«بىلىمەك» پېئىلىنىڭ مەجبۇرىي دەرىجىسى: پىچاقنى بىلەتمەك.

ئېنىق بىلمىگەن ھالدا، ئېنىق بىلمەستىن تۇرۇپ، نائېنىق: بىلەر-بىلمەس گەپ قىلماق.

سۈپەت ①ھەممە ئىشتىن خەۋەردار؛ كۆپنى بىلىدىغان؛ بىلىملىك؛ ئۇستا: بىلەرمەن كىشى. ②ئۆزىنى بىلىملىك دەپ ھېسابلايدىغان؛ ھەممىنى بىلىدىغان قىلىپ كۆرسىتىدىغان: بۇرۇنقى زاماندا بىر-بىرىدىن «بىلەرمەن» ئەر-خوتۇن بولغانىكەن.

ئىسىم. ئۆزىنى بىلەرمەن ھېسابلاش: بىلەرمەنلىك قىلماق.

ئىسىم [بىلەك+ئۈزۈك] بىلەككە سالىدىغان ھالقا شەكلىدىكى زىننەت بۇيۇمى: بىلەزۈك سالماق.

سۈپەت ①بىلەزۈك تاقىغان، بىلەزۈك ئاسقان؛ بىلەزۈكى بار. ②بىلەزۈك ياساشقا تەييارلانغان ياكى بىلەزۈك ياساش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدىغان: بىر بىلەزۈكلۈك ئالتۇن.

«بىلىمەك» پېئىلىنىڭ ئۆملۈك دەرىجىسى: بالىلار ئورمىچىلارنىڭ ئورغاقلىرىنى بىلىشىپ بەردى.

ئىسىم ①قولنىڭ بېغىشىدىن جەينەككىچە بولغان قىسمى: ئالتۇن بولسا كۈمۈش بولسا، سالسام بىلەككە، يىراقتىكى يارنىڭ ئوتى تەگدى يۈرەككە. ②قول: بىلىكى يوغان بىرنى يېڭەر، بىلىمى يوغان مىڭنى (ماقال).

①سۈپەت. بىلىكى بار؛ قوللۇق: ئۇزۇن پاچاق، يوغان بىلەكلىك بىر ئادەم قېشىمغا كەلدى. ②سۈپەت. بىلەپ قويۇلغان، بىلەنگەن: بىلەكلىك پىچاق. بىلەكلىك ئورغاق.

باغلىغۇچى ①ئىككى جۈملە ياكى جۈملە بۆلەكلىرىنى تەڭداش مۇناسىۋەتتە باغلاپ كېلىدۇ: مەن ئادىل بىلەن مۇختەرنى بازاردا ئۇچراتتىم. ②«غان، قان،-گەن،-كەن» بىلەن ئاخىرلاشقان سۈپەتداشتىن كېيىن كېلىپ، مەنە جەھەتتىن قارشى بولغان ئەگەشمە جۈملە بىلەن باش جۈملىنى باغلاش ئۈچۈن خىزمەت قىلىدۇ: مەن بۇ شەھەرگە كەلمىگەن بىلەن، باشقا جايلارغا بارغانمەن. ③ئىش-ھەرىكەتنىڭ ۋاسىتىسىنى بىلدۈرىدۇ: قولى بىلەن ئېلىپ، پۇتى بىلەن بېرىپتۇ (ماقال). ④ئابستراكت مەنىدىكى ئىسىملار بىلەن بىرىكىپ، ئىش-ھەرىكەتنىڭ قانداق روھىي ھالەتتە ئورۇنلىنىشىنى بىلدۈرىدۇ: ئۇلار بىزنى خۇشاللىق بىلەن قارشى ئالدى. ⑤ۋاقىت مەنىسىدىكى سۆزلەر بىلەن كېلىپ، ئىش-ھەرىكەتنىڭ قاچان سادىر بولغانلىقىنى، قانچە ۋاقىت داۋاملاشقانلىقىنى بىلدۈرىدۇ: ئۇلار قەشقەرگە تاڭ سەھەر بىلەن يېتىپ كەلگەنىدى. ⑥ئورۇن، جاينى بىلدۈرىدىغان ئىسىملاردىن كېيىن كېلىپ، ئىش-ھەرىكەتنىڭ شۇ جاينى بويلاپ يۆنەلگەنلىكىنى بىلدۈرىدۇ: مەن بازار بىلەن كەلدىم. ⑦«بىللە»، «بىرلىكتە» رەۋىشلىرى...

«بىلىمەك» پېئىلىنىڭ مەجھۇل دەرىجىسى: پىچاق بىلەندى.

ئىسىم. تىغلىق سايمانلارنى بىلەپ ئىتتىكلىتىش، پارقىرىتىش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدىغان بىر خىل قۇم تاش.