Қорсиқида гәп йатмайду, сир сақлийалмайду: мәнсурниң чүшәнчисичә, у ағзи бош йигитләрдин әмәс иди.

Сөзләшкә петиналмаслиқ, җүрәт қилалмаслиқ: мән униңға шунчә аччиқим кәлгән болсиму, җаваблишишқа ағзим бармиди.

Сөзлийәләйду, сөз қилишини билиду: ука, байқап сөзлә, хәқниңму ағзи бар әмәсму?

Бирәр иш йаки гәп-сөзгә һәйран қалмақ. Һаң-таң болмақ.

Сөзләшкә башлимақ, гәпкә чүшмәк: бу чағда падишаһниң ағзи ечилип, йәнә оғлини махташқа башлиди.

Ойлимай сөзләйдиған, ағзиға кәлгәнни йүз-хатирә қилмай дәйдиған:-ағзиң иттик-дә балам, -деди дадиси ғуламға, -һелиқи гәпни у йәрдә демәслик керәк иди.

Тохтимай, үзүлдүрмәй, арқа-арқидин: у киши торпақниң қовурғисини силап туруп, ағзи-ағзиға тәгмәй махтап кәтти.

Сүпәт. Нутуқ җәрйанида әмәлгә ашурулидиған, йазма әмәс: ағзаки имтиһан. Ағзаки җаваб.

«Ағринмақ» пеилиниң өмлүк дәриҗиси.

Пеил ①рәнҗимәк, нарази болмақ, хапа болмақ: меһрибан әзизниң путини кесишкә оңайлиқчә көнмәйду вә бу ишта султандин ағриниду. ②Чидимаслиқ қилмақ: сәмәт нөвити кәлгәндә өзиниң қорсиқиға бирәр җиң гөш елип йейишкиму ағриниду.

Пеил ①кесәл болмақ, бирәр кесәлгә йолуқмақ: адил ойлимиған йәрдин уштумтут ағрип қалди. ②Кесәл болуш, җараһәтлиниш йаки чарчаш қатарлиқ сәвәбләр билән бәдәнниң бирәр җайи азабланмақ: қәйәр ағриса, җан шу йәрдә (мақал).

Сүпәт. Узун вақит кесәл тартқан; кесәлмән: униң аилсидә йалғуз бирла бала болуп, аписи ағриқчан, дадиси қери иди.