«ئە» بىلەن باشلانغان ئىزاھلار

ئەسمەك

①پېئىل. يېگەن تاماق ھەزىم بولماي قورساقنى كۆپتۈرمەك: ھازىر يېگەن شاپتۇل قورسىقىمنى ئېسىپ، بىئارام قىلىۋەتتى. ②پېئىل. <يېزىق تىلى> ئۇرماق، ئۆتمەك، چىقماق، يەلپۈمەك (شامال ھەققىدە): ئەي گۈزەل قىز، يېنىمدىن ئۆتتۈڭ، ئىپار چېچىپ ئەسكەندەك شامال. زىباغىنا قامىتىڭ سېنىڭ گويا يېڭى گۈللىگەن نىھال.

ئەسەبىي

سۈپەت [ئەرەبچە] ①ئاچچىقى، غەزىپى، زەردىسى تېز كېلىدىغان: ئەسەبىي كىشى. ئەسەبىي بالا. ئەزەلدىن تەمكىن ۋە خۇش چىراي بۇ ھاكىم تاقەت قىلالماي ئەسەبىي ئادەمدەك ۋارقىراپ تاشلىدى. ②يامان خاراكتېرلىك، غەلىتە مىجەزلىك: سوتلار قانلىق ۋە ھەيران قالارلىق ۋەقەلەرنى مەززە قىلىپ ئاڭلىغۇچى ئەسەبىي خوتۇنلارغا تولۇپ كېتەتتى. ③قاتتىق ئاچچىق: ئۇنىڭ ۋۇجۇدىنى قانداقتۇر بىر خىل ئەسەبىي قەھرۇغەزەپ چىرمىۋالغانىدى.

ئەگەشمەك

پېئىل ①ئارقىسىدىن ماڭماق، كەينىدىن بارماق: ئەڭ ئاخىرىدا تەكلىپ قىلغان شۇ چوكانغا ئەگەشتىم-دە، يۈرۈپ كەتتىم. ②بىرەر كىشىنى دوراپ، تەقلىدىي ئىش-ھەرىكەت قىلماق؛ بىرەر كىشىنىڭ گېپىگە كىرمەك: مەن ئون يىل ساڭا ئەگەشتىم. ③رەۋىشداش شەكلىدە «. .. گە ئۇلىشىپ » مەنىسىدىكى تىركەلمە رولىدا كېلىدۇ: دۇنيانىڭ ئاۋاتچىلىقىغا ئەگىشىپ، قەشقەرمۇ ئاۋاتلىشىپ كېتىۋېتىپتۇ.

ئەلچى

ئىسىم ①بىر تەرەپ يەنە بىر تەرەپكە مەلۇم ھاجەت، تاپشۇرۇق بىلەن ئەۋەتكەن كىشى، ئىككى ئوتتۇرىدا ۋاسىتىلىك رول ئوينايدىغان ئادەم: ئەلچى قويماق. ئەلچى ئەۋەتمەك. ②دىپلوماتىك ۋەكىللەرنىڭ ئەڭ يۇقىرى مەرتىۋىسى، ۋە شۇ ئۇنۋانغا ئىگە بولغان ئادەم؛ دىپلومات: جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ روسىيەدە تۇرۇشلۇق ئەلچىسى. .3 كۆچمە مەنىلىك سۆز. دېرەك (خەۋەر) بەرگۈچى نەرسە، بەلگە: تۇرنا-باھارنىڭ تۇنجى ئەلچىسى ھېسابلىنىدۇ.

ئەلھاسىل

باغلۇچى [ئەرەبچە] <يېزىق تىلى> ئومۇمەن قىلىپ ئېيتقاندا، يىغىپ ئېيتقاندا، قىسقىسى، ئومۇمەن دېگەن مەنىدە قىستۇرما سۆز رولىدا كېلىدۇ: ئەلھاسىل، ئۆلكىمىزنىڭ ئىقتىسادىنىڭ كۆتۈرۈلۈشى بىلەن خەلق تۇرمۇشى كۈندىن-كۈنگە ياخشىلىنىپ كېتىپ بارىدۇ.