Isim [achchiq+chéchek] «botanika» éyiq tapanliqlar ailisige kiridighan köp yilliq, saman gholluq ösümlük. Égizliki besh-on santimétir, gholi köp, topliship ösidu; üch qaytilanghan peysiman murekkep yopurmaqliq, güli chong, ghol uchida yalghuz ösidu; gholi dora bolidu.

Isim [achchiq+ot] «botanika» achchiqot ailisige kiridighan köp yilliq, saman gholluq ösümlük. Yer béghirlighuchi gholi bar, üch qulaqliq murekkep yopurmaqliq, güli sériq, méwisi ghozigha oxshash yumilaq törük shekillik; téni dora qilinidu, bedenning sirtidin sürse, qotur qatarliq tére késellirini dawalaydu.

①Süpet. Éghizni échishturidighan, temi ötkür; sezgü ezalirigha küchlük tesir qilidighan: achchiq laza. Achchiq ghora.＊Bilim-achchiq yiltizdin ösüp yétilidighan tatliq méwe. ②Süpet. Jandin ötidighan, bedenni titritidighan: achchiq soghuq. Achchiq shamal .③Süpet. Köchme. Kishige qattiq tégidighan, köngülni aghritidighan, xush qilmaydighan: yighinda manga achchiq gepler bilen hujum qilidighanlar boldi.. ④süpet. Köchme. Derd-elem, ghem-ghussilik, ghem-qayghuni ipadileydighan; elemlik: bu achchiq xatirilerni esleshtin qutulushqa tiriship xetke qaridim. ⑤Rewish. Köchme menilik söz. Mesxirilik, nepretlik: yigit asta-asta quliqighiche qizardi-de, birdinla achchiq külüwetti. ⑥Isim. Ghezep, zerde, qehr: bügünki achchiqni etige qoy (maqal).＊Ölgüdek achchiqi kelgen senuber uninggha yalt qilip qaridi-de, qétip qaldi, uning aldida rustem turatti.

①Téxi tatliq tem kirmigen, chüchümel (yel-yémiish heqqide): achchiq-chüchük ghora.＊Ghulja almisining temi deslep achchiq-chüchük bolidu, uzun turghanséri temi yaxshi bolup kétidu. ②Laza, achchiqsu, dora-derman qatarliqliri ötüpraq tengshelgen: tursun éghir ichimliktin kéyin, achchiq-chüchük ügre bilen méhman boldi .. ③köchme menilik söz. Turmushning rahet-paraghet we japa-musheqqiti, hayatning lezzet we ghem-teshwishliri, turmushning issiq-soghuqi: baqi turmushqa emdila köz achqan sadda aq köngül bir yigit, u yéza turmushining achchiq-chüchükini tétimighan.

Isim [ ach+biqin ]biqinning yan qismidiki sel ichige tartilghan jay, inchike belning ikki yan teripi.

Isim «irq» élimizdiki az sanliq milletlerning biri bolup, yünnen ölkisige jaylashqan.

Isim [achal+gösh] «yémeklik» soghuq seylerning bir türi, bu yémeklik qoyning pishurulghan san göshini yalpaqlap toghrap, texsige tizip, uning üstige inchige toghralghan sungpiyaz, achchiqsu we daghlanghan künjüt yéghi qatarliqlar quyulup teyyarlinidu.

Isim «qatnash» achal bashquridighan mexsus xadim, achal bashqurghuchi: dadam burun tömüryolda achalchi bolup ishligenidi.

Isim ①yolning achilanghan, ayrilghan jayi: yigit melikini atqa mindürüp bir kéche yol yürüp, tang atqanda ikki yolning achiligha keptu. ②Kelpin nahiyisidiki bir yézining nami.

Isim «yémeklik» besey qatarliq köktatlarni qaynaq sugha bésip, échitip teyyarlanghan bir xil xam sey.

Isim. Birer tebiiy apet yaki urush qatarliq sewebler netijiside kélip chiqqan ozuq-tülük yétishmeslik; qehetchilik: shu yili éghir acharchiliq bolup, nurghun adem ölüp ketti.

Isim. Dialékt söz. Chatraq.