Ghenizat Gheyurani

0 442

Ghenizat Gheyurani (1930-2007) kelpin nahiyeside tughulghan. 1948-Yilidin 1950-yilighiche shinjang darilfonunida oqughan. 1950-Yilidin 1953-yilighiche sabiq ölkilik 2-darilmuelliminde oqutquchi bolghan. 1953-Yilidin 1955-yilighiche shinjang xelq neshriyati Uyghur derslik guruppisining bashliqi bolghan. 1955-Yilidin 1957-yilighiche merkiziy milletler institutining tilshunasliq sinipida oqughan. 1957-Yilidin 1962-yilighiche «shinjang géziti» idariside muherrir, muxbir bolup ishligen. 1962-Yilidin 1966-yilighiche üchturpan nahiyelik 1-ottura mektepte oqutquchiliq qilghan. 1980-Yilidin bashlap, shinjang Uyghur aptonom rayonluq til-yéziq komitétida til tetqiqati bilen shughullanghan. Ghenizat Gheyurani 1949-yili «shinjang géziti» de élan qilinghan bir türküm shéirliri bilen ijadiyet sépige kirgen. Uning «tarim boyida», «hayat qoshiqi» qatarliq shéir toplamliri, «boldi qil» namliq félyeton we satiralar toplimi, «100 rubaiy» namliq rubaiylar toplimi neshr qilinghan. Ghenizat Gheyuranining til tetqiqat we neshriyatchiliq sahesidiki töhpisimu alahide gewdilik....

Dawamini oqung!

Küresh Ibrahim

0 432

80- Yillarning béshida, merhum shair nurmuhemmed erkiyning «kimning bar ashundaq alimi qéni, pexirlen dunyagha mehmud wetini» dégen ikki misra neqrat qilinghan ghezili ulugh Uyghur alimi Mehmud Qeshqiriy yazghan qamus «diwanu lughatit türk – türkiy tillar diwani» ning hazirqi zaman uyghurche neshri bilen teng tengritéghining jenubiy we shimaligha tarqilip kishilerning, xususen aliy we ottura mektepte oquwatqan yashlarning qelbini lerzige kelturgen we ularning otluq qelbige Mehmud Qeshqiriydek alim bolush istikining öchmes meshilini yaqqanidi. Memlikitimizning tunji Uyghur doktor ashti (postdoctor博士后) ximiye-fizika alimi küresh ibrahim mana shu chaghlaridiki diligha yüksek ghayini pükken yashlarning biri hésablinidu. U 1978- yili béyjing paytext pédagogika uniwérsitétining ximiye fakultitigha qobul qilindi. Shu chaghda, pütün fakultét boyiche birdinbir Uyghur perzenti bolghan...

Dawamini oqung!

Reshid Rehmeti Arat

0 448

Aptori: Yüsüpjan Yasin (terjime eser) Reshid Rehmeti Arat qazan tatarliridin yétiship chiqqan dunyawi nopuzgha ige meshhur türkolog. U 1900- yili qazan shehirining gherbiy shimalidiki kona üjümde tughulghan. 1906-1910-Yillarda bashlanghuch terbiyisini alghan. 1913- Yili qizilyar shehiride ottura mektepni, 1918- yili lise (toluq ottura mektep) ni tamamlighan. 1917-Yilidiki bolshiwék inqilabidin kéyin türlük jemiyetler qurulup, ular qarmiqida her xil zhornallar chiqirilishqa bashlighan. Reshidi rehmeti arat dostliri bilen birlikte «birlik» namidiki bir jemiyetni qurup, «yashliq téngi» dégen bir zhornalni chiqarghan we destlepki qelem sinaqlirini mushu zhurnaldin bashlighan. Reshid Rehmeti Arat 1918- yili eskerlikke élinip, aldinqi sepke ewetilgen. 1919-Yili yarlinip sibiriyige yötkiwitilgen. U, sibiriyide qazan tatarliri topliship olturaqlashqan yerlerdiki medeniyet heriketlirining muhim ijrachiliridin birige aylanghan. 1922- Yili gérmaniyige bérip pelsepe...

Dawamini oqung!

Memtimin Hoshur

9 491

Memtiin hoshur – Uyghur hazirqi zaman edebiyatidiki közge körüngen we muhim orunni igiligen yazghuchilardin biridur. U asasliqi proza saheside muhim eserlerni wujudqa keltürüp, Uyghur hazirqi zaman edebiyatining tereqqiyatida belgilik töhpe qoshqan. U hazir junggo yazghuchilar jemiyitinng ezasi. Qisqiche hayati Yazghuchi Memtimin Hoshur 1944-yili ghulja shehiride tughulghan. 1962-Yili ghulja sheherlik 3-ottura mektepni, 1967-yili shinjang uniwérsitétining til-edebiyat fakoltétini püttürgen. 1968-Yilidin 1972-yilighiche ghulja sheherlik baghwenchilik meydanida qayta terbiyide bolghan, 1972-yilidin 1975-yilighiche ghulja shehiri képekyüzi yézisida xelq ishliri kadiri, 1975-yilidin 1979-yilighiche ghulja sheherlik sheher qurulushi idariside teshwiqat kadiri qatarliq xizmetlerni ishligen. Yazghuchiliq hayati Memtimin Hoshur 1979-yilidin 1995-yilighiche «ili deryasi» zhornilida muherrir, bash muherrir, ili oblastliq yazghuchilar jemiyitining kespiy yazghuchisi we muawin reis qatarliq wezipilerni ötigen. 1995-Yilidin 2006-yilighiche shinjang Uyghur...

Dawamini oqung!

Uyghur Doktorliri

0 467

Abduqadir hoshur (tibbiy, yaponiye) Asiye (tibbiy, fransiye) Arzugül ghulam (béyjing pen téxnika uniwérstéti) Alim tursun (muhit ilmi, junggo) Abdusalam jalalidin (jughrapiye, yaponiye) Abduqadir tash (axbarat, amérika) Abdushükür éliyuf (fizika) Aynur abdurazaq (kompyutur, amérika) Ayjamal abdurahman (matimatika, gérmaniye) Aygül muhemmed (matimatika) Abduweli Kérim (edebiyat, junggo) Ayqiz qadir (junggo) Abdureshid jelil qarluq (jemiyetshunasliq, türkiye) Abdushükür abdureshid Abduréhim tursun (pelsepe, qirghizistan) Abduwasit gholam (jughrapiye, amirika) Abdusemiy abdurahman (senet, yaponiye) Abduréhim aytbayéw Abduxélil abduréhm (tilshunasliq, yaponiye) Abduréhim rahman (tilshunasliq, junggo) Ablikim yasin (türklogiye, junggu) Ablet qadir (yéza igilik, yaponiye) Abdureshid (tebiy pen, yaponiye) Asiye kérim (tebiy pen, yaponiye) Ablehet ebdulhimid (tebiiy pen, yaponiye) Abliz himid (tebiy pen, yaponiye) Alimjan (jughrapiye, yaponiye) Alim abdurahman (tebiy pen, yaponiye) Alimjan idris (tebiy pen, yaponiye) Abdukérim abdulla (tebiiy pen, yaponiye) Abdulétip abdulla (tebiiy pen, yaponiye) Abdughéni abduréhim (tebiiy pen, yaponiye) Abdughopur abdukérim (tibbiy pen, yaponiye) Abdureop Polat (türklogiye, türkiye) Aysima mirsultan (türklogiye,...

Dawamini oqung!

Islamjan Shérip

8 636

Alim, töhpikar terjiman, zamanimizdiki dangliq Uyghur neshiriyatchisi, natiq Islamjan Shérip 1947-yili 3-ayda qeshqer shehride tughulghan, beshkérem, awat yéza we qeshqer shehiride toluqsiz, toluq ottura mekteplerde oqighan. 1976-Yili j k p ge kirgen. U «sh, u, a, r ijtimaiy penler munbiri» tehrir heyitining mudiri, junggo az sanliq milletler pelsepe, idiye tarixi jemiytining daimiy heyet ezasi, junggo Uyghur medeniyet-tarix tetqiqat jemiytining daimiy ezasi, «qudaghubilik» ilmiy jemiyitining ezasi, «on ikki muqam» tetqiqat jemiytining ezasi sh, u, a, r ijtimaiy pen eserlirini bahalash komtéti ishxanisining muawin mudiri bolghan. U 1967-yili sabiq merkiziy milletler institutini, 1985-yili j k p merkiziy partiye mektipining aspirantliq sinipini püttürgen. Ilgiri-axir bolup yeken nahiyilik partkom teshwiqat bölümi. Qeshqer wilayetlik partkom...

Dawamini oqung!

Abduréhim Ötkür

1 745

Uyghur bugünki zaman edebiyatining yarqin namayendiliridin, yirik shair we yazghuchi mol netijiliri bilen xelqimizning köngül töridin orun élip kéliwatqan istidatliq merhum edebiyatshunas alim Abduréhim Ötkür 1923- yili qumulda otturahal tijaretchi ailiside dunyagha kelgen. U öz ata- anisidin kichikidila ayrilip, yétim qalghan. Dadisi tilesh bégim artush tijenlik kishi bolup, alemdin öter chéghida, emdila tört yashqa kirgen abduréhimni qumul mötiwerliridin bolghan dosti osman hajigha oghulluqqa bériwetken. Osman hajim köpni körgen, oqumushluq, tereqqiyperwer kishi idi. U ömür boyi perzent yüzi körmigen bolghachqa, abduréhimni intayin arzulap we köngül qoyup terbiyiligen. Uni özi oqutup xet-sawadini chiqarghandin kéyin, diniy mektepke bergen. Diniy mektepte derslik qilinghan klassik eserler ichide «soڧi allayar» dégen kitab tilining chüshinishlik, ammibab, güzel,...

Dawamini oqung!

Erkin Sidiq

9 661

Erkin Sidiq 1950-yillirining axirliri junggoda bashlanghan «medeniyet zor inqilabi» ning qalaymiqanchiliqi hemme yerni qaplighan mezgillerde aqsuda tughulghan. Baliliq dewrini Uyghur diyarini acharchiliq bésip ketken mezgilde qosiqi toyghudek tamaq yéyelmey ötküzgen. Bashlanghuch mektepni «medeniyet zor inqilabi» ning qalaymiqanchiliqi ichide Uyghur tilidiki aqsu sheherlik 4-bashlanghuch mektepte oqughan (bu mektep hazir xenzu mektep qiliwétilgen ‏----- muherrirdin). Ottura mektepni «déng shyawpingni köresh qilip, ishikni échip qoyup mektep bashqurush» heriketliri boliwatqan dewirde aqsu wilayetlik 1-ottura mektepte oqughan. Nurghun waqitliri siyasiy heriketke qatnishish we yéza igilik bilimlirini öginish, yéza-zawutlargha bérip ishlesh bilen ötken. Toluq otturini püttürgendin kéyin, aqsu wilayiti konisheher nahiyisidiki (hazir onsu nahiyisi diyilidu ----- muherrirdin) bir yézigha «qayta terbiye» élish üchün bérishqa mejbur bolghan....

Dawamini oqung!

Ghazi Emet

8 611

Dangliq ressam Ghazi Emet ependi 1935-yili qeshqer shehrining qoghan (hazirqi nezerbagh) yizisida dini zat ailiside dunyagha kelgen. Atisi exmet qaziaxunum uqumushluq aden bolghachqa Ghazi Emetni etrapliq terbiyligen, 1946-yilidin 1950-yilghiche dini bilim alghan. Kichikidin resim sizishqa, ressamliqqa hewes qilip kelgen Ghazi Emet baliliq waqitliridila resim sizip bashqilarning maxtishigha sazawer bolghan. Ghazi Emet 1952-yili qeshqer sifen mektepke kirip oqush pursitige ériship shu mektepke kirgendin kiyin öz talantini namayen qilip ressamliq sahesige chungqur ul salghan. U 1954-shinjang senet inistitotining resim fakoltitigha qobul qilinghan we u yerdimu tiriship resim ijadiyitige köp ejir singdürüp, pütün wujudi bilen meshiq qilghan, oqush püttürgendin kiyin shu mektepte ishligen. Ghazi Emet junggu ressamlar jemiyitining daimi heyet ezasi, shinjang Uyghur aptunum...

Dawamini oqung!

Qurban Mamut

8 472

Töhpikar zhurnalist Qurban Mamut 1950-yili, kuchar nahiyesi béhishbagh yéza, bostan kentide tughulghan. 1968-Yili nahiyelik 1-ottura mektepni püttürüp, 1972-yildin 1976-yilghiche shinjang uniwérsitéti edebiyat fakultétida oqughan. 1976-Yilidin 1984-yilghiche shinjang xelq radiyo istansisida muxbir, muherrir bolup xizmet qilghan, 1985-yilidin bashlap «shinjang medeniyiti» zhurnilida mesul muherrir, bash muherrir bolup ishlep 2011-yili pénsiyege chiqqan. Qurban Mamut «shinjang medeniyiti» zhurnilida mesul xizmette bolghan bu jeryanda u Uyghur ziyaliyliri ichidiki serxil qelemkeshlerning Uyghur medeniyiti, tarixi, siyasiy we ijtimaiy tereqqiyati heqqidiki bir yürüsh nadir eserlirini tallap mezkur zhurnalda élan qilghan. Zhurnalist Qurban Mamut aka uzaq yilliq zhurnalistliq hayatida uyghurlarning milliy oyghinishini izchil rewishte öz xizmitining bash nishani qilip tikligen. Özi ishlewatqan «shinjang medeniyiti» zhurnili taki shair begmet yüsüp mesul muherrirlik...

Dawamini oqung!

Yalqun Rozi

11 748

Yalqun Rozi 1966-yili 3-ayning 4-küni atush shehirining tebiiy menzirisi güzel taghliq yézisi aghuda toghulghan. Bashlanghuch we toluqsiz ottura mektepni 1973-yilidin 1980-yilighiche aghu yézisida oqughan. 1980-Yilidin 1982-yilighiche qizilsu oblastliq 1-ottura mektepte oqughan. 1987-Yili shinjang uniwérsitétining edebiyat fakoltitida oqughan we oqush püttürgendin kéyin shinjang xeliq radio istansisigha qobul qilinip, muxbirliq qilghan. 1991-Yili 1-aydin bashlap «shinjang maarip géziti» Uyghur tehrir bölimide muherrir bolup ishligen. 2005-Yilidin bashlap shinjang maarip neshriyati derslik bölümide Uyghur til-edebiyat dersliklirini tüzüsh, tehrirlesh xizmitini qiliwatidu. Yalqun Rozi edebiyat obzorchiliqi, publistik maqale, jedidizim tetqiqati, nutuq liksiye, Uyghur til-edebiyat derslikliri tüzüsh we neshriyatchiliq qatarliq jehetlerde közge körinerlik netije-utuqlarni qolgha keltürgen bolup, «teklimakandiki altun koldurma», «Memtili Ependi» (mérza siyit bilen bille), turmushtiki pelsepe (terjime eser), oyghiniwatqan...

Dawamini oqung!

Abduqadir Jalalidin

0 817

Abduqadir Jalalidin 1964-yili qeshqerde tughulghan. 1982-Yili 9-aydin 1986-yili 7-ayghiche qeshqer pidagogika inistitutida oqughan. 1986-Yili 7-aydin 1988-yili 9-ayghiche shinjang tejribe ottura mektipide oqutquchi bolghan. 1988-Yili 10-aydin 1990-yili 7-ayghiche shinjang maarip inistituti ilmiy tetqiqat ornida ilmiy zhurnal muherrirlikini üstige alghan. 1990-Yili 8-aydin 2009-yili 11- ayghiche shinjang maarip inistitutining filologiye shöbe inistitutida oqutquchiliq qilghan. 1993-Yili 1-ayda léktorluq unwanigha érishken. 1998-Yili 11-ayda muawin piroffisorluq unwanigha érishken. 2004-Yili 11-ayda proffisorluq unwanigha érishken. 2005-Yili 7-ayda shinjang maarip inistituti filologiye shöbe inistitutining penniy sahediki bashlamchisi bolup bahalanghan. 2009-Yili 11-ayda shinjang pidagogika uniwérsititigha yötkilip kilip, aspirant yitekchisi bolghan. Abduqadir Jalalidin nurghunlighan shéir, maqale, terjime eserlerni yézip neshir qildurghan bolup, köpinchisi uyghurlar taliship oquydighan eserlerge aylanghan. Bir qisim eserliri dangliq awaz artisliri teripidin...

Dawamini oqung!