توشماق؛ تولماق، قاپلىماق؛ تارالماق: كاۋا پېلىكى يېيىلىپ چوڭ ئېتىزغا بىر كەپتۇ.

سۈپەت [بىر+ئاز] كۆپ ئەمەس، ئازراق: بىرئاز سەۋر قىلىڭ.

رەۋىش [بىر+ئۇچقاش] بىرتۇتاش، بىر يولى، ئۈزۈلدۈرمەي: بۇ ئىشنى بىر ئۇچقاش قىلىۋېتەيلى.

باغلىغۇچى. تەڭداش جۈملىلەرنى قارىمۇ قارشى مۇناسىۋەتتە باغلاپ، ئالدىنقى جۈملىدىكى ئۇقۇمغا نىسبەتەن كېيىنكى جۈملىدىكى ئۇقۇمدا بولىدىغان بۇرۇلۇشنى بىلدۈرىدۇ: شۇ پەيتتە ئىسھاق پىلىموتنى كۆتۈرۈپ ئۇچقاندەك يۈگۈردى، بىراق تۈتەكلەر ئارىسىدىن ئۇچۇپ كەلگەن ئوقلار ئۇنى بىردىنلا توختىتىپ قويدى.

رەۋىش ①بىرلا ۋاقىتتا، بىردىنلا، بىريولى: ئەزىزنىڭ ئامىتى كەلدى. ئۇ ئاددىي كادىرلىقتىن بىراقلا نازىرلىققا كۆتۈرۈلدى. ②بىر يولى، پۈتۈنلەي، ھەممىسى: تۇڭدىكى ماي بىراقلا تۆكۈلۈپ كەتتى.

ئالماش. كىمدۇر بىر كىشى، مەلۇم بىر ئادەم، ئاللىكىم، ئۆزگە: بىراۋغا قىلغان ياخشىلىقمۇ، يامانلىقمۇ ئوڭاي ئۇنتۇلمايدۇ.

[بىر+بولسا] ①يۈكلىمە. «ئېھتىمال، بەلكى» دېگەن مەنىدە قىستۇرما سۆز رولىدا كېلىدۇ: بىر بولسا، ھازىر بېيجىڭنىڭ پويىزى كېتىپ بولدى. ②باغلىغۇچى. تەكرارلىنىپ كېلىپ «يا، ياكى» دېگەن مەنىدە تاللاش باغلىغۇچىسى رولىدا كېلىدۇ: ئۇ بىر بولسا ئامباردا بار، بىربولسا خامانغا كەتتى.

رەۋىش [بىر+پەس] بىردەم، بىرئاز: ئۇلار بىرپەس خىزمەت ئۈستىدە نېرى-بېرى پاراڭلاشتى.

رەۋىش [بىر+تالاي] ناھايىتى كۆپ، نۇرغۇن، سان-مىقدار جەھەتتىن كۆپ.

سۈپەت [بىر+توقاي] بىرتالاي، بىرمۇنچە، نۇرغۇن، تولا: ئۇلارنىڭ ئەتراپىغا بىرتوقاي بالىلار ئولىشىۋالغانىدى.

باغلىغۇچى [بىر+تۇرۇپ] «بىردەم»، «گاھىدا» دېگەن مەنىدە ئايرىغۇچى باغلىغۇچى رولىدا كېلىدۇ: شۇ كۈنى ھاۋا بىر تۇرۇپ ئېچىلسا، بىرتۇرۇپ تۇتۇلاتتى.

رەۋىش [بىر+تۈرلۈك] باشقىچە، غەلىتە، ئاجايىپ: بۈگۈن مىجەزىم بىرتۈرلۈك بولۇۋاتىدۇ، بېرىپ بىردەم ئارام ئالاي.