ب

بىرلىك

0 123

①ئىسىم. ئىتتىپاقلىق، ئىناقلىق: ئىرادە بىرلىكى. ②سۈپەت. كۆپچىلىككە تەئەللۇق بولغان، ئومۇمىيلىققا ئىگە: بىرلىك سەپ. ③ئىسىم. شەيئىلەرنى ئۆلچەشتە ئۆلچەم قىلىۋېلىنغان مىقدار: ئۆلچەم بىرلىكى // بىرلىك مەھسۇلات.

بىرىنچى

0 122

①سان. بىرىنچى نومۇرلۇق: بىرىنچى سىنىپ. ②سۈپەت. ئەڭ ئالدىنقى ئورۇندا تۇرغان، ئەڭ ئالدىنقى: ئۆزىنى ماختىغان بىرىنچى ئەخمەق، خوتۇنىنى ماختىغان ئىككىنچى ئەخمەق (ماقال). ③رەۋىش. باشتىن كەچۈرۈلمىگەن، كۆرۈلمىگەن؛ ھاياتىدا ئەمدى بىرلا قېتىم يۈز بەرگەن، سادىر بولغان: بۇ مېنىڭ ئوقۇغۇچىلار ئالدىدا بىرىنچى قېتىم دەرس ئۆتۈپ بېقىشىم ئىدى. ④سۈپەت. ھەممىدىن ئالدىنقى قاتاردا تۇرغان، ئەڭ ماھىر، ئىلغار، ئەلا، پېشقەدەم: بۇ يىلقى مۇسابىقىمىزدە قوماندانىمىز ساۋۇت بىرىنچى. ⑤سۈپەت. ھەممىدىن زۆرۈر، ئەڭ ئېھتىياجلىق بولغان، ئەڭ مۇھىم، ئاساسىي؛ باش: بۇ يەردىكى بىرىنچى ۋەزىپە دەم ئېلىش، ئاندىن قالسا ئۆگىنىش.

بىلمەك

0 109

پېئىل ①بىرەر ساھەدە مەلۇماتقا، بىلىمگە ئىگە بولماق: خەت بىلمەك.＊كۆپ ئوقۇغان كۆپ بىلەر (ماقال). ②خەۋەردار بولماق، ۋاقىپ بولماق، خەۋەر تاپماق: قادىر ئاخىرى ھەممىنى بىلدى. ③ئەسلىي ماھىيىتىنى چۈشەنمەك، ئۇقماق، پەرق قىلماق، ئاجراتماق: قازان ئالساڭ چېكىپ ئال، خوتۇن ئالساڭ بىلىپ ئال (ماقال). ④تونۇماق، تونۇش بولماق: بىلگەن يولۇڭنى ئاتاڭغا بەرمە (ماقال). ⑤ھېس قىلماق، سەزمەك: قولۇمنىڭ ئاغرىۋاتقانلىقىنى ئەمدى بىلدىم. ⑥قەدرىگە يەتمەك، قەدىرلىمەك: ئۆزىنى بىلمىگەن خەقنى بىلمەس (ماقال). ⑦ھېسابلىماق، سانىماق، چاغلىماق. .. دەپ ھېسابلىماق،. .. دەپ تونۇماق: غەنىيمەت بىلمەك.＊ئۆزۈڭنى ئەر بىلسەڭ، ئۆزگىنى شىر بىل (ماقال).