ئالماش [بىر+نەچچە] قانچە ئىكەنلىكى نامەلۇم، بىردىن كۆپ، ئاز بولمىغان: ئالماسنىڭ قۇلىقىنىڭ تۈۋىدىن يەنە بىرنەچچە پاي ئوق ئۇچۇپ ئۆتۈپ كەتتى.

ئىسىم. سۈپەت، خۇسۇسىيەت، ماھارەت قاتارلىق جەھەتلەردىكى ئەڭ ئۈستۈنلۈك، يۇقىرىلىق: ئۇ دەرستە ۋە باشقا پائالىيەتلەردە سىنىپتا ھەمىشە بىرىنچىلىكنى تالىشاتتى.

ئال ①سۆزلىگۈچى ۋە ئۇ كۆزدە تۇتقان، بىرگە بولغان بىرقانچە كىشى: بىز بۈگۈن بازارغا باردۇق. ②بىرىنچى شەخس «مەن» ئورنىدا ئىشلىتىلىپ كەمتەرلىك ياكى ماختىنىش مەنىلىرىنى ئىپادىلەيدۇ: سىز بىلەن بىز ياخشىدۇققۇ ھاشىم ئاكا.

سۈپەت. بىساتى بار، بىسات سېلىنغان.

ئىسىم. ئىزا تارتماسلىق: ئۇ بىشەملىك قىلىپ ھەمىمىزنى سەت قىلدى.

[پارسچە] ①سۈپەت. ئىشتىن خالىي، بوش، ئىشى يوق، ئىشسىز: بىر بىكار ئوننى بىكار قىلىپتۇ (ماقال). ②سۈپەت. ئەھمىيەتسىز، پايدىسىز، كېرەكسىز: بۇ يەرلەرنى ئاغدۇرۇشقا تراكتور دېگەن جانىۋاردىن باشقىسى بىكار-دە!③رەۋىش. ئورۇنسىز، سەۋەبسىز: مەن ئەھۋالنى ھەقىقىي بىلگەندىن كېيىنلا، ئۇنى بىكار ئەيىبلىگەنلىكىمنى بىلدىم. ④سۈپەت. ئىگىلەنمىگەن، بوش، قۇرۇق: شۇنچە چوڭ، ئازادە زالدا بىكار ئورۇندۇق كۆرۈنمەيتتى. ⑤رەۋىش. ھەقسىز، پۇلسىز؛ ئەجىرسىز («-غا،-قا،-گە،-كە:-دىن،-تىن» قوشۇمچىلىرى ئۇلىنىپ كېلىپ): كىيىم بىكارغا كەلمەيدۇ، ئۇنى ئاسراپ، ئاياپ كىيىش كېرەك.

«بىلجىرلىماق» پېئىلىنىڭ مەجبۇرىي دەرىجىسى.

ئىسىم ①كىشىلەرنىڭ ئەمەلىيەت جەريانىدا ئېرىشكەن بىلىشى ۋە تەجرىبىنىڭ مەھسۇلى ياكى مۇئەييەن ساھەگە ئائىت بولغان مەلۇماتلار يىغىندىسى: بىلىم-ئەقىلنىڭ چىرىغى (ماقال). ②مەدەنىيەت سەۋىيىسىنىڭ دەرىجىسى، مەلۇمات: ئۇنىڭ بىلىمى يۇقىرى.

«بىلىمەك» پېئىلىنىڭ مەجبۇرىي دەرىجىسى: پىچاقنى بىلەتمەك.

ئىسىم. بەھۇزۇر، خاتىرجەم، تولۇق ئازادە بولغان ھالەت، خاتىرجەملىك، كەڭتاشالىق.

سۈپەت [پارسچە] ناماز ئۆتىمەيدىغان، ناماز ئوقۇشقا ئادەتلەنمىگەن:-ھەي، بىناماز! بۇندىن كېيىن نامازغا كەلمىسەڭ، يېزىدىن كۆچۈپ كەت!-دەپتۇ ئىمام ئەپەندىمگە.

سۈپەت. بىنەپشە گۈلى تېرىلغان، بىنەپشە گۈلى ئۆستۈرۈلگەن: قابا پەلەكنىڭ دەردىدە يۈرىكىمدە داغلار قالدى، بۇلبۇلنى ئايرىدى گۈلدىن بىنەپشىلىك باغلار قالدى.