«ئارىلاشتۇرماق» پېئىلىنىڭ ئۆملۈك دەرىجىسى.

«ئارىلاشماق» پېئىلىنىڭ مەجبۇرىي دەرىجىسى: ئالىمجان ئارىلاپ چوكىنى سىلكىپ-سىلكىپ چۆپنى سەي بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ قوياتتى.

تەرتىپسىز، بىربىرىنى پەرق ئېتىپ، ئاجرىتىپ بولمايدىغان ھالەتتە: ئۇنىڭ كاللىسىدىكى خىياللار ئارىلاش قۇرىلاش بولۇپ كەتتى.

سۈپەت ①ئىككى ياكى ئۇنىڭدىن ئارتۇق نەرسىلەر قوشۇلغان: ئارىلاش تالالىق توقۇلما. ئارىلاش يەم-خەشەك. ②تەركىبىدە بولغان، ئۆز ئىچىگە ئالغان: ئاتامنىڭ تەنە ئارىلاش بۇ سۆزى مېنى ئوسال ئەھۋالغا چۈشۈرۈپ قويدى.

«ئارىلىماق» پېئىلىنىڭ مەجبۇرىي دەرىجىسى: ئۇ مېنى مەيداننىڭ كەڭرى سالا ئېتىزلىرىنى ئارىلاتتى.

ئارىدىن مەلۇم ۋاقىت ئۆتكۈزۈپ، بەزى-بەزى، بىرە-بىرە، ئاندا-ساندا: ئاسىم گويا: «سۆزلىسىڭىزچۇ» دېگەندەك ئارىلاپ-ئارىلاپ ماڭا قاراپ قوياتتى.

سۈپەت. ئارىفمېتىكىغا ئائىت، ئارىفمېتىكىغا ياتىدىغان؛ ئارىفمېتىكا قائىدىسىگە ئاساسلانغان: ئارىفمېتىكىلىق قاتار. ئارىفمېتكىلىق ئەمەللەر. ئارىغمېتىكىلىق مەسىلە.

ئىسىم [رۇسچە<گرېكچە] ماتېماتىكىنىڭ سانلار ئۈستىدىكى ئاددىي ھېسابلارنى ھەمدە ئۇلار ئۈستىدە بېجىرىلگەن ئەمەللەرنى ئۆگىنىدىغان قىسمى؛ ھېساب.

ئىسىم. ئۆچكەن يانار تاغلار ئورنىدا ھاسىل بولغان ياكى يەر ئاستىدىكى مىنېراللارنىڭ ئىسسىقلىق چىقىرىشىدىن ھاسىل بولغان، تېمپېراتۇرىسى شۇ يەردىكى مۇھىتنىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسىدىن يۇقىرى بولغان بۇلاق سۈيى ياكى ھور كۆتۈرۈلۈپ تۇرىدىغان ئورۇن.

ئىسىم. ئارىسالدى ھالەت: ئۇ ئارىسالدىلىقتا قاياققا مېڭىشىنى بىلەلمەي، شۇ يەردىلا تۇرۇپ قالدى.

①سۈپەت. قانداق قىلىشنى، نېمە قىلىشنى بىلمەي قالغان؛ ئىككىلەنگەن: ئارىسالدى كىشى.＊ئارىسالدى ئېشەكنى بۆرە يەپتۇ (ماقال). ②سۈپەت. جىددىيلىك، ئالدىراشلىق پەسەيگەن، بوشىغان: ئارىسالدى ۋاقىت. ئارىسالدى پەيت. ئارىسالدى مەزگىل. ③رەۋىش. قانداق قىلىشنى، نېمە قىلشنى بىلمەي، ئىككىلىنىپ: ئارىسالدى بولماق.＊ئۇنىڭ سوئالىغا:-يوق دېگىلى بولمايدۇ،-دەپ ئارىسالدى جاۋاب بەردى يۇنۇس.

رەۋىش ①ئوتتۇرىسىدىن، ئىچىدىن: ئۇنى ئارىدىن قوغلاپ چىقىرىشتى. ②شۇنىڭدىن باشلاپ، شۇنىڭدىن ئېتىبارەن، شۇنىڭدىن بۇيان: مانا مۇشۇ ئىشلار بولۇپ ئارىدىن قانچىلىك ۋاقىتلار ئۆتتىكىن، ئىلياس ئەپەندى بىر كېچىدىلا تۇيۇقسىز يوقىلىپ كەتتى.