<математика> йилтизлиқ ипадидики йилтиз бәлгисиниң сол тәрәп йуқири бурҗикигә йезилидиған сан. Мәсилән, төвәндики йилтизлиқ ипадидики 4 рәқими йилтиз көрсәткүчтур.

∜(a+b)

«Ботаника» йилтизниң әң алди тәрипидики тәхминән бир сантиметир узунлуқтики қисми. Йилтиз ғилипи, өсүш нуқтиси, узирап (узирип) өскүчи қисми вә йетилгән қисмидин ибарәт төт қисимға бөлиниду. Йилтиз адәттә йилтиз учиға тайинип өсиду вә су сүмүриду.

«Орманчилиқ» бир хил улақ шәкли, йәни дәрәх йилтизини улақ түви қилип улаш усули. Буниңда, көчәт йилтизи 8-6 миллиметир йерилип искинә улақ қилинип, көчәтханиға тикилип көчәт йетиштүрүлиду. Йилтиз инчикә болса, улақ түви йерилип, қипча санҗилиду.

Орни мустәһкәмләнмәк, мәзмут, мидирлимас болуп орунлашмақ, мәзмут орунлишип кәтмәк: демисиму, шундақ муддиайимиз йоқ әмәс, лекин ағичиниң йилтизи чиңип, қорсиқи домбийип қалғучә кәшисини тоғрилимисақ, кейинчә қутулғили болмай қалиду әмәсму?

Әсли-нәслидин тартип йоқатмақ, түптин үзүл-кесил йоқ қилмақ. Түптин йоқатмақ.

← Йилтизидин қомуруп ташлимақ: күнчиқиштин күн чиқти, йуртимизни йорутти. Бизни әзгән залимни, йилтизидин қурутти .

Қаттиқ зәрбә бәрмәк, һалакәткә йүзләндүрмәк:-хәлқимиз бир күни болмиса биркүни көтүрүлүп, җаһаләтниң йилтизиға палта чапмай қоймайду,-деди пәрһат гепини давамлаштуруп.

Һайатини қорутмақ, йоқ қилмақ: улар кәскин тәдбир қоллинип, апәтниң йилтизини қомуруп ташлиди.

← Йилтизини қомуруп ташлимақ: сән униң миҗәзини билмәйсән. У бири билән ейтишип қалса, йилтизини қурутмиғичә тохтимайду.

← Йилтизиға палта чапмақ: һазир бу йәрдә бәгниң йилтизини қирқийдиған йигитләр пәйда болди. Җаһан өзгирәрмиш, һәққимизни алидиған охшаймиз.

Сүпәт. Йилтизи бир, бир йилтиздин кәлгән: йилтиздаш сөзләр.

«Тил» бир сөз йилтизи асасида йасалған сөзләр. Мәсилән, Уйғур тилида «баш» дегән сөз асасида «башлиқ», «башлимақ», «башламчи», «башланғуч», «башбаштақ», башпанаһ», «башчилиқ», «башқарма» қатарлиқ сөзләр йасалған. Буларниң һәммиси йилтиздаш сөзләрдур.