سۈپەت. ئاتىقى بار، نامى، داڭقى چىققان؛ مەشھۇر، نامدار:-مەن باغدادلىقمەن،-دەپ باشلىدى ئۇ سۆزىنى،-ئاتام باغدادنىڭ ئاتاقلىق كىشىلىرىدىن ئىدى.

ئىسىم [ئاق+مۇچ] <بوتانىكا> قارىمۇچ مېۋىسىنىڭ شۆپۈكى ئېلىپ تاشلانغاندىن كېيىن قالغان قىسمى.

ئىلگىرىكى مەۋقە ياكى مەرتىۋىسىدىن ئايرىلغاندىن كېيىنمۇ چوڭچىلىق ۋە تەكەببۇرلۇقىنى تاشلىماسلىق: ئۇ ئىلىگىرىكىدەك قولىنى نەگە سۇنسا شۇ يەردىن يۇلۇپ يىگۈدەك ھوقۇق-ئىمتىيازغا ئىگە بولمىغىنى بىلەن «ئاتتىن چۈشسىمۇ، ئۈزەڭگىدىن چۈشمەپتۇ» دېگەندەك، ھېلىھەم ناسىرئاخۇن ئائىلىسىنى نەزىرىگە ئىلمايتتى.

ئاقەي-كۆكەي دېمەك.

ئىسىم [ئات+قۇلاق] <بوتانىكا> قامچىئوت ئائىلىسىگە كىرىدىغان، كۆپ يىللىق، سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك. تۈۋىدىن ئۆسكەن يوپۇرماقلىرىنىڭ سېپى ئۇزۇن، غولىدىن ئۆسكەن يوپۇرماقلىرىنىڭ سېپى يوق، كونۇسسىمان گۈل رېتىدە سۇس يېشىل، قىزغۇچ گۈللەيدۇ، تاغلاردا ئۆسىدۇ.

ئىسىم. ھەركەتچانلىق، قىزغىنلىق، غەيرەت، جاسارەت: ئاكتىپلىق بىلەن ئىشلىمەك. ئاكتىپلىق كۆرسەتمەك.

سۈپەت. ئاتلېتىكىغا ئائىت، ئاتلېتىكىغا تەۋە.

ئىسىم [لاتىنچە] چۆكۈندىنىڭ توپلىنىشى يەنى يەر يۈزىدىكى ئاقار سۇ، مۇزلۇق، شامال ۋە باشقا گېئولوگىك كۈچلەر تەسىرىدە مېنىرال ھەم ئورگانىك چۆكۈندىلەرنىڭ توپلىنىش ھادىسىسى.

1. پېئىل. ئات قويماق، نام بەرمەك: كىشىلەر ئۇنى «ئەۋلىيا ئاتا» دەپ ئاتايدۇ.

2. پېئىل ①بېغىشلىماق، تەقدىم قىلماق، بەرمەك:-ئاۋۇ قويدىن بىرەرىنى ئاتىۋەتسىلىمۇ بولىۋېرىدۇ،-دېدى باخشى ھېچ قىزارماستىن. ②كۆڭلىگە پۈكمەك، نىيەت قىلماق:-قانداق، كىچىكئاخۇن، سېتىپ بېرىشكە ئاتىغىنىڭىزنى چىقارمامسىز؟-دېدى ھۇشۇر ھامۇت .③تەييارلىماق، تەييار قىلماق: يىللار مەيدەڭنى تۇتۇپ قاقاقلاپ كۈلمە، ئالدىڭدا قىزىرىشتىن ئارتۇق كۆرىمەن ئۆلۈمنى، قېرىتىمەن دەپ ئارتۇق كۆڭۈل بۆلمە، ئاخىرقى جەڭگە ئاتاپ قويارمەن ئوغلۇمنى.

①«ئاگاھلانماق» پېئىلىنىڭ مەجبۇرىي دەرىجىسى:-بىرنەرسىنى كۆرمىسەم ۋە ئاڭلىمىسام سىزنى ئاگاھلاندۇرماس ئىدىم، -دېدى ئابىت ئىشەنچ بىلەن. ②سەگەكلەشتۈرمەك، پەخەس بولۇشقا ئۈندىمەك:-ھەي ئەخمەق، كېيىن پۇشايمان قىلىپ قالىسەن. . . ! -دەپ ئاگاھلاندۇردى باغۋەن ئۇنىڭغا كۆيۈنۈپ.

ناھايىتى قىزىق، ھەيران قالارلىق، ئالامەت: بۇ ئاجايىپ-غارايىپ ۋەقە ھەممىنى ھەيران قالدۇرۇپتۇ.

سۈپەت ①ئاق-قارا، ئاساسەن ئاق بىلەن باشقا رەڭنىڭ ئارىلىشپ كېلىشىدىن ھاسىل بولغان (ھايۋانلار ھەققىدە): ئالا ئات. ئالا كالا. ＊ئادەمنىڭ ئالىسى ئىچىدە، ھايۋاننىڭ ئالىسى تېشىدا (ماقال). ②ھەر خىل رەڭلىك ياكى يوللۇق؛ چىپار: ئالا بەقەسەم. ئالا كۆڭلەك. ئالا بالداق. ③كۆچمە مەنىدىكى سۆز. باراۋەر، تەكشى ئۈنۈپ چىقمىغان، شالاڭ؛ بىر يەردە بار، بىر يەردە يوق: ئالا بۇغداي. ④بىر خىل ئەمەس، يامان: ئالا كۆڭۈل. ئالا نىيەت.