ئىسىم. ھىيلىگەرلىك؛ بىشەملىك، ئۇششۇقلۇق، ئۆكتەملىك، ئۇرۇشقاقلىق:-ئەجەب ئازازۇللۇق قىلىپ كەتتى، بۇ بىشەم خوتۇن!-دېدى ئۇ ھەلىمە چىقىپ كەتكەندىن كېيىن.

ئىسىم [ئەرەبچە] ①جىن-ئالۋاستى: قانچە جان، قانچە كېمە يەم بولمىغان دولقۇنلارغا، ئۆتكەن كېچە تۈن ئازازۇلى چىرقىرىغان چاغدا!؟ ②كۆچمە. ھىيلىگەر ھەم ئۇچىغا چىققان بىشەم، ئۇششۇق، ئۇرۇشقاق، ئۆكتەم: ئازازۇل خوتۇن.＊ۋاييەي پاتىمە ھەدە، جاڭزىلارغا بېرىش ماياقتا تۇرسۇن، باغقا چىقىپ سەل يوقاپ كەتسەم، كەينىمدىن بۆجىلەردەك مارىشىپ يۈرىدىغان بولدى، بۇ ئازازۇللار.

ئىسىم [پارسچە] جىسمانىي ھەم روھىي جەھەتتىكى ئازاب؛ جەبىر-جاپا: ئازار بەرمەك. ئازار يەتمەك.

سۈپەت [ئەرەبچە] ①كەڭ، كەڭتاشا: ئازادە ئۆينىڭ دېرىزىسىگە قويۇلغان يوغان بىر تەشتەكتىكى ئەتىرگۈل ئاجايىپ چىرايلىق ئېچىلىپ كېتىپتۇ. ②ئەركىن، ئېچىلىپ-يېيىلىپ، بەھۇزۇر؛ خاتىرجەم:-يائاللا قىزىم،-دېدى ئۇ چىرايىغا زورلاپ كۈلكە تۈسىنى بېرىپ،-ھەپتىدە بىر كېلىدىغان يەكشەنبىدە بىزمۇ سەن بىلەن بىر داستىخاندا ئولتۇرۇپ، ئازادە مۇڭدىشىدىغان ۋاقىت بولىدىكەن .③خالىي، ئايرىم: ئۇ:-مېنىڭ سىز بىلەن ئازادىرەك سۆزلەشكۈم كېلىدۇ،-دېدى. ④خوتۇن-قىزلار ئىسمى.

پېئىل ①كەڭتاشا بولماق، كېڭەيمەك: ئۆي ئىچى خېلى ئازادىلەشتى. ②كۆچمە. غەم-ئەندىشە، دەككە-دۈككىدىن خالىي بولماق؛ خاتىرجەم بولماق: توغرا، جاھان يورۇپ كۆڭۈل ئازادىلەشتى. ھەممىلا ئادەم پەرۋاز قىلسام دەيدۇ.

«ئازادىلەشمەك» پېئىلىنىڭ مەجبۇرىي دەرىجىسى.

ئىسىم. جىددىي، ئالدىراش بولمىغان، ئازادە ھالەت.

ئىسىم. ئازادە، ئارامخۇدا بولغان ھالەت.

ئىسىم ①ئازاد بولغان، ئازادلىققا ئېرىشكەن ھالەت؛ ھۆرلۈك، ئەركىنلىك: سوتسىيالىستىك جەمئىيەتتە ئاياللارنىڭ ئازادلىقىغا دەخلى-تەرۇز قىلىش ئەلۋەتتە جىنايەت بولىدۇ. ②مەملىكىتىمىزدە گومىنداڭ ھاكىمىيىتى ئاغدۇرۇلۇپ جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلغان ۋاقىت:-ئازادلىقتىن بۇرۇن نېمە ئىش قىلغاندىڭىز؟-دەپ سورىدى قۇربان شۇجى نامان تاغىدىن. ③كونا دىنىي مەكتەپلەردە ئوقۇغۇچىلارنى ئوقۇش ۋاقتى ئاخىرلىشىشىدىن بۇرۇن قويۇپ بېرىش.

سۈپەت [پارسچە] ①ئۆز ئەركىنلىكى، ھوقۇقى ئۆز قولىدا بولغان، ئەركىنلىككە ئېرىشكەن، قۇللۇقتىن، ئاسارەتتىن قۇتۇلغان؛ ھۆر، ئەركىن: ئازاد ۋەتەن. ئازاد زامان. ئازاد بولماق. ئازاد قىلماق. ②ئۆز ھالىغا، مەيلىگە قويۇلغان، ھېچقانداق مەجبۇرىيەت بىلەن باغلانمىغان؛ بوش: «ئون ئىككى مۇقام» ئۆزىنى مەلۇم ھېكايىلىق تارىخىي داستان ياكى قەھرىمانغا باغلاپ، چېتىپ قويىدىغان تارىخىي چەكلىمىدىن ئازاد.

پېئىل. جىسمانىي ياكى روھىي جەھەتتىن جاپا مۇشەققەتكە، قىيىنچىلىققا دۇچار قىلماق؛ دەردكە سالماق: ئايال ئۇنىمۇ بايىقىدەك ئۇرۇپ ئازابلاپتۇ.

سۈپەت ①جىسمانىي ياكى روھىي جەھەتتە قىينالغان؛ دەردلىك، قايغۇلۇق: ناخشىسىز، ئۇسسۇلسىز ئۆتكەن كۈنۈم سىرتماقتا تۇرغاندەك ئازابلىق! ②جاپا-مۇشەققەتلىك؛ مۈشكۈل، قىيىن، تەس: ئىككى چاقىرىمدىن ئوشۇقراق ئازابلىق سەپەردىن كېيىن، ئۇلار ئۆڭگۈرگە يېتىپ كەلدى.