Алим Әһәт

Бөлмәк

Пеил ①бөләкләргә аҗратмақ, парчилимақ, бөләк-бөләк қилмақ: нанни иккигә бөлмәк. Қәғәзни бөлмәк. Әсәрни бабларға бөлмәк. <②Мат» бөлүш әмилини беҗирмәк: чоң санни кичик санға бөлмәк. ③Тәқсим қилмақ, өләшмәк: мирасни бөлмәк. Пайдини бөлмәк. ④Гәп-сөз, сөһбәт, хийал, ой-пикир қатарлиқларни үзмәк, тохтитип қоймақ йаки униңға тәсир йәткүзмәк: әкбәр тәрини түрүп, достиниң сөзини кәскин болди.

Бөлүш

Исим «математика» бөлүш әмили вә уни ипадиләйдиған бәлгә (÷). Бәзидә униң орниға тоғра сизиқ, йанту сизиқ йаки қош чекит (:) ишлитилиду. ②Исим «логика» тәпәккурдә әйни бир җинс уқумни шу җинс уқум тәркибидики бирқанчә түр уқумға айриш көздә тутулиду.

Бөлүм

Исим ①қисим, хана вә шу қатарлиқ аҗритилған нәрсиләрниң һәрбир қисми; ишхана: бинаниң бөлүмлири. Кеминиң бөлүми. ②Идарә, муәссәсә, кархана, магизин, музей қатарлиқларниң мәлум иш билән шуғуллинидиған, бир түрдики нәрсиләр топланған һәрбир қисми; шөбә: малийә бөлүми. Кадирлар бөлүми. ③Илмий йаки бәдиий әсәрләрниң мәлум мәсилигә беғишланған һәрбир мустәқил қисми: бу китабчида «иҗтимаий инқилабниң шәкли вә қорали» мәсилиси мәхсус сөзләнгән бир бөлүм бар. ④Бөләк, қисим: ормини бөлүм түгитәр, адәмни өлүм (мақал).

Бөлүнгүчи

①Сүпәт. Бөлүнидиған, парчилинидиған: бөлүнгүчи шәйисим. Бөлүнгүчи мадда. ②Исим «математика» бөлмәкчи болған сан: бөлгүчи икки, бөлүнмә төт болса, бөлүнгүчи сәккиз болиду. ③Исим «логика» бөлүнмәкчи болған җинс уқум.

Бөлүнмә

①Сүпәт. Парчиланған, айрилған; парчә, айрим: бу икки милләт шу вақитқичә бөлүнмә һаләттә турғаниди. ②Исим «математика» бөлүштин келип чиққан нәтиҗә :сәккизни төткә бөлсәк бөлүнмә икки болиду. ③Исим «логика» бөлүнгүчи җинс уқум бөлүнгәндин кейин келип чиққан бирқанчә түр уқум.

Бөлүнмәк

①«Бөлмәк» пеилиниң өзлүк дәриҗиси: бөлүнгәнни бөрә йәр (мақал). ②«Бөлмәк» пеилиниң мәҗһул дәриҗиси: әмәткә өткән йили он бәш мо йәр бөлүнгәниди.*Қизларни көрүп йашларниң сөһбити бөлүнди.