<ماتېماتىكا> يىلتىزلىق ئىپادىدىكى يىلتىز بەلگىسىنىڭ سول تەرەپ يۇقىرى بۇرجىكىگە يېزىلىدىغان سان. مەسىلەن، تۆۋەندىكى يىلتىزلىق ئىپادىدىكى 4 رەقىمى يىلتىز كۆرسەتكۈچتۇر.

∜(a+b)

<بوتانىكا> يىلتىزنىڭ ئەڭ ئالدى تەرىپىدىكى تەخمىنەن بىر سانتىمېتىر ئۇزۇنلۇقتىكى قىسمى. يىلتىز غىلىپى، ئۆسۈش نۇقتىسى، ئۇزىراپ (ئۇزىرىپ) ئۆسكۈچى قىسمى ۋە يېتىلگەن قىسمىدىن ئىبارەت تۆت قىسىمغا بۆلىنىدۇ. يىلتىز ئادەتتە يىلتىز ئۇچىغا تايىنىپ ئۆسىدۇ ۋە سۇ سۈمۈرىدۇ.

<ئورمانچىلىق> بىر خىل ئۇلاق شەكلى، يەنى دەرەخ يىلتىزىنى ئۇلاق تۈۋى قىلىپ ئۇلاش ئۇسۇلى. بۇنىڭدا، كۆچەت يىلتىزى 8-6 مىللىمېتىر يېرىلىپ ئىسكىنە ئۇلاق قىلىنىپ، كۆچەتخانىغا تىكىلىپ كۆچەت يېتىشتۈرۈلىدۇ. يىلتىز ئىنچىكە بولسا، ئۇلاق تۈۋى يېرىلىپ، قىپچا سانجىلىدۇ.

ئورنى مۇستەھكەملەنمەك، مەزمۇت، مىدىرلىماس بولۇپ ئورۇنلاشماق، مەزمۇت ئورۇنلىشىپ كەتمەك: دېمىسىمۇ، شۇنداق مۇددىئايىمىز يوق ئەمەس، لېكىن ئاغىچىنىڭ يىلتىزى چىڭىپ، قورسىقى دومبىيىپ قالغۇچە كەشىسىنى توغرىلىمىساق، كېيىنچە قۇتۇلغىلى بولماي قالىدۇ ئەمەسمۇ؟

ئەسلى-نەسلىدىن تارتىپ يوقاتماق، تۈپتىن ئۈزۈل-كېسىل يوق قىلماق. تۈپتىن يوقاتماق.

← يىلتىزىدىن قومۇرۇپ تاشلىماق: كۈنچىقىشتىن كۈن چىقتى، يۇرتىمىزنى يورۇتتى. بىزنى ئەزگەن زالىمنى، يىلتىزىدىن قۇرۇتتى .

قاتتىق زەربە بەرمەك، ھالاكەتكە يۈزلەندۈرمەك:-خەلقىمىز بىر كۈنى بولمىسا بىركۈنى كۆتۈرۈلۈپ، جاھالەتنىڭ يىلتىزىغا پالتا چاپماي قويمايدۇ،-دېدى پەرھات گېپىنى داۋاملاشتۇرۇپ.

ھاياتىنى قورۇتماق، يوق قىلماق: ئۇلار كەسكىن تەدبىر قوللىنىپ، ئاپەتنىڭ يىلتىزىنى قومۇرۇپ تاشلىدى.

← يىلتىزىنى قومۇرۇپ تاشلىماق: سەن ئۇنىڭ مىجەزىنى بىلمەيسەن. ئۇ بىرى بىلەن ئېيتىشىپ قالسا، يىلتىزىنى قۇرۇتمىغىچە توختىمايدۇ.

← يىلتىزىغا پالتا چاپماق: ھازىر بۇ يەردە بەگنىڭ يىلتىزىنى قىرقىيدىغان يىگىتلەر پەيدا بولدى. جاھان ئۆزگىرەرمىش، ھەققىمىزنى ئالىدىغان ئوخشايمىز.

سۈپەت. يىلتىزى بىر، بىر يىلتىزدىن كەلگەن: يىلتىزداش سۆزلەر.

<تىل> بىر سۆز يىلتىزى ئاساسىدا ياسالغان سۆزلەر. مەسىلەن، ئۇيغۇر تىلىدا «باش» دېگەن سۆز ئاساسىدا «باشلىق»، «باشلىماق»، «باشلامچى»، «باشلانغۇچ»، «باشباشتاق»، باشپاناھ»، «باشچىلىق»، «باشقارما» قاتارلىق سۆزلەر ياسالغان. بۇلارنىڭ ھەممىسى يىلتىزداش سۆزلەردۇر.