Uyghur Qamusi

Abduqadir Jalalidin

  0 789
Abduqadir Jalalidin

Abduqadir Jalalidin 1964-yili qeshqerde tughulghan. 1982-Yili 9-aydin 1986-yili 7-ayghiche qeshqer pidagogika inistitutida oqughan. 1986-Yili 7-aydin 1988-yili 9-ayghiche shinjang tejribe ottura mektipide oqutquchi bolghan. 1988-Yili 10-aydin 1990-yili 7-ayghiche shinjang maarip inistituti ilmiy tetqiqat ornida ilmiy zhurnal muherrirlikini üstige alghan. 1990-Yili 8-aydin 2009-yili 11- ayghiche shinjang maarip inistitutining filologiye shöbe inistitutida oqutquchiliq qilghan. 1993-Yili 1-ayda léktorluq unwanigha érishken. 1998-Yili 11-ayda muawin piroffisorluq unwanigha érishken. 2004-Yili 11-ayda proffisorluq unwanigha érishken. 2005-Yili 7-ayda shinjang maarip inistituti filologiye shöbe inistitutining penniy sahediki bashlamchisi bolup bahalanghan. 2009-Yili 11-ayda shinjang pidagogika uniwérsititigha yötkilip kilip, aspirant yitekchisi bolghan. Abduqadir Jalalidin nurghunlighan shéir, maqale, terjime eserlerni yézip neshir qildurghan bolup, köpinchisi uyghurlar taliship oquydighan eserlerge aylanghan. Bir qisim eserliri dangliq awaz artisliri teripidin awazliq eserge aylandurulghan. Abduqadir Jalalidin ijadiy eserlerdin bashqa yene dangliq yazghuchi nikkolo makyawillining «hökümdarlar desturi» namliq esirini xitay tilidin Uyghur...

Dawamini oqung!

Uyghur Doktorliri

  0 436

Abduqadir hoshur (tibbiy, yaponiye)
Asiye (tibbiy, fransiye)
Arzugül ghulam (béyjing pen téxnika uniwérstéti)
Alim tursun (muhit ilmi, junggo)
Abdusalam jalalidin (jughrapiye, yaponiye)
Abduqadir tash (axbarat, amérika)
Abdushükür éliyuf (fizika)
Aynur abdurazaq (kompyutur, amérika)
Ayjamal abdurahman (matimatika, gérmaniye)
Aygül muhemmed (matimatika)
Abduweli Kérim (edebiyat, junggo)
Ayqiz qadir (junggo)
Abdureshid jelil qarluq (jemiyetshunasliq, türkiye)
Abdushükür abdureshid
Abduréhim tursun (pelsepe, qirghizistan)
Abduwasit gholam (jughrapiye, amirika)
Abdusemiy abdurahman (senet, yaponiye)
Abduréhim aytbayéw
Abduxélil abduréhm (tilshunasliq, yaponiye)
Abduréhim rahman (tilshunasliq, junggo)
Ablikim yasin (türklogiye, junggu)
Ablet qadir (yéza igilik, yaponiye)
Abdureshid (tebiy pen, yaponiye)
Asiye kérim (tebiy pen, yaponiye)
Ablehet ebdulhimid (tebiiy pen, yaponiye)
Abliz himid (tebiy pen, yaponiye)
Alimjan (jughrapiye, yaponiye)
Alim abdurahman (tebiy pen, yaponiye)
Alimjan idris (tebiy pen, yaponiye)
Abdukérim abdulla (tebiiy pen, yaponiye)
Abdulétip abdulla (tebiiy pen, yaponiye)
Abdughéni abduréhim (tebiiy pen, yaponiye)
Abdughopur abdukérim (tibbiy pen, yaponiye)
Abdureop Polat (türklogiye, türkiye)
Aysima mirsultan (türklogiye, gérmaniye)
Ablet semed (türklogiye, gérmaniye
Asiye (yaponiye)
Abduréhim yüsüp (tibbiy, rosiye)
Aytilla xaliq (senet, özbekistan)
Alim pettar (tibbiy, yaponiye)
Ablimit abduqadir (jughrapiye, junggo)
Ablimit (uchur élmi, junggo)
Abduqadir...

Dawamini oqung!

Memtimin Hoshur

  9 461
Memtimin Hoshur

Memtiin hoshur – Uyghur hazirqi zaman edebiyatidiki közge körüngen we muhim orunni igiligen yazghuchilardin biridur. U asasliqi proza saheside muhim eserlerni wujudqa keltürüp, Uyghur hazirqi zaman edebiyatining tereqqiyatida belgilik töhpe qoshqan. U hazir junggo yazghuchilar jemiyitinng ezasi.

Qisqiche hayati
Yazghuchi Memtimin Hoshur 1944-yili ghulja shehiride tughulghan. 1962-Yili ghulja sheherlik 3-ottura mektepni, 1967-yili shinjang uniwérsitétining til-edebiyat fakoltétini püttürgen. 1968-Yilidin 1972-yilighiche ghulja sheherlik baghwenchilik meydanida qayta terbiyide bolghan, 1972-yilidin 1975-yilighiche ghulja shehiri képekyüzi yézisida xelq ishliri kadiri, 1975-yilidin 1979-yilighiche ghulja sheherlik sheher qurulushi idariside teshwiqat kadiri qatarliq xizmetlerni ishligen.

Yazghuchiliq hayati
Memtimin Hoshur 1979-yilidin 1995-yilighiche «ili deryasi» zhornilida muherrir, bash muherrir, ili oblastliq yazghuchilar jemiyitining kespiy yazghuchisi we muawin reis qatarliq wezipilerni ötigen.

1995-Yilidin 2006-yilighiche shinjang Uyghur aptonom rayonluq yazghuchilar jemiyitining reisi bolghan.

U hazir junggo yazghuchilar jemiyitining heyet ezasi, yazghuchining «alma» namliq tunji hékayisi 1965-yili «shinjang géziti»...

Dawamini oqung!

Reshid Rehmeti Arat

  0 421
Reshid Rehmeti Arat we uyghurlar

Aptori: Yüsüpjan Yasin (terjime eser)
Reshid Rehmeti Arat qazan tatarliridin yétiship chiqqan dunyawi nopuzgha ige meshhur türkolog.

U 1900- yili qazan shehirining gherbiy shimalidiki kona üjümde tughulghan. 1906-1910-Yillarda bashlanghuch terbiyisini alghan. 1913- Yili qizilyar shehiride ottura mektepni, 1918- yili lise (toluq ottura mektep) ni tamamlighan.

1917-Yilidiki bolshiwék inqilabidin kéyin türlük jemiyetler qurulup, ular qarmiqida her xil zhornallar chiqirilishqa bashlighan. Reshidi rehmeti arat dostliri bilen birlikte «birlik» namidiki bir jemiyetni qurup, «yashliq téngi» dégen bir zhornalni chiqarghan we destlepki qelem sinaqlirini mushu zhurnaldin bashlighan.

Reshid Rehmeti Arat 1918- yili eskerlikke élinip, aldinqi sepke ewetilgen. 1919-Yili yarlinip sibiriyige yötkiwitilgen. U, sibiriyide qazan tatarliri topliship olturaqlashqan yerlerdiki medeniyet heriketlirining muhim ijrachiliridin birige aylanghan.

1922- Yili gérmaniyige bérip pelsepe fakultétigha oqushqa kirgen, oqush mezgilide edebiyat, pelsepe we türkologiye bilen munasiwetlik ders we séminerlerge qatnashqan. Bu jeriyanda yene her qaysi...

Dawamini oqung!

Küresh Ibrahim

  0 399
Uyghur qamusi

80- Yillarning béshida, merhum shair nurmuhemmed erkiyning «kimning bar ashundaq alimi qéni, pexirlen dunyagha mehmud wetini» dégen ikki misra neqrat qilinghan ghezili ulugh Uyghur alimi Mehmud Qeshqiriy yazghan qamus «diwanu lughatit türk – türkiy tillar diwani» ning hazirqi zaman uyghurche neshri bilen teng tengritéghining jenubiy we shimaligha tarqilip kishilerning, xususen aliy we ottura mektepte oquwatqan yashlarning qelbini lerzige kelturgen we ularning otluq qelbige Mehmud Qeshqiriydek alim bolush istikining öchmes meshilini yaqqanidi. Memlikitimizning tunji Uyghur doktor ashti (postdoctor博士后) ximiye-fizika alimi küresh ibrahim mana shu chaghlaridiki diligha yüksek ghayini pükken yashlarning biri hésablinidu.

U 1978- yili béyjing paytext pédagogika uniwérsitétining ximiye fakultitigha qobul qilindi. Shu chaghda, pütün fakultét boyiche birdinbir Uyghur perzenti bolghan küresh ibrahim rettiki derslerni qétirqinip ögengendin bashqa, her qaysi penler, xususen chet el tili üginishke alahide ehmiyet berdi. Inglizche öginish...

Dawamini oqung!

Chimengül Awut

  1 537
Chimengül Awut

Yash shaire Chimengül Awut 1973- yili 6- dikabir qedimiy sheher qeshqerde tughulghan. 1991- Yili ottura mektepni püttürüp qeshqer pidagogika inistitotining jonggu til-edebiyat kespige qobul qilinghan. Uning aliy mektepte oquwatqan mezgilliridila shinjang yash ösmurler neshiriyati teripidin tunji shéirlar toplimi «tetur chiqin» neshirqilinghan, 1996- yili oqush püttürüp qeshqer Uyghur neshriyatigha xizmetke teqsim qilinghandin buyan hazirghiche Uyghur tehrir bölimide muherrir bolup ishlewatidu. Ediplik hayatiuning arqa-arqidin neshir qilinghan «qisas ghunchisi», «tash yapraq», «barsa kelmes yol» qatarliq shiérlar toplamliri oqurmenlerning izchil yaxshi bahasigha irishken. «Shor deryaning u teripi» namliq dastani 14- nöwetlik «xantengri edebiyat mukapati» gha irishken. Chimengül Awut 2004- yili shinjang boyiche ötküzülgen tunji qétimliq «ayallar edebiyati muhakime yighini» da «shinjangdiki on meshhur ayal edip» ning biri bulup bahalanghan. «Barsa kelmes yol» namliq shiérlar toplimi 2008- yili 11- ayda memliketlik 9- nöwetlik az sanliq milletler...

Dawamini oqung!

Turghun Almas

  30 519
Turghun Almas

Turghun Almas 1924- yili 10- ayning 30- küni qeshqer konisheher nahiyisi döletbagh yézisining tarboghuz kentide namrat ailide dunyagha kelgen.

U 1934- yilidin 1939- yilighiche, bulaqsu rayoni örkesh yéza bashlanghuch mektipi bilen qeshqer konisheherdiki nurbéshi bashlanghuch mektipide oqudi. 1939- Yili 9- aydin 1942- yili 8- ayghiche, ürümchidiki sabiq ölkilik pédagogika mektipide, 1956- yili 6- aydin 1957- yili 6- ayghiche, lushün edebiyat institutida oqudi.

Deslepki hayati we ijadiyetliri
Turghun Almas 40- yillardin bashlapla rus, fransuz, ingliz klassik yazghuchiliri we sowét yazghuchilirining eserliri bilen tonushushqa bashlighan bolup, uning ijadi paaliyitimu ashu yillarda bashlanghan. Turghun Almasning ijadiy paaliyiti shéiriyettin bashlanghan bolup, 1941- yili élan qilghan «qaytmaymiz» namliq shéiri shair ijadiyitining tunji méwisi hésablinidu. Turghun Almas 1942- yili 8- ayda, sabiq ölkilik pidagogéka mektipini tamamlighandin kéyin, qarasheher nahiyisining denzil yézisidiki bashlanghuch mektepke mudir boldi. 1943- Yili gomindangchilarning heqiqetke qarshi...

Dawamini oqung!

Yalqun Rozi

  11 719
Yalqun Rozi

Yalqun Rozi 1966-yili 3-ayning 4-küni atush shehirining tebiiy menzirisi güzel taghliq yézisi aghuda toghulghan. Bashlanghuch we toluqsiz ottura mektepni 1973-yilidin 1980-yilighiche aghu yézisida oqughan. 1980-Yilidin 1982-yilighiche qizilsu oblastliq 1-ottura mektepte oqughan. 1987-Yili shinjang uniwérsitétining edebiyat fakoltitida oqughan we oqush püttürgendin kéyin shinjang xeliq radio istansisigha qobul qilinip, muxbirliq qilghan. 1991-Yili 1-aydin bashlap «shinjang maarip géziti» Uyghur tehrir bölimide muherrir bolup ishligen. 2005-Yilidin bashlap shinjang maarip neshriyati derslik bölümide Uyghur til-edebiyat dersliklirini tüzüsh, tehrirlesh xizmitini qiliwatidu. Yalqun Rozi edebiyat obzorchiliqi, publistik maqale, jedidizim tetqiqati, nutuq liksiye, Uyghur til-edebiyat derslikliri tüzüsh we neshriyatchiliq qatarliq jehetlerde közge körinerlik netije-utuqlarni qolgha keltürgen bolup, «teklimakandiki altun koldurma», «Memtili Ependi» (mérza siyit bilen bille), turmushtiki pelsepe (terjime eser), oyghiniwatqan ejdad rohi (Uyghur yazghuchilarning nadir eserliri toplimi), lay qelening siri (Uyghur yazghuchilarning nadir eserliri toplimi) qatarliq kitapliri neshir qilinghan we...

Dawamini oqung!

Doktor Erkinay Abliz

  0 526
Doktor erkinay abliz

Erkinay abliz 1976- yili bügür nahiyiside bir oqutquchi ailiside dunyagha kelgen. U 1997- yili shinjang pédagogika uniwérsitétining fizika kespini püttürüp, baklawur unwanini aldi. U uniwérsitétta oquwatqan mezgilde özlükidin rus tili ögendi. Aliy mektepni püttürgendin kéyin bügür nahiyilik 1- ottura mektepte fizika oqutquchisi bolup ishlidi. Xizmet qilish jeryanida u chet elge chiqip oqushqa irade baghlap, bir tereptin ishlep, bir tereptin özlükidin ingliz tilini ögendi. Shundaqla shinjang uniwérsitétining magistirant terbiyilesh merkizide «qollanma matématika» kespide ikki yil ders aldi. Amérikida magistirliq we doktorluq unwani üchün oquydighan chet ellik oqughuchilar «tofil» (TOEFL) dep atilidighan ingliz tili imtihani bilen «GRE»dep atilidighan toluq ottura mektep kespiy derslirini mezmun qilghan yene bir imtihanda layaqetlik bolmisa bolmaydu. Erkinay qattiq tiriship, özlükidin inglizche öginish netijiside TOEFL we GRE imtihanlirida yaxshi netije bilen layaqetlik bolup, 2001- yili nyu york shtatliq...

Dawamini oqung!

Ghojimuhemmed Muhemmed

  0 688
Ghojimuhemmed Muhemmed

Ghojimuhemmed Muhemmed 1971- yili 9- ayning 27- küni guma nahiyesining qoshtagh yézisida tughulghan. 1988- Yili qoshtagh yézisida toluq ottura mektepni püttürgen. 1990- Yilidin 2002- yilghiche xoten paxta toqumichiliq fabrikisida ishchi bolup ishligen. 2004- Yildin bashlap hazirghiche xoten wilayetlik yoluchilar toshush bash békitide ishlep kelmekte. Edebiy ijadiyiti «yéngi qashtéshi» zhurnilining 1990- yilliq 3- sanida élan qilinghan «méning jennitim» namliq shéir bilen bashlanghan bolup, hazirghiche aptonom rayonimizdiki uyghurche yéziqta chiqiwatqan her qaysi metbuatlarda 2000 parchidin artuq shéir we nesirliri élan qilindi. 30 Parchige yiqin shéiri xenzuchigha terjime qilinip élan qilindi. «Meshrep chöli», «erning éppiti», «rezil aptap», «dutarchi ayal» namliq 50 parchige yiqin shéirliri ilgiri- kiyin bolup «xantengri edebiyat mukapati», «köknur shéiriyet mukapati», «yalquntagh edebiyat mukapati» we «aqyol shéiriyet mukapati» qatarliq mukapatlargha irishti. 2012- Yili shinjang xelq neshriyati teripidin «muqam xumari» namliq shéirlar...

Dawamini oqung!

Qurban Mamut

  8 448
Qurban Mamut

Töhpikar zhurnalist Qurban Mamut 1950-yili, kuchar nahiyesi béhishbagh yéza, bostan kentide tughulghan. 1968-Yili nahiyelik 1-ottura mektepni püttürüp, 1972-yildin 1976-yilghiche shinjang uniwérsitéti edebiyat fakultétida oqughan. 1976-Yilidin 1984-yilghiche shinjang xelq radiyo istansisida muxbir, muherrir bolup xizmet qilghan, 1985-yilidin bashlap «shinjang medeniyiti» zhurnilida mesul muherrir, bash muherrir bolup ishlep 2011-yili  pénsiyege chiqqan. Qurban Mamut «shinjang medeniyiti» zhurnilida mesul xizmette bolghan bu jeryanda u Uyghur ziyaliyliri ichidiki serxil qelemkeshlerning Uyghur medeniyiti, tarixi, siyasiy we ijtimaiy tereqqiyati heqqidiki bir yürüsh nadir eserlirini tallap mezkur zhurnalda élan qilghan. Zhurnalist Qurban Mamut aka uzaq yilliq zhurnalistliq hayatida uyghurlarning milliy oyghinishini izchil rewishte öz xizmitining bash nishani qilip tikligen. Özi ishlewatqan «shinjang medeniyiti» zhurnili taki shair begmet yüsüp mesul muherrirlik wezipisini ötigiche bolghan ariliqqiche uyghurlar toghruluq eng yéngi, mol mezmunluq we yuqiri sewiyelik maqale-eserler élan qilinidighan milliy mewjutluq zhurnilimiz idi....

Dawamini oqung!

Shéringül Yunus

  0 521
Shéringül Yunus

Shéringül Yunus 1989- yili 12- ayda qomul sheherlik palwantur yéza dörbejin yoqiri mehelle kentide déhqan ailiside dunyagha kelgen. Bashlanghuch we toluqsizni qomulda tamamlap, 2006- yili béyjing changping 2- ottura mektipining shinjang toluq ottura sinipigha ötken. 2010- Yili ela netije bilen sherqi shimal ormanchiliq inistitotining baghwenchilik fakoltitigha qobul qilinip, 2014- yili 7- ayda oqush püttürüp qomulgha qaytip kelgen. Shéringül ata-anisining yaxshi terbiyesi we oqutquchisi tursunjan ishaqning tesiride, kichikidinla xettatliqqa we resim sizishqa alahide ishtiyaq baghlighan bolup, 2003-yili tetil mezgilide ustazi eset muhemmetning yétekchilikide xettatliqning deslepki asasini tikligen. Qomulda oquwatqan mezgilide bir qanche parche hösinxet esiri aptunom rayon, wilayetlik musabiqilerde yaxshi netijilerge érishken, toluq otturigha chiqqandin kéyinmu xettatliqqa bolghan qiziqishi qilche suslap qalmighan. 2013- Yilidin bashlap, éntirnit torida bir qisim yash xettatlar bilen pikir almashturup, özining xettatliqqa bolghan bilimini téximu chongqurlashturghan....

Dawamini oqung!