رەۋىش. تېگى-تەكتىدىن ئالغاندا، ھەقىقەتتە، ئەمەلىيەتتە: بوۋاي ئەسلىدە ناھايىتى دانىشمەن، ھەممە ئىلىملاردىن خەۋەردار ئىكەن.

ئىسىم [ئەرەبچە] ①<تارىخ> يۈز يىل بىر دەۋر قىلىنغان ۋاقىت بىرلىكى: ئەبۇناسىر فارابى 10-ئەسىردە «ئۇد» مۇزىكىسىنى تىلغا ئالغان. ②دەۋر، زامان: ئوتتۇرا ئەسىر. بىلىمدىن ھەممە ئىش مەيدانغا چىققان ئەسىردۇر بۇ، بىلىش لازىم بىلىمسىزلەرگە بۇ ئەسىردە خېرىدار يوق. ③ئۇرۇش ۋاقتىدا دۈشمەن قولىغا چۈشۈپ، ئەركىنلىكتىن مەھرۇم قىلىنغان كىشى، تۇتقۇن: ئەسىرگە ئالماق. ئەسىرگە چۈشمەك. ④كۆچمە مەنىلىك سۆز. بىرەر كىشى، ئىش ياكى نەرسىگە بېرىلىپ كەتكەن، شەيدا بولغان كىشى؛ مەپتۇن، مەھلىيا، بەند، قۇل: سازەندە ئۆزىنى توختىتىۋېلىپ، ئالدىرىماستىن خەلق ناخشىلىرىدىن باشلىۋەتتى. مېھمانلار بىردىنلا جىم بولۇشۇپ دۇتارغا ئەسىر بولۇشتى. ⑤كۈن پېتىشتىن بىر سائەت ئىلگىرىكى ۋاقىت: ئەسىر ۋاقتى. ⑥ئەسىر ۋاقتىدا ئوقۇلىدىغان ناماز: ئەسىر ئوقۇماق.

پېئىل. ئەسەبىي ھالەتكە كەلمەك؛ خۇيىنى بۇزماق، چېچىلماق: دەل شۇ مىنۇتتا ئېلشات بىردىن ئەسەبىيلەشتى.

ئىسىم [ئەرەبچە] توي ياكى نىكاھ قىلىشقا پۈتۈشۈش: ئەقدە قىلماق.

يېڭى تەسىرات، يېڭى ساۋاق ۋە چارە-تەدبىرگە ئىگە بولماق، يېڭى بىر بىلىمگە ئېرىشمەك: كىتاب-دەپتەر، قەلەمنى، چۈشۈرمەيمەن قولۇمدىن. كۆڭۈل قويۇپ ئۆگىنىپ ئەقىل تاپتىم ئۇنىڭدىن.

رەۋىش. ئايرىم، ئوڭچە: شۇ ئاخشىمى چاۋارغا زايىت بەگنىڭ ئۆيى ئەكچە قالدى.

«ئەكەتمەك» پېىلىنىڭ ئۆملۈك دەرىجىسى: ياسىن يۈگۈرۈپ ئېتىزغا كېلىپ بولغۇچە بۇ بالىلار ئېتىزدا باققان ماللىرىنى ئاللىقاچان ئەكىتىشكەنىدى.

قىڭغىر-قىيسىق، ئوڭغۇل-دوڭغۇل، تۈز ئەمەس، يىلان باغرى: ئەگرى-توقاي يول.

نۇرغۇن ئەگىم: ئەگىم-ئەگىم يوللار.

ئەل ۋە جامائەت، يۇرت خەلقى: ئۇزاق يىل كېسەل ئازابىنى تارتقان ئۆمەر ئاكىنى مەھەللىدىكى ئەل-جامائەت يىغىلىپ يوقلىدى.

سۈپەت [ئەل+كېزەر] يۇرتمۇ يۇرت، شەھەرمۇ شەھەر ئارىلاپ يۈرىدىغان: ئەلكېزەر ئادەم.

«ئەللەيلىمەك» پېئىلىنىڭ مەجھۇل دەرىجىسى: بۆلىنىپ ناخشا-كۈيۈڭ بۆشۈكىگە، تەۋرەندىم خىياللاردا ئەللەيلىنىپ.