«Бөктәрлимәк» пеилиниң мәҗбурий дәриҗиси.

Исим. Бирликни парчилайдиған, ариға соғуқчилиқ салидиған, арини бузидиған қилмиш: бөлгүнчилик қилмақ.

Парчә-парчә, айрим-айрим: улар етиздики дөвиләнгән йаңйуни үч хилға айрип, хили бойичә бөләк-бөләк қилип дөвиләп қойди.

Рәвиш. Мидир-сидир қилмай, зуван сүрмәй йаки җимҗит, һәрикәтсиз: буттәк турмақ.

Пеил. Бүдүр һаләткә кәлтүрмәк, бүдүр қилмақ: җувичи бу терини йақилиқ қилиш үчүн алаһидә бүдүрләп йасиди.

Парчә-парчә, бөләк-бөләк, ушшақ-ушшақ: ат уни һәм чишләп, һәм тепип, һәш-пәш дегүчә бурда-бурда гөшкә айландуруветипту.

«Бурғилимақ» пеилиниң мәҗһул дәриҗиси.

Халиғанчә башқурмақ, қаршилиқ қилалмайдиған һалға кәлтүрмәк.

Исим. Буруқтурмилиқ.

Пеил ①бир йүрүш йаки бир пүтүн нәрсини парчилимақ, чувумақ, сөкмәк, ағдурмақ, вәйран қилмақ, керәктин чиқармақ: өйни бузмақ. Машинини бузмақ. ②Йоқ қиливәтмәк, йоқатмақ: у шиминиң қирини бузмаслиқ үчүн тизини үстигә сәл тартип авайлап олтурди. ③Йарамсиз, лайиқсиз, сүпәтсиз қилип қоймақ; әпләштүрәлмәй қалмақ: у тузни тәңшийәлмәй, ашни бузуп қойупту. ④Һәқиқәттикидин, әслидикидин башқичә қилип ипадилимәк (гәп-сөз һәққидә): у йетип келип надәмниң мәйдисигә ноқуп:-ма йаққа маң, бизниң сәйни алиду мән пул бериду,-деди Уйғур тилини бузуп сөзләп. ⑤Мәвҗут вәзийәтни, кәйпийатни, һаләтни өзгәртмәк; дәхли қилмақ: тинчлиқни бузмақ. Җимлиқни бузмақ. Тәләтини бузмақ. ⑥Мас кәлмәй қалмақ, нуқсан йәткүзмәк: йеңи селинған биналар арисидики бу қәдимий өйләр қоруниң йеңичә һөснини бузуп туратти. ⑦Бәрбат қилмақ, бикар қилмақ, йоққа чиқармақ: пиланни бузмақ.＊Ишни йәнила...

Пеил. Буж-буж аваз чиқармақ, буж-буж қилмақ: һапиз моллиниң ағзида көпүк бужулдап деми ичигә чүшүп кәтти.

Тәқлид сөз. Кәптәр дәм тутқанда чиқидиған аваз.