بېشىدا چېچى قالمىغان، ئۆزلۈكىدىن چۈشۈپ كەتكەن، تاقىر باش، ئايپاڭ باش.

سۈپەت ①ئاي نۇرى بىلەن يورۇغان، يورۇق: ئايدىڭ كېچە. ＊ئاينىڭ ئون بەشى ئايدىڭ، ئون بەشى قاراڭغۇ (ماقال). ②كۆچمە مەنىدىكى سۆز. روشەن، چۈشىنىشلىك: ھەممە نەرسە ئايدىڭ بولدى، بۇنداق بېشەم خوتۇنغا نېمە دېگىلى بولىدۇ؟

ئۇ ئايدىن بۇ ئايغا، ئاي داۋامىدا، ئايسايىن: ئۇنىڭ تاپقان كىرىمى ئايدىن-ئايغا يېتىپ ئاشىدۇ.

ئىسىم [ئاي+دالا] چەكسىز كەتكەن يەر، كەڭ دالا: دەل شۇ چاغدا، كېۋەزلىكنىڭ ئايىغىدىكى چەكسىز ئايدالىدىن ناتونۇش بىر يىگىت چىقىپ كەلدى.

ئۇزاق ۋاقىتنى ئۆتكۈزۈپ بىرەر قېتىم؛ ئاندا ساندا، بىرە-بىرە، ناگان-ناگاندا: ئەمدىلىكتە، ئەر-خوتۇن ئىككىيلەننىڭ پۈتۈن تىرىكچىلىكى قىزى چەت ئەلدىن ئايدا-يىلدا ئەۋەتىدىغان خالتىغىلا قاراشلىق بولۇپ قالدى.

سۈپەت. تاقىر، ھېچ نەرسە ئۈنمىگەن، پارقىراپ تۇرىدىغان: ئايپاڭ باش.

ئىسىم [ئاي+پالتا] تىغى ئاي شەكلىدە قايرىلىپ سوقۇلغان پالتا: ئەزىز ئايپالتىسىنى بېلىگە قىستۇرۇپ چاققانلىق بىلەن دەرەخكە ياماشتى.

«ئايىماق» پېئىلىنىڭ ئۆزلۈك دەرىجىسى: تۇغلۇقنىڭ ھۈسەن شاھنىڭ سوئاللىرىغا جاۋابەن ئەينەكتە كۆرگەنلىرىنى ئايانماي سۆزلىشى ئەنە شۇ قارارغا كەلگەنلىكىدىن بولغانىكەن.

رەۋىش. ئېچىنىشلىق: رۇقىيەمنىڭ ئاۋازى تىترەپ، كۆزلىرى ئايانچىلىق چاقنايتتى. ＊بالا دېھقان ئايانچلىق ئىڭرىدى.

سۈپەت. كىشىنىڭ رەھمىسىنى كەلتۈرىدىغان، ئېچىندۇرىدىغان، ئېچىنىشلىق: خىيالى باشقا نەرسىلەرگە بېرىلىپ كەتكەن ياش ئەسكەرنىڭ قىياپىتى ئۇنىڭغا ئايانچ كۆرۈندى.

سۈپەت [ئەرەبچە] ئوچۇق كۆرۈنۈپ تۇرغان، روشەن، مەلۇم، ئېنىق: يېڭىيەرنىڭ تارىخى تۆمۈر بوۋامغا بەش قولدەك ئايان ئىدى.

«ئايىماق» پېئىلىنىڭ مەجھۇل دەرىجىسى: ئايالغان جان كۆيگۈچى پىراق ئوتىغا ئوخشايدۇ.