«ئەۋەتمەك» پېئىلىنىڭ مەجبۇرىي دەرىجىسى: مەيدان رەھبەرلىكىگە ئەھۋال ئېيتىشنى، ئالدىغا ئادەم ئەۋەتكۈزۈشنى ئويلىدىم.

پېئىل. دىئالېكت. ئەندىشە قىلماق، ئۆيمەك، غەم قىلماق.

ئىسىم. ئەۋلىيالارغا خاس ئىش، خۇسۇسىيەت: ئۇلار ياپياش بۇ چوكان نىمجان يىگىتكە بەند بولۇپ قالماس دەپ ئەۋلىيالىق قىلىشاتتى.

رەۋىش. ئەۋلىيالارغا خاس، ئەۋلىيالارغا ئوخشاش، ئەۋلىيالاردەك.

ئىسىم [ئەرەبچە] <دىن ①> ئېتىقادلىق، دىندار كىشىلەر نەزىرىدە گويا ئاجايىپ كارامەتلەرگە ئىگە، كارامەت كۆرسىتەلەيدىغان، مۆجىزىلەرنى يارىتالايدىغان مۇقەددەس، ئەزىز ئادەم: ئۇ دەرەختىن چۈشۈپ سەپەرگە قاراپ:-مەن بۈگۈنگىچە ئەۋلىيالارنىڭ بۇنداق كارامەتلىرىنى كۆرگەن ئەمەس ئىدىم، -دەپتۇ. ②كۆچمە مەنىلىك سۆز. گەپ، ۋەقە، ھادىسە قاتارلىقلارنىڭ مەنبەسىگە چۈشىنىپ يەتكەن؛ دانىشمەن، ئۇلۇغ ئادەم: مەھمۇت قەشقەرى تارىختا ئۆتكەن ئۇلۇغ ئەۋلىيا، ئۇلۇغ شەخس. ③كۆچمە مەنىلىك سۆز. مۇبالىغە، مەسخىرە قىلىشتا كىنايە ئۈچۈن قوللىنىلىدۇ:-بەللى، پاسارئاخۇن تازا ئەۋلىيا ئىكەنسىلە ! چۈشۈڭلىگە نېمە كىرسە شۇنى دەمسىلە؟-دېدى ھېكىم.

ئەۋلىيا ۋە پەيغەمبەرلەر:-ئەۋلىيا-ئەنبىيالارنىڭ روھىغا ئاتاپ ماڭا ئەللىك تەڭگە سەدىقە بېرىسەن، -دەپتۇ ھېلىقى كىشى.

بىر ئەۋلادتىن يەنە بىر ئەۋلادقىچە؛ بالىدىن بالىغىچە: ئۇلۇغلارنىڭ نەسھىتى ئەۋلادمۇ ئەۋلاد داۋاملىشىدۇ.

سۈپەت. ئەۋلادى، جەددى-جەمەتى بار؛ بالىلىق، جەمەتلىك: توختىئاخۇن بەك ئەۋلادلىق ئادەم. ئۇنىڭ پۈتۈن ئەۋلادىنى بىر يەرگە يىغسا يۈزدىن ئاشىدۇ.

ئىسىم. ئەۋلاد قالدۇرماي يالغۇز ياشاش ھالىتى، پەرزەنتسىزلىك.

سۈپەت. ئەۋلادى، جەددى-جەمەتى بولمىغان؛ نەسلى يوق: مۇھەببەتسىز جەھەننەم دۇنيا، چۆلگە ئوخشاش ئەۋلادسىز ھايات. سېنىڭ مېھرىڭ ئۆچمەس ئوت گويا، بولماس سەنسىز بازىرىم ئاۋات.

نەسىلدىن نەسىلگە، ئاتا-بوۋىدىن بالا-چاقىغا، بالىدىن بالىغا: تۇردىئاخۇن ئاكا ھازىرمۇ ۋە كەلگۈسىدىمۇ ئۇيغۇر مۇقامچىلىقىنىڭ پىر ئۇستازى. بىز ئۇنىڭدىن ئەۋلادتىن ئەۋلادقا ئۆگىنىمىز.

ئىسىم [ئەرەبچە] ①بىر ئاتا-بوۋىدىن تارقالغان ئۇرۇق-جەمەت، نەسىل: باسىت بوۋاينىڭ يۈزدىن ئارتۇق نەۋرە-چەۋرىسى ئۆلۈپ كەتكەن بولسىمۇ، ئەمما ئۇنىڭ تۆت ئەۋلادى ئىككى يۈز يەتمىشتىن ئاشىدۇ. ②بىر دەۋردە ياشىغان كىشىلەرنىڭ نەسلى: بۈگۈن چۈشەنمىسە ئەتە چۈشىنىدۇ. بۈگۈنكىلەر چۈشەنمىسە، كەلگۈسىدىكى ئەۋلادلار چوقۇم چۈشىنىدۇ!… ③بىر دەۋردە تۇغۇلۇپ ئۆسكەن كىشىلەر: ياش ئەۋلاد. بىرىنچى ئەۋلاد.