<تىل> ئەرەبلەر قوللىنىپ كېلىۋاتقان تىل. ئۇ سام-ھام تىللىرى سىستېمىسىنىڭ سام تىللىرى تۈركۈمىگە كىرىدۇ.

تېركەلمە سۆز [پارسچە] راستتىنلا، جەزمەن، قەسەم شۇكى، خۇدا ھەققى: ئەزبىرايى مەن بۇ سۆزنى قىلمىدىم.

ئىسىم. مەردلىك، باتۇرلۇق، قەيسەرلىك: يىگىتلەر، سىلەرنىڭ بۇ قېتىمقى ئەزىمەتلىكىڭلار خەلقىمىزنىڭ تارىخىدا تېگىشلىك ئورۇن ئالىدۇ، -دېدى ئەترەت باشلىقى.

ئىسىم ①ئادەمنىڭ بىلىش، پىكىر قىلىش قابىلىيىتى؛ ئاڭ، زېھىن، ھوش، ئەقىل: ئېسىنى يوقاتماق. ئېسىنى يىغماق. ئېسىنى تاپماق. ئېسىنى بىلمەك.＊ئېسىڭ بارىدا ئېتەك ياپ (ماقال). ②يادىدا ساقلاش، يادقا ئېلىش قابىلىيىتى؛ ياد، خاتىرە: ئەستە تۇتماق. ئەستە قالدۇرماق. ئەسكە ئالماق. ئەسكە سالماق. ئېسىگە كەلمەك.

ئىسىم. ئەسرا بولۇش، سىرداشلىق، ھەمراھلىق.

پېئىل ①كونا، ۋەيرانە ھالەتكە كەلمەك، كونىرىماق: ھازىرقى بۇ مەكتەپ بىناسى ناھايىتى ئەسكىلىشىپ ئۆرۈلەي دەپ قالدى. ②كەپسىز، ئەدەپسىز، بىھايا بولماق، ئوساللاشماق: كىچىك بالىنى ئوقۇتماي كوچىغا قويۇۋەتسە ئۇزىمايلا ئەسكىلىشىپ كېتىدۇ.

رەۋىش [ئەرەبچە] ①پەقەت، ھېچقاچان؛ زادى: بۇ گەپنى مەن ئەسلا دېمىدىم. ②ئەسلىدە، بۇرۇنىسىدا: بۇ تاغلار ئېگىز تاغلار، تېشى بار، توپىسى يوق، ئەسلا كۆيمىگەن يارنىڭ، دەردى بار ۋاپاسى يوق.

ئىسىم <فىزىئولوگىيە> ئۇيقۇسىرىغاندا ئېغىزنى چوڭ ئېچىپ چوڭقۇر نەپەس ئېلىش ۋە چىقىرىش نەتىجىسىدە، قان سۇيۇقلۇقى تەركىبىدىكى كاربون تۆت ئوكسىدى كۆپىيىپ ۋە مېڭىدىكى نەپەسلەندۈرۈش مەركىزىنى غىدىقلاش ئارقىلىق پەيدا قىلىدىغان بىر خىل فىزىئولوگىيىلىك ھادىسە: ئۇنى بىردىنلا ئەسنەك تۇتتى.

«ئەسەبىيلەشتۈرمەك» پېئىلىنىڭ مەجھۇل دەرىجىسى.

پېئىل. ئەشەددىي ھالەتكە كەلمەك، ئەشەددىي بولماق: ئۇلارنىڭ ئەشەددىيلىشىپ نىقابىنى يىرتىۋېتىپ سەكرەپ چىقىشىغا ئاز قالدى.

ئىسىم [ئەرەبچە] ①ئىنساننىڭ بىلىش، پىكىر قىلىش قابىلىيىتى: ئەقىل ئىگىسى.＊تۆگىدەك بويۇڭ بولغۇچە، تۈگمىدەك ئەقلىڭ بولسۇن (ماقال). ②پىكىر يۈرگۈزۈش، چۈشىنىش؛ پەم، ئىدراك: دېمەك بىز ئەقىل ئىشلەتسەكلا، ئۆز ئانىلىرىمىزنى خۇشال قىلالايدىكەنمىز. ③ئەس-ھوش، مېڭە: ئەقلىڭ جايىدىمۇ؟ ④مەسلىھەت، پايدىلىق چارە-تەدبىر: مۇھەممەت ئاكىسىغا بىر ئەقىل كۆرسەتتى.

پېئىل. ئارتۇق نەملىكى كۆتۈرۈلۈپ نەمخۇش ھالەتكە كەلمەك، سۈيى قاچماق، چالا قۇرۇماق: باھار ئاپتىپىنىڭ تەپتىدىن توڭلار ئېرىپ، يەرلەر خېلى ئەكچىپ قالدى.