Isim [rusche] «ximiye» arumatik birikmiler

Isim [erebche] «edebiyat» shéir tüzülüshide, uzun we qisqa boghumlarning melum tertipte almiship kélishige asaslanghan we Uyghur klassik shéiriyitide keng qollinidighan wezin sistémisi: aruz weznide yézilghan shéir.

Süpet. Ariye qoshulghan, terkibige ariye arilashqan.

Isim [erebche] ötne, qerz: ulargha bashqilarning öyini waqitliq ariyetke élip olturmastin bashqa amal qalmidi.

Isim [ rusche«italiyanche» ]«muzika» opéra yaki omumiy xorlarda, orkéstirning tengkesh qilip bérishi bilen éytilidighan yalghuz kishilik naxsha.

Péil ①arisidin, otturisidin, ichidin ötmek, aylanmaq, kezmek; közdin kechürmek: batur qatar orunduqlarni arilap ötüp, yolwas shujining qéshigha keldi. ②Chétilma rewishdash sheklide kélip «melum waqitni ötküzüp, anda-sanda, bezi-bezide» dégen menilerni bildüridu: ussulchilar ussul oynashti, arilap tansigha chüshküchilermu boldi .③Ajratmaq, tosmaq, bésiqturmaq: idris gh sulaymanning yaqisigha ésildi. Bu waqitta yaqup yügürüp kélip, ularni arilidi.

Rewish. Para, ariliq yoq halda, ariliq bermestin, ariliq tiqmayla: bu ishni axiri héchbir ariliqsiz hel qildim.

1. ①Isim. Nersiler otturisidiki jay, musape, boshluq: ular cheshlerning etrapigha ariliqini bir gezdek qaldurup adem boyi menggen döwilidi. ②Isim. Ikki weqe, hadise yaki peyt otturisidiki waqit, purset: sham bilen xupten ariliqida öyige qaytip kelgen qasim yene aldinqi künge oxshash qapiqini achmastin tangni atquzdi .③Süpet. Ottura: ariliq hadise. Ariliq ménge.

2. Isim. Para: ariliq bermek.

Süpet. Türlük arilashmilardin terkib tapqan, terkibide türlük arilashmilar bolghan, arilash.

Péil ①bir-birige qoshulmaq, birleshmek, birikmek: hesen boway öz waqtida qéchirni toxtatqan bolsimu, on jingdin artuq uruq yumshaq topigha ariliship, yerde chéchilip yatatti. ②Bashqilarning sözige söz qatmaq, ishigha qatnashmaq:-yaq, balilirim, men buninggha qoshulmaymen,-dep arilashti dawut akam. ③Alaqe qilmaq: yashliqim türme we tarim emgiki bilen ötüp ketti, qiriq nechche yashliq adem bolghinimdila jemiyetke arilashtim. ④Bardi-keldi qilmaq, munasiwet baghlimaq

①Süpet. Ikkidin artuq oxshash bolmighan nersilerdin terkib tapqan: arilashma oghut. Arilashma madda. Etraptiki manta sanash, méhman chaqirishlar bilen qingraq, sapliqlarning arilashma awazliri ularning aramini buzup turatti. ②Isim. Türlük nersilerning, maddilarning birikishidin, qoshulushidin hasil bolghan mehsulat: ular polat, choyun we bashqa arilashmilarni her xil nisbette tengshep sinaq qilishqa bashlidi.

«Arilashturmaq» péilining mejhul derijisi: gilemning yipiigha alahide yipek yip arilashturulghachqa, üzlüksiz julalinip turidu.