ئىسىم [ئەرەبچە] ①جىسمانىي ئازاب، ئاغرىق: ئەلەم كۈرىشى.＊نىياز ئۇزاق يىلغىچە كېسەل ئازابىنى تارتىپ ئۆمرى ئەلەم بىلەن ئۆتتى. ②روھىي ئازاب، دەرد-ھەسرەت: ئەلەم بولماق. ئەلەم تارتماق. ئەلەم چەكمەك. ③قەست، ئۆچ، قىساس:. سىز بىكاردىن-بىكار شۇنچە ئاچچىقلاپ كېتىپسىز، ئۇنىڭدىن ئالالمىغان ئەلەملىرىڭىزنى مەندىن ئالماقچىمۇ؟ ④<دىن> شەرىئەت يولى بىلەن چىقىرىلغان پەتىۋانى تەستىقلايدىغان ياكى رەت قىلىدىغان دىنىي زات؛ باش مۇپتى، دىنىي ئۆلىما: ئەلەم ئاخۇنۇم. ⑤بايراق، تۇغ: ئەلەملەر كۆرۈنۈپ، دۇمباق ئاۋازى ئاڭلىنىپ تۇراتتى. ⑥مازارلارنى تاۋاپ قىلغۇچىلار تەرىپىدىن شۇ مازارلارغا ئېسىلغان لاتا.

پېئىل. كۆزى سەل يۇمۇلۇپ، خىرە كۆرىدىغان ھالەتكە كەلمەك: كۆزلىرى مەستلىكتە ئەلەسلەشكەن ياشقىنا ئىككى يېزا يىگىتى ئەتراپتىكى كىشىلەرگە گۆشىيىپ قارىشىپ تۇراتتى.

سۈپەت. كۆزى بىر يانغا قىيپاش قارايدىغان، ئالىغاي: بۇ ئادەمنىڭ ئەلەس كۆزلىرىدىن يا ئىچكەنلىكى، يا چەككەنلىكى كۆرۈنۈپ تۇراتتى.

ئىسىم. مولچىلىق، ئاۋاتچىلىق: قاراڭ، بازاردىكى ئەلۋەكچىلىكنى، ھەممە نەرسە بار.

سۈپەت. مول، كۆپ، ئاۋات: ئۇلار مېڭىۋېرىپ بىرچاغدا سۈيى ئەلۋەك، ئوت-چۆپى مول بىر يۇرتقا يېتىپ كەپتۇ.

[ئەرەبچە] ①رەۋىش. پىكىرنىڭ ياكى ئىش-ھەرىكەتنىڭ قەتئىيلىكىنى، مۇقەررەرلىكىنى، شۈبھىسىز، سۆزسىز بېجىرىلىشىنى بىلدۈرىدۇ: مېنى بارماي قالارمىكىن دەپ ئەندىشە قىلماڭ، مەن ئەلۋەتتە بارىمەن. ②يۈك. شۈبھىسىز، تۇرغان گەپ، تەبىئىي دېگەن مەنىدە: ئەلۋەتتە، ئۇنىڭ دەرھال بارىدىغانلىقى بىزگە ئېنىق.

پېئىل. مەڭگۈلۈك خوشلاشماق: دادىسى «چوقوم ئۆچ ئىلىڭلار!…» دىگىنىچە جاھان بىلەن ئەلۋىدالاشتى.

ئىملىق [ئەرەبچە] <يېزىق تىلى> مەڭگۈلۈك خوشلىشىش، ئاخىرقى خوشلىشىشقا ئېيتىلىدۇ: دېدى خەلقىم شۇڭا چوڭقۇر يۈرەكتىن: «ئەلۋىدا ئوغلۇم ياشايدۇ بىز بىلەن روھىڭ، ئەمەس بىزدىن جۇدا ئوغلۇم»

ئىملىق [ئەرەبچە] <دىن> ئاللاغا شۈكۈر، خۇداغا شۈكۈر دېگەن مەنىلەردە خاتىرجەملىنىش تۇيغۇسىنى بىلدۈرىدۇ: ئەلھەمدۇلىللا، مىڭ مەرتە شۈكۈر، لېكىن ئولتۇرسام-قوپسام ئەس-يادىم سىلىدە، تاق قوپۇپ كېلەي دېسەم ئىشلار ئۆندەرەش.

يۈكلىمە سۆز [ئەرەبچە] راست، شۇنداق، ھەقىقەتەن: «ئالىم بولساڭ، ئالەم سېنىڭكى» دېگەن سۆز ئەلھەق راست ئىكەن.

ئىسىم [ئەرەبچە] <يېزىق تىلى> ھەزەر قىلىڭلار، ساقلىنىڭلار: كۆرمىگەن ئوڭ-سولدا دۇنيا بولسىمۇ زىرۇزەۋەر، دەر ئىدى خەلقىم زۇلۇمدىن «ئەلھەزەر، مىڭ ئەلھەزەر«، پېرىخۇندەك ئەللە ئويناپ كەلسە جىندار ئالدىدا.

ئىملىق سۆز [ئەرەبچە] <دىن> تەقدىرنىڭ ھۆكمى شۇ، باشقا كەلگەننى كۆرمەي ئىلاج يوق، دېگەن مەنىلەردە تەن بېرىش تۇيغۇسىنى بىلدۈرىدۇ: بىزدە نېمە ئامال بار؟ كەلگەن بالا-قازاغا ئەلھۆكمىلىللا دېمەستىن باشقا چارىمىز يوق.