1. پېئىل ①كۆپەيمەك، ئاشماق: 4-سىنىپتىن باشلاپ، بالىلارنىڭ ئىگىلىگەن بىلىمى يىلدىن-يىلغا ئارتىپ بارىدۇ. ②كۆچمە مەنىدىكى سۆز. كۈچەيمەك، ئۆرلىمەك، ئۆسمەك: چۆمۈپ چەكسىز شادلىق قوينىغا، ئۆز يۇرتىغا ماڭدى ئۇ قايتىپ. تاغ-داۋانلار قالغانچە كېيىن، خۇشاللىقى باراتتى ئارتىپ .③مەلۇم بىر چېگرا، مىقدار ياكى چەكتىن ئاشماق، ئۆتمەك: بۇ باھا ئەسلىي باھاسىدىن ئون پىرسەنت ئارتىپ كېتىپتۇ.

2. پېئىل ①يۈكنى ترانسىپورت ۋاسىتىسىنىڭ ئۈستىگە، ئىچىگە جايلاشتۇرماق، يۈكلىمەك: سىنىمىغان ئاتقا يۈك ئارتما (ماقال). ②كۆچمە. زىممىسىگە يۈكلىمەك، بوينىغا قويماق، تاڭماق: مەسئۇلىيەتنى ئارتماق.＊شۆھرىتىڭ-شانىڭ ئۈچۈن بوغدانى سەن ئارتساڭ ماڭا. دەس تۇرۇپ قەددىمنى پۈكمەي، مەنزىلىڭگە كۆتۈرەي .③كۆچمە. دۆڭگىمەك، ئىتتىرىپ قويماق: قاراپ تۇرۇپ ئۆزى قىلغان ئىشنى باشقا ئادەمگە ئارتىپ قويسا بولامدۇ؟

①سۈپەت. بەلگىلىك مىقداردىن كۆپ، ئوشۇق: ئارتۇقچە پۇل. ئارتۇقچە خىراجەت. ئارتۇقچە ۋاقىت. ئۇ ئارتۇقچە ھاياجانلىنىپ كەتكەنلىكتىن بولسا كېرەك، ئاۋازى تىترەيتتى. ②سۈپەت. كېرەكسىز، پايدىسىز:-بۇ گەپلىرىڭىز ئارتۇقچە،-دېدى ئەكبەر ئوچۇق كۆڭۈللۈك بىلەن.

ئىسىم [رۇسچە<گرېكچە] ئارخېئولوگىيە بىلەن شۇغۇللانغۇچى ئالىم، مۇتەخەسسىس.

سۈپەت ①كۆپتىن بېرى ئارزۇلاپ كەلگەن، ئارزۇلاپ كۈتۈلگەن؛ كۆڭۈلدىكى: ئاتا-ئانا ئارزۇلۇق يالغۇز قىزىنى ئۆز جانلىرىدىمۇ ئارتۇق كۆرەتتى. ②ئارزۇلار بىلەن تولۇپ تاشقان، ئارزۇسى بار: ئارزۇلۇق دۇنيا.

«ئارغۇنلاشتۇرماق» پېئىلىنىڭ مەجھۇل دەرىجىسى.

رەۋىش. ئارقىسىچە.

پېئىل ①جېدەللىشىپ تۇتۇشۇپ قالغانلار ياكى چېلىشقانلارنىڭ ئارىسىغا كىرىپ، تۇتۇۋېلىپ ئايرىۋەتمەك، ئارىلاشماق: سەكرەپ تۇرغان ساقچى ھۈسەينەمگە بىر كاچات سالدى، ئۇنىڭغىچە باشقىلار ئارىچىلاپ ئۇرغۇزمىدى. ②ئارىلاپ ماڭماق، ئارىسى بىلەن ماڭماق: ئۇ «بۇ يولدا مېڭىش خەتەرلىك» دەپ، يىراق بولسىمۇ ئارىچىلاپ مېڭىپ كەتتى.

پېئىل ①بىر-بىرىگە قوشۇلماق، بىرلەشمەك، بىرىكمەك: ھەسەن بوۋاي ئۆز ۋاقتىدا قېچىرنى توختاتقان بولسىمۇ، ئون جىڭدىن ئارتۇق ئۇرۇق يۇمشاق توپىغا ئارىلىشىپ، يەردە چېچىلىپ ياتاتتى. ②باشقىلارنىڭ سۆزىگە سۆز قاتماق، ئىشىغا قاتناشماق:-ياق، بالىلىرىم، مەن بۇنىڭغا قوشۇلمايمەن،-دەپ ئارىلاشتى داۋۇت ئاكام. ③ئالاقە قىلماق: ياشلىقىم تۈرمە ۋە تارىم ئەمگىكى بىلەن ئۆتۈپ كەتتى، قىرىق نەچچە ياشلىق ئادەم بولغىنىمدىلا جەمئىيەتكە ئارىلاشتىم. ④باردى-كەلدى قىلماق، مۇناسىۋەت باغلىماق

ئازمۇ ئەمەس، كۆپمۇ ئەمەس، مەلۇم مىقداردا، مەلۇم دەرىجىدە؛ ئاز-پاز: راستىنى ئېيتقاندا ھەممە كىشىدە ئاز-تولا كەمچىلىك، خاتالىق بولىدۇ.

ئىسىم [ئەرەبچە] ①جىن-ئالۋاستى: قانچە جان، قانچە كېمە يەم بولمىغان دولقۇنلارغا، ئۆتكەن كېچە تۈن ئازازۇلى چىرقىرىغان چاغدا!؟ ②كۆچمە. ھىيلىگەر ھەم ئۇچىغا چىققان بىشەم، ئۇششۇق، ئۇرۇشقاق، ئۆكتەم: ئازازۇل خوتۇن.＊ۋاييەي پاتىمە ھەدە، جاڭزىلارغا بېرىش ماياقتا تۇرسۇن، باغقا چىقىپ سەل يوقاپ كەتسەم، كەينىمدىن بۆجىلەردەك مارىشىپ يۈرىدىغان بولدى، بۇ ئازازۇللار.

①سۈپەت. ئازغان ئۆسكەن ياكى ئۆسىدىغان: ئازغانلىق ئېرىق. ئازغانلىق باغلىغۇچى ②ئىسىم. ئازغان ئۆسكەن ئورۇن، جاي: تاغدىكى نۇرغۇن مايمۇنلار ئۈركۈپ كەڭ بىر ئازغانلىققا كىرىپ كېتىپتۇ.

«ئازنىلىماق» پېئىلىنىڭ ئۆملۈك دەرىجىسى: بۈگۈن قاسىم ئاكامنىڭ كېلىنلىرى ئوپمۇئوخشاش كيىنىشىپ ئالدىراپ-تېنەپ ئەتىگەندىلا چوڭ ئۆيىگە ئازنىلىشىپ كېتىشتى.