«A» Bilen Bashlanghan Izahlar

Astrofizika

Isim [rusche«grékche] «astronomiye» astronomiyining bir tarmiqi. U fizikiliq türlük usullar we nezeriyiler arqiliq asman jisimlirining fizikiliq xususiyiti, ximiyilik tüzülüshi, qurulmisi, peyda bolushi, yoruqluqi, massisi, chong-kichikliki, témpératurisi, magnit meydani, zichliqi, qurulmisi, ximiyilik terkibi, quyash we turghun yultuzlarning énérgiye menbesi qatarliqlarni tetqiq qilidu.

Asman

Isim [parsche] «astronomiye» ①yer üstide gümbez sheklide körünüp turghan hawa reng boshluq; pelek, kök: asman yiraq, yer qattiq ) maqal). ②Köchme menidiki söz. Nahayiti yuqiri, égiz: osmanning uchurghan ayropilani tézla asmangha kötürülüp, mollaq étishqa bashlidi.

Ashiq

Isim [erebche] ①birawni intayin yaxshi körüp uninggha xushtar bolup qalghan, muhebbet qoyghan kishi: ashiqqa baghdat yiraq emes (maqal). ②Köchme menidiki söz. Birer nersini yaxshi körüp qalghan, uninggha bérilgen kishi: gülge ashiq bolghinim üchün, gül téridim könglüm béghigha. Wujuudumni eylidim tupraq, tomurumni chétip shéxigha. ③Terki dunya halda barliqini xudagha béghishlighan, köpinche ibadetxanilarda yétip-qopidighan, chach-saqalliri östürülgen kishi, derwish

Agha

Isim ①aka: biz agha-ini üchimiz üch xil xaraktérge ige iduq, shunga aqiwetmu üch xil boldi. ②Özidin chong, tughqandek yéqin, qedirdan kishi: kéteyluq agha-inilar, amanliqqa bel baghlap. ③Tarixi söz. Elning, yurtning kattiliri, chongliri, hakimliri: agha begler jawab berdim, bügün axir zaman denglar, arman bilen bende boldum, begler sorisa aman denglar. <④Tarix» muhim yaki alahide bolghan qurulush-eslihelerni bashqurghuchi xadim, bashqurghuchi: ishik aghisi. Herem aghisi.

Aghrinmaq

Péil ①renjimek, narazi bolmaq, xapa bolmaq: méhriban ezizning putini késishke ongayliqche könmeydu we bu ishta sultandin aghrinidu. ②Chidimasliq qilmaq: semet nöwiti kelgende özining qorsiqigha birer jing gösh élip yéyishkimu aghrinidu.

Aghmichi

Isim ①gépide turmaydighan, özgirip turidighan, meydansiz, iradisiz adem, ikki yüzlimichi:-emdi téximu tuturuqsizlashting, birdemdila inqilabchi, birdemdila aghmichi!-Dep achchiqlandi sultan raxmangha. ②Bash yoldin, tüp nishandin chetnigen, yüz örügen adem: ong aghmichi. Ong aghmichilar guruhi.