ئە

ئەر-خوتۇنلۇق

ئەر بىلەن خوتۇن ئارىسىدا بولىدىغان، ئەر بىلەن خوتۇنغا خاس: ئۇنىڭ بىلەن بىر تۇغقان ئاچا-ئۇكا بولۇپ كېتىشىمىز مۇمكىنىدى. ئەمما دادام بىزنى ئەر-خوتۇنلۇق مۇناسىۋىتى تەرەپكە تارتماقچى بولدى.

ئەركان

ئىسىم [ئەرەبچە] <يېزىق تىلى> ①ئۇلۇغ مەرتىۋە ئىگىسى، كاتتا ئەمەلدار، مەنسەپدار، ئەرباب: شەھەر تەرەپتىن بىر توپ ئوردا ئەركانلىرى ئاتلارغا مىنىپ ھەيۋەت بىلەن چىقىپ كەلدى. ②دىنىي قائىدە-مىزان، تەرتىپنىڭ ئەڭ مۇھىم قىسمى، ئەڭ ئاساسلىق تەرىپى: ئەگەر بىر كىشى ئۆزىنى پەرىشتە، خىزىر قىلىپ كۆرسىتىپ، ئالدامچىلىق قىلسا، بۇ ھۆكۈمەت سىياسىتىگىمۇ، دىنىمىزنىڭ ئەركانلىرىغىمۇ توغرا ئەمەس.

ئەرلىك

①سۈپەت. پەقەت ئەر كىشىلەردىلا بولىدىغان، ئەرلەرگە خاس: ئەرلىك جىنس. ②ئىسىم. ئەرلەرنىڭ جىنسىي ئەزاسى، ئەرەنلىك: بۇ ئىككىسىنىڭ ئەرلىكى ئاجىز. ③سۈپەت. ئېرى بار، ئەرگە تەگكەن، تۇرمۇشقا چىققان: ئەرلىك خوتۇن. ④ئىسىم. ئەرلەرگە خاس بولغان مەردلىك، باتۇرلۇق، مەردانىلىك، قەھرىمانلىق، جاسارەت، غەيرەت: يامۇلنىڭ تېگى زەيلىك، بۇ دەردلەرگە نېم دەيلىك، ئەرلىككە بەلنى باغلاپ ياخشىلىقنى ئىزدەيلىك.

ئەزمە

①سۈپەت. گەپنى تەكرارلاۋېرىدىغان، گەپنى سوزۇپ ئىنجىقلاپ قىلىدىغان: سىز تولا ئەزمە گەپلەرنى قىلىپ يۈرمەڭ، ۋاقىتنى قولدىن كەتكۈزۈپ قويىسىز. ②سۈپەت. بوشاڭ، ئېزىلىپ يۈرىدىغان، ئېزىلەڭگۈ: مۇشۇ زاماننىڭ بالىلىرى تازىمۇ ئەزمە كېلىدىكەن. ③ئىسىم. ئېزىلەڭگۈ ئادەم: مىلجىڭنى ئەزمە يېڭىدۇ، ئەزمىنى خۇدادىن بەزمە يېڭىدۇ (ماقال).

ئەسلىھە، ئەسلىھەسى

ئىسىم [ئەرەبچە] ①ئۇرۇش، جەڭ ئۈچۈن كېرەكلىك قورال-ياراغ ۋە ئوق-دورا ماتېرىياللار: دۆلەت مۇداپىئە قۇرۇلۇش ئەسلىھەلىرى. ②ئۈسكۈنە، جاھاز: ئوقۇتۇش ئەسلىھەلىرى. قۇرۇلۇش ئەسلىھەلىرى.