Yimirmek

①Péil xémir qatarliqlarni eylep pishurmaq, qol bilen mujup eylimek, pishurmaq: xémirni yimirmek. ②Qattiq nersilerni qol yaki munasiwetlik eswablar bilen siqip, mujup ézip uwimaq, ézilgen, mujulghan, uwaq haletke keltürmek: u déngiz sahilida olturup, bir qoli bilen tashni yimirip uwap, yene bir qolini qumgha paturuptu. ③Qash-köz, lew qatarliq ezalarni pürüshtürmek, pürmek yaki yénik türmek: -he, bu néme déginingiz?-Deptu shah qashlirini yimirip. *U qapqara, inchike burutini yimirip olturup, gep bashlidi. *-Sanga némishqa teng idi, -dédi meshuraxun kalpukini yimirip, -tügep ketse, tépip béridighan adem men emesmu? ④Köchme menidiki söz. Birer guruh, teshkilat, hakimiyetke oxshash jemiyetke tesir körsitiwatqan ijtimaiy küchni aghdurmaq, yoqatmaq, yaki uni türlük wasitiler bilen eslidiki küch-quwwitidin mehrum qilmaq, ajizlashturmaq, ghulatmaq, weyran qilmaq: qetiy tedbir...

Dawamini oqung!

Yimirilmes

Süpet. ①Yimirilmeydighan, yimirilip ketmeydighan.

②Mustehkem, mezmut, herqandaq jayda, herqandaq ehwalda buzulmaydighan, ézilmeydighan, yéngilmeydighan, aghdurulmaydighan, ghalib: buningdin kéyin biz barliq chare-tedbirlerni qollinip, xelq armiyisini menggü yimirilmes orungha ige qilishimiz lazim. *-Biz yimirilmes küch bolup uyushtuq,-dédi enwer jiddiy halda.

Yimirilmek

①«Yimirmek» péilining mejhul derijisi: u shaxtiki chécheklerni élip bir uwilighanidi, héliqi chéchekler yimirilip, kichikkine bir kallekke aylinip qaldi. *Eshrep bowayning közliri parqirap, qélin kalpukliri külkidin yimirildi. ②Köchme menidiki söz. Ajizlashmaq, halidin ketmek, weyran bolmaq, yoqalmaq: tamlarmu xarabidek bolup ketken-suwaqliri pütünley chüshüp, yimirilishke bashlighanidi. *Yigitning özige mixtek qadalghan otluq közliri aldida, qizning jasariti yimirildi. *Extemlerning toyi yézilar éghir iqtisadi yimirilishni bashtin kechürüwatqan peytke toghra kelgenidi. ③Köchme. Birer ijtimaiy tüzüm, hakimiyet yaki hoquq tutuwatqan guruh, shexsler weyran bolmaq, yoqalmaq, aghdurulmaq, eslidiki imtiyazdin mehrum bolmaq: féodalliq chong aile tüzümi muqerrer yimirildi. *U «körüp turunglar, silerning yimirilidighan kününglar etila yétip kélidu» dep oylidi. ④Yerge mehkem chaplashmaq, yerge mehkem orunlashmaq (olturush herikiti heqqide): u emdi yimirilip olturup,...

Dawamini oqung!

Yimirilish

①«Yimirilmek» péilining yene bir xil isimdishi.

②«Géologiye» uzun muddetlik shamalning yalishi, aptapta qélish, höl-yéghinlarning nemdep yalishi, organizmlarning buzulushi qatarliq tesirler netijiside, yer postining yüzidiki we yer postini teshkil qilghan her xil tagh jinslirining buzulup weyran bolushi yaki özgirip kétishi.

③«Fizika» bir atom yadrosining massiliri oxshashraq bolghan ikki yadrogha bölünüsh jeryani.

④«Fizika» radioaktip nuklidlarning radioaktip zerrichilerni radiatsiyilep chiqirish arqiliq bashqa bir xil nuklidqa özgirish jeryani, turaqsiz asasiy zerrichilerning özlükidin yéngi zerrichilerge özgirish jeryanimu yimirilish dep atilidu.

⑤«Ximiye» krstal hidratlarning öy témpératurisida we qurghaq hawada krstal süyining bir qismini yaki hemmisini yoqitish hadisisi.

Yimirilish Posti

«Géologiye» yer posti ul jinsining yimirilgen üsti qewiti. Yer posti üsti qewitidiki jinslar yimirilish tesiride buzulup, ularning eslidiki ornida yumshaq döwilenmiler shekillinidu. Adette u ajiz yimirilgen zonna, küchlük yimirilgen zonna, qalduq qatlam, qalduq topa qatarliqlarni öz ichige alidu.

Yimirilish Roli

«Géologiye» yer postining sirtqi qatlimidiki tagh jinslirida atmosféra, su we janliqlar qatarliq tashqi küchlerning uzaq mezgillik tesiri tüpeylidin yüz béridighan buzulush roli. U fizikiliq yimirilish roli we ximiyilik (ximiyelik) yimirilish rolini öz ichige alidu.

Zaghra Nan

Zaghra nan

Zaghra nan – nanning bir türi bolup, qonaq unini asasliq matériyal qilip teyyarlinidu, quruq bolup, uzaq saqlashqa bolidu. Teyyarlash usuli: 1. Qonaq unigha tuz quyup, qiziq suda xémir yughurup, xémir sowughanda xémirturuch, ushshaq toghralghan kawa arilashturup, bir saet qoyup boldurulidu. Andin 140-200 ser chongluqta zowula üzüp aq unda qurghunlap, ikki santimétir qélinliqta nan yasap, yüzige pichaq yaki tükche bilen chapras belge urulidu. 2. Qizitilghan tonurgha yéqip jöwende nangha oxshash qilip pishurulidu. Pishurush waqti uzunraq bolidu. Bu nanni qeshqer we xotenning köpinche yerliride su we tuz bilen yughurup xémirni boldurmaymu yaqidu. Asasliq matériyali: qonaq uni besh kilogram, tuz muwapiq miqdarda, su ikki yérim kilogram, aq un 500 gram, ash kawisi bir kilogram, xémirturuch 175 gram. Zaghra...

Dawamini oqung!

Jalalidin Behram

Jalalidin Behram

Jalalidin Behram 1942-yili 8-ayning 16-küni Uyghur diyarining ghulja shehride hönerwen (tikküchi) ailiside dunyagha kelgen. Uning atisi behram ependi usta hünerwen bolupla qalmay, belki ili naxshilirini heqdadigha yetküzüp éytidighan xelq naxshichisi hem ressam idi. U meripetperwer adem bolup, xush-péilliq we chaqchaqchiliq bilen alahide közge tashlinip turatti. U zérek hem tétik chong boluwatqan oghligha xelq -chöchekliri we dastanlirini chongqur héssiyat bilen sözlep béretti. Shundaqla uninggha herxil resimlerni körsitip, ressamliqning séhri-küchini teripleytti. Shunga, Jalalidin Behram: «méning yumran qelbimge edebiyat-senet uruqlirini chéchip, ressamliq we edebiyat bixlirini yétishtürgen atamni her daim memnuniyet bilen esleymen…» deydu. Oqush we xzmet hayati Jalalidin Behram 1950-yildin 1954-yilghiche ghulja shehiridiki «roshen» bashlanghuch mektipide, 1954-yildin 1957-yilghiche ili ottura mektipide oqughan. Resim kurzhuki, edebiyat...

Dawamini oqung!