1. Пеил ①тосуп турған тосақни бир тәрәпкә қайрип қоймақ йаки елип ташлимақ: пәрдини ачмақ. Йол ачмақ.＊Қорқма, һәй зөрәм ! Мән садиқ, ишикни ач. ②Оралған, йепилған, чигилгән, көмүлгән нәрсиләрни шу һаләттин халий қилмақ: сандуқни ачмақ. Қулупни ачмақ. Орини ачмақ.＊Он қәдәм алдида кетиватқан айал арқисиға қарап, бешидики пәрәнҗисини ечип бир қариди-дә, йәнә гәп қилмай алдиға қарап кетивәрди.
2. ③Қатланған, йиғилған, пүкүлгән, помланған нәрсиләрни йаймақ, кәрмәк: кигиз ачмақ. Қучақ ачмақ.＊Анар өзиму аниси елип чиққан дастиханни ечип, анисиға удулму удул олтурди. ④Қуруп, йасап, пүттүрүп ишқа чүшүрмәк, паалийәт башлимақ: мәктәп ачмақ. Дукан ачмақ…
3. ⑤Нәрсә, вәқә, һадисә вә шуниңға охшашларниң маһийити, хусусийитини, сирини ашкарилимақ; ениқлимақ, йәшмәк: тәбиәтниң сирини ачмақ. Әпт-бәширисини ачмақ. Зиддийәтләрни ачмақ. ⑥Бирәр нәрсиниң һәрикитигә йол бәрмәк; башлимақ, аққузмақ: гәп ачмақ. Сөз ачмақ. Су ачмақ. ⑦Өзләштүрмәк, пайдиланғудәк қилмақ, ишқа кириштүрмәк: йәр ачмақ. Кан ачмақ. Нефитликни ачмақ.
4. Пеил. Қорсаққа йегән нәрсә һәзим болуп, тамақ йейишни тәләп қилмақ: қорсақниң ачқини-әқилниң қачқини (мақал).
5. Исим. Диалект сөз. Ечиқ, башлам, ачма.
