«ئا» بىلەن باشلانغان ئىزاھلار

ئاياق

ئىسىم ①ياغاچتىن ئويۇپ ياسالغان، تەخسىگە ئوخشاپ كېتىدىغان چوڭ قاچا: ئۇنىڭ قولىدا دەز كەتكەن بىر قاپاق، يېرىقلىرى چەمبەرلەنگەن قوپال ئاياق ۋە باشقا ئەسكى-تۈسكىلەر بار ئىدى. ②تارىختا جام، پىيالە، قەدەھ قاتارلىقلارمۇ بۇ نام بىلەن ئاتالغان: مەختۇمسۇلا ئۆز قولى بىلەن ئاياقلارغا سۈت ھارىقىنى تولدۇرۇپ قۇيۇپ بىر دەمدە ھەممىسىنى مەست قىلىۋېتىپتۇ.

ئايلانماق

1. پېئىل ①ئۆز ئوقىدا، بىرەر دائىرە ئىچىدە ياكى بىرەر نەرسىنى بويلاپ ھەرىكەت قىلماق: قېيىق دوقمۇشتىن ئايلىنىپ، چوڭ سازلىققا كەلدى. ②سەيلە، تاماشا قىلماق؛ كەزمەك، ئارىلىماق: ئالماس تېخىچە شەھەر ئىچىدە ئايلىنىپ يۈرەتتى. ③كۆزدىن كەچۈرمەك، تەكشۈرمەك: مەغرىپتىن كەلگەن ئادەم ئايلىنىپ يۈرۈپ، سىرنى ئوبدان ئۇقۇۋاپتۇ.

2. ④باشقا ھالەتكە، كۆرۈنۈشكە كىرمەك، باشقا تۈس ئالماق، ئۆزگەرمەك: يامغۇر ئاستا-ئاستا قارغا ئايلاندى. *تۇراپ ئۇنىڭ نەزىرىدە پۈتۈنلەي كاردىن چىققان، يارىماس ئادەمگە ئايلاندى. ⑤يۈرۈشمەك، ئوبوروت بولماق: تىجارەتتە پۇل قانچە تېز ئايلانسا، پايدا شۇنچە كۆپ بولىدۇ. ⑥توغرا كەلمەك، تەقسىملەنمەك: ئۇنىڭ يېرى ناچار بولغاچقا، چىققان ھوسۇلى ئاران بىر موغا بەش خودىن ئايلانغان. ⑦مەشغۇل بولماق، تۇتۇنماق: ئادىل ئۇششاق-چۈششەك ئىشلار بىلەن ئايلىنىپ قېلىپ، يىغىنغا ۋاقتىدا كېلەلمىدى.

ئاھھاي

ئىملىق سۆز. كۈتۈلمىگەن ۋەقە ياكى ھادىسىدىن ئەجەبلىنىش، ھەيران قېلىش، ياكى خۇشاللىنىش ۋە ياقتۇرۇش تۇيغۇسىنى ئىپادىلەيدۇ: ئالماس:-ئاھھاي. . . ھەممىسى ھەق، مۇھىم گەپلەر، توغرا سۆز، -دېدى.