi, talantliq ressam, kandidat ali muherrir, junggu az sanliq millet yazghuchiliri ilmi jemiiyitinng ezasi, jamaet erbabi Jalalidin Behram 2019-yili 5-ayning 16-küni, 77 yéshida wapat boldi.
