Бузмақ

Пеил ①бир йүрүш йаки бир пүтүн нәрсини парчилимақ, чувумақ, сөкмәк, ағдурмақ, вәйран қилмақ, керәктин чиқармақ: өйни бузмақ. Машинини бузмақ. ②Йоқ қиливәтмәк, йоқатмақ: у шиминиң қирини бузмаслиқ үчүн тизини үстигә сәл тартип авайлап олтурди. ③Йарамсиз, лайиқсиз, сүпәтсиз қилип қоймақ; әпләштүрәлмәй қалмақ: у тузни тәңшийәлмәй, ашни бузуп қойупту. ④Һәқиқәттикидин, әслидикидин башқичә қилип ипадилимәк (гәп-сөз һәққидә): у йетип келип надәмниң мәйдисигә ноқуп:-ма йаққа маң, бизниң сәйни алиду мән пул бериду,-деди Уйғур тилини бузуп сөзләп. ⑤Мәвҗут вәзийәтни, кәйпийатни, һаләтни өзгәртмәк; дәхли қилмақ: тинчлиқни бузмақ. Җимлиқни бузмақ. Тәләтини бузмақ. ⑥Мас кәлмәй қалмақ, нуқсан йәткүзмәк: йеңи селинған биналар арисидики бу қәдимий өйләр қоруниң йеңичә һөснини бузуп туратти. ⑦Бәрбат қилмақ, бикар қилмақ, йоққа чиқармақ: пиланни бузмақ.＊Ишни йәнила нурмуһәммәт бузди. ⑧Риайә, әмәл қилмай, хилап һәрикәтләр билән шуғулланмақ: қанунни бузмақ, вәдини бузмақ. ⑨Соғуқчилиқ чүшүрүп йаман ақивәт пәйда қилмақ; йаманлаштурмақ, чатақлаштурмақ, айривәтмәк: арини бузмақ. Аилини бузмақ.＊Йаман һарва йол бузар, йаман адәм йурт бузар (мақал).⑩Әслидики чәкни бөсүп өтмәк; һалқимақ: рекортни бузмақ. ⑪Роһий җәһәттин чиритмәк; тоғра йолдин аздурмақ; айнитмақ: чақни бузған ханиси, қизни бузған аниси (мақал). ⑫Иппәт-номусини дәпсәндә қилмақ, иппәт-номусиға тәгмәк, айағ асти қилмақ (қизлар һәққидә): намәтниң пул билән йаш қизларни бузғанлиқи һәққидики материйалға асасән йеқинда сақчи идариси уни қолға алди. ⑬Биһудә сәрп қилмақ, исрап қилмақ, зайә қилмақ: пулни бузмақ.