ئىسىم [ئاچچىق+چېچەك] <بوتانىكا> ئېيىق تاپانلىقلار ئائىلىسىگە كىرىدىغان كۆپ يىللىق، سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك. ئېگىزلىكى بەش-ئون سانتىمېتىر، غولى كۆپ، توپلىشىپ ئۆسىدۇ؛ ئۈچ قايتىلانغان پەيسىمان مۇرەككەپ يوپۇرماقلىق، گۈلى چوڭ، غول ئۇچىدا يالغۇز ئۆسىدۇ؛ غولى دورا بولىدۇ.

ئىسىم [ئاچچىق+ئوت] <بوتانىكا> ئاچچىقئوت ئائىلىسىگە كىرىدىغان كۆپ يىللىق، سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك. يەر بېغىرلىغۇچى غولى بار، ئۈچ قۇلاقلىق مۇرەككەپ يوپۇرماقلىق، گۈلى سېرىق، مېۋىسى غوزىغا ئوخشاش يۇمىلاق تۆرۈك شەكىللىك؛ تېنى دورا قىلىنىدۇ، بەدەننىڭ سىرتىدىن سۈرسە، قوتۇر قاتارلىق تېرە كېسەللىرىنى داۋالايدۇ.

①سۈپەت. ئېغىزنى ئېچىشتۇرىدىغان، تەمى ئۆتكۈر؛ سەزگۈ ئەزالىرىغا كۈچلۈك تەسىر قىلىدىغان: ئاچچىق لازا. ئاچچىق غورا.＊بىلىم-ئاچچىق يىلتىزدىن ئۆسۈپ يېتىلىدىغان تاتلىق مېۋە. ②سۈپەت. جاندىن ئۆتىدىغان، بەدەننى تىترىتىدىغان: ئاچچىق سوغۇق. ئاچچىق شامال .③سۈپەت. كۆچمە. كىشىگە قاتتىق تېگىدىغان، كۆڭۈلنى ئاغرىتىدىغان، خۇش قىلمايدىغان: يىغىندا ماڭا ئاچچىق گەپلەر بىلەن ھۇجۇم قىلىدىغانلار بولدى.. ④سۈپەت. كۆچمە. دەرد-ئەلەم، غەم-غۇسسىلىك، غەم-قايغۇنى ئىپادىلەيدىغان؛ ئەلەملىك: بۇ ئاچچىق خاتىرىلەرنى ئەسلەشتىن قۇتۇلۇشقا تىرىشىپ خەتكە قارىدىم. ⑤رەۋىش. كۆچمە مەنىلىك سۆز. مەسخىرىلىك، نەپرەتلىك: يىگىت ئاستا-ئاستا قۇلىقىغىچە قىزاردى-دە، بىردىنلا ئاچچىق كۈلۈۋەتتى. ⑥ئىسىم. غەزەپ، زەردە، قەھر: بۈگۈنكى ئاچچىقنى ئەتىگە قوي (ماقال).＊ئۆلگۈدەك ئاچچىقى كەلگەن سەنۇبەر ئۇنىڭغا يالت قىلىپ قارىدى-دە، قېتىپ قالدى، ئۇنىڭ ئالدىدا رۇستەم تۇراتتى.

①تېخى تاتلىق تەم كىرمىگەن، چۈچۈمەل (يەل-يېمىىش ھەققىدە): ئاچچىق-چۈچۈك غورا.＊غۇلجا ئالمىسىنىڭ تەمى دەسلەپ ئاچچىق-چۈچۈك بولىدۇ، ئۇزۇن تۇرغانسېرى تەمى ياخشى بولۇپ كېتىدۇ. ②لازا، ئاچچىقسۇ، دورا-دەرمان قاتارلىقلىرى ئۆتۈپراق تەڭشەلگەن: تۇرسۇن ئېغىر ئىچىملىكتىن كېيىن، ئاچچىق-چۈچۈك ئۈگرە بىلەن مېھمان بولدى .. ③كۆچمە مەنىلىك سۆز. تۇرمۇشنىڭ راھەت-پاراغەت ۋە جاپا-مۇشەققىتى، ھاياتنىڭ لەززەت ۋە غەم-تەشۋىشلىرى، تۇرمۇشنىڭ ئىسسىق-سوغۇقى: باقى تۇرمۇشقا ئەمدىلا كۆز ئاچقان ساددا ئاق كۆڭۈل بىر يىگىت، ئۇ يېزا تۇرمۇشىنىڭ ئاچچىق-چۈچۈكىنى تېتىمىغان.

ئىسىم [ ئاچ+بىقىن ]بىقىننىڭ يان قىسمىدىكى سەل ئىچىگە تارتىلغان جاي، ئىنچىكە بەلنىڭ ئىككى يان تەرىپى.

ئىسىم <ئىرق> ئېلىمىزدىكى ئاز سانلىق مىللەتلەرنىڭ بىرى بولۇپ، يۈننەن ئۆلكىسىگە جايلاشقان.

ئىسىم [ئاچال+گۆش] <يېمەكلىك> سوغۇق سەيلەرنىڭ بىر تۈرى، بۇ يېمەكلىك قوينىڭ پىشۇرۇلغان سان گۆشىنى يالپاقلاپ توغراپ، تەخسىگە تىزىپ، ئۇنىڭ ئۈستىگە ئىنچىگە توغرالغان سۇڭپىياز، ئاچچىقسۇ ۋە داغلانغان كۈنجۈت يېغى قاتارلىقلار قۇيۇلۇپ تەييارلىنىدۇ.

ئىسىم <قاتناش> ئاچال باشقۇرىدىغان مەخسۇس خادىم، ئاچال باشقۇرغۇچى: دادام بۇرۇن تۆمۈريولدا ئاچالچى بولۇپ ئىشلىگەنىدى.

ئىسىم ①يولنىڭ ئاچىلانغان، ئايرىلغان جايى: يىگىت مەلىكىنى ئاتقا مىندۈرۈپ بىر كېچە يول يۈرۈپ، تاڭ ئاتقاندا ئىككى يولنىڭ ئاچىلىغا كەپتۇ. ②كەلپىن ناھىيىسىدىكى بىر يېزىنىڭ نامى.

ئىسىم <يېمەكلىك> بەسەي قاتارلىق كۆكتاتلارنى قايناق سۇغا بېسىپ، ئېچىتىپ تەييارلانغان بىر خىل خام سەي.

ئىسىم. بىرەر تەبىئىي ئاپەت ياكى ئۇرۇش قاتارلىق سەۋەبلەر نەتىجىسىدە كېلىپ چىققان ئوزۇق-تۈلۈك يېتىشمەسلىك؛ قەھەتچىلىك: شۇ يىلى ئېغىر ئاچارچىلىق بولۇپ، نۇرغۇن ئادەم ئۆلۈپ كەتتى.

ئىسىم. دىئالېكت سۆز. چاتراق.