ئىسىم. جىددىي، توختىماي ھەرىكەت قىلىپ تۇرۇش ھالىتى ۋە ھەرىكىتى: ئەخمەت چېچىلىپ ياتقان تۆمۈر پۇللارنى ئالدىراشلىق بىلەن يېغىشتۇردىدە، يانچۇققا سالدى.

سۈپەت ①ئوۋنى ياخشى ئالىدىغان: ئالغۇر بۈركۈت. ②ھەققىنى كەتكۈزمەيدىغان؛ ھەر باب بىلەن ئالىدىغان: ئۇ ناھايىتى ئالغۇر ئادەم بولغاچقا ئاللىقاچان ئۆلگەن پۇللارنىمۇ تىرىلدۈرۈپ ئالالىدى.

راسا ئەدىپىنى بەرمەك، توۋا قىلدۇرماق، قىلغان ئەتكەنلىرىگە قاتتىق پۇشايمان قىلدۇرماق: شۇنداق قىلىپ خەلپەتنى ئاللا-توۋا دېگۈزۈۋەتتۇق.

ئالماش [ئاللا+نېمە] قانداقتۇر ئېنىقسىز، نامەلۇم بىرنەرسە، نېمىدۇر: بەزىدە مەن تونۇمايدىغان كشىلەر ئاللىنېمىلەر بېسىلغان ئېشەك ھارۋىسىنى ھەيدەپ مامۇتنىڭ قورۇسىغا كىرىپ كېتىشەتتى.

ئىسىم. ئالمىلىق: تېغىڭ شۇنچە، بېغىڭغا كىم تاپالايدۇ مۇناسىپ سۆز. تەبىئەت ساڭىلا شۇنداق سېخىيمۇ ئالمىزار نىلقا.

سۈپەت. ئالدىراڭغۇ، ئۆزىنى تۇتۇۋالالمايدىغان: ئالىجوقا ئادەم.

ئالىقىنى قېچىشماق:-شانىياز ئۇكا، ئالىقىنىڭ تازىمۇ قىزىپ كېتىپتۇ-دە، ئولتۇر. . . ، -دېدى ئەمەت ئۇنى ئولتۇرۇغۇزىۋېتىپ.

«ئالايماق» پېئىلىنىڭ ئۆملۈك دەرىجىسى: ئادەملەر توپى مېنىڭ بۇ قىلغىنىمغا نارازى بولۇپ ئالىيىشتى.

ئىسىم [ئەرەبچە] ①پۈتۈن مەۋجۇدات، بارلىق كائىنات، دۇنيا، پۈتۈن جاھان: كوڭكا! توۋا! ئالەم پەيدا بولغاندىن بۇيان بۇ يەرگە كوڭكىنىڭ بىرىنچى قېتىم كېلىشىغۇ بۇ! ②بۇ دۇنيا: ئالەمدىن ئۆتمەك. ئالەمدىن كەتمەك. ③ۋەزىيەت، ھالەت: ئەجەبمۇ زامان بولدى، ئالەم چۆرگىلەي دەيدۇ، يۈرەكتىكى زەرداب سۇ قانغا ئۆرگىلەي دەيدۇ (قوشاق). ④كۆچمە مەنىدىكى سۆز. ۋاقىت، زامان:

ئىسىم. ئىلاجىسىزلىق، چارىسىزلىق: بۇ ھەسرەتلىك كۈلكە ئىدى، شۇنداقلا ئامالسىزلىق ئاستىدىكى كۈلكە ئىدى.

①سۈپەت. ئامبالغا خاس، ئامبالغا تەئەللۇق بولغان: ئۇ ئىنقىلاب مەزگىلىدە ئامباللىق تامغىسىنى تاشلاپ، ئۆزىگە گىرىم قىلىپ، مەركەزگە قېچىپ كېلىۋالغانىدى. ②ئىسىم. ئامبالغا خاس، مىجەز ئامباللارغا خاس ئىش، ھەرىكەت؛ ھۆكۈمرانلىق: ئۇ ئېرىنىڭ قىلغىنىنى ئاز دەپ ھە دېگەندە ئامباللىق قىلغىلى تۇردى.

سۈپەت [ئامما+باب] ئومۇمغا، ئاممىغا تېگىشلىك بولغان؛ ئامما ئۈچۈن يارىتىلىدىغان، ئاممىغا قارىتىلىدىغان؛ ئامما چۈشىنەلەيدىغان: ئاممىباب ئەدەبىيات. ئاممىباب تىل.