1. Пеил ①өз оқида, бирәр даирә ичидә йаки бирәр нәрсини бойлап һәрикәт қилмақ: қейиқ доқмуштин айлинип, чоң сазлиққа кәлди. ②Сәйлә, тамаша қилмақ; кәзмәк, арилимақ: алмас техичә шәһәр ичидә айлинип йүрәтти. ③Көздин кәчүрмәк, тәкшүрмәк: мәғриптин кәлгән адәм айлинип йүрүп, сирни обдан уқувапту.

2. ④Башқа һаләткә, көрүнүшкә кирмәк, башқа түс алмақ, өзгәрмәк: йамғур аста-аста қарға айланди. ＊Турап униң нәзиридә пүтүнләй кардин чиққан, йаримас адәмгә айланди. ⑤Йүрүшмәк, оборот болмақ: тиҗарәттә пул қанчә тез айланса, пайда шунчә көп болиду. ⑥Тоғра кәлмәк, тәқсимләнмәк: униң йери начар болғачқа, чиққан һосули аран бир моға бәш ходин айланған. ⑦Мәшғул болмақ, тутунмақ: адил ушшақ-чүшшәк ишлар билән айлинип қелип, йиғинға вақтида келәлмиди.

Сүпәт ①өз оқида, бирәр даирә ичидә йаки бирәр нәрсини бойлап һәрикәт қилидиған, айлинидиған, пирқирайдиған: айланма орундуқ. Айланма һәрикәт. Айланма ғалтәк. ②Айландуруп йасалған йаки йай шәклидә орунлашқан, йайсиман: айланма йол. Айланма пәләмпәй. ③Йүрүшүп туридиған, оборот болидиған: айланма капитал.

①«Айланмақ» пеилиниң 3-шәхс буйруқ-тәләп мәйли. ②Имлиқ сөз. Садиғиси кәтсун; өргүлсун: җамал ака: уни бир дәйсән, зийапәт сениңдин айлансун! Бүгүн дегән йеримдин чиқалисаң, саңа атап пақлан сойуветимән техи, һа. . . Һа. . . Һа. . . ③Имлиқ сөз. Йеқинчилиқ йаки һөрмәтни ипадилигүчи мураҗиәт сөзи:-айлансун, балам, тағаң айлансун, -деди кибир.

«Айландурмақ» пеилиниң мәҗһул дәриҗиси: әгәр һелиқи сазлиқ су амбириға айландурулса, апәт келип чиқиду.

«Айландурмақ» пеилиниң өмлүк дәриҗиси.

①«Айланмақ» пеилиниң мәҗбурий дәриҗиси: улар бир күни дадамғиму қалпақ кийдүрүп, йүзини қара бойап коча айландуруп, сазайи қилди. ②Алдимақ, қаймуқтурмақ: һисамидин:-сени тазиму айландурупту-дә, болди, вақтида берип чапанни еливалайли, йүрүңлар, -деди.

Ай вә йиллар бойи, узақ бирмәзгил: у сиртларда тиҗарәт билән мәшғул болуп, айлап-йиллап кәлмәй йүрди.

«Айлап» сөзиниң тәкрарлиниш йоли билән күчәйгән шәкли: у һазир айлап айлап өйгә кәлмәйдиған болуп қалди.

Рәвиш. Бирнәччә ай мабәйнидә, айлар давамида: бәзи деһқанлар болса, хаңларға чиқип, зухаңдин йәр астиға чүшүп кетидудә, айлапму йуқириға чиқалмайду.

Исим ①өзидин чоң айал бир туғқини, ача; һәдә. ②Өзидин чоң айалларни һөрмәтләп аташта ишлитилиду: зәйнәп:-айла! Болди қилиң, -дегиничә санийәниң қучиқиға етилди. ③Тарихи сөз. Ваң җәмәтидин болмиған орда хизмәтчилириниң хотунлириниң һөрмәт нами.

Исим [ай+гүл] ①гиләмниң оттурисиға орунлаштурулған гүл. ②Айалларниң исми.

Қалаймиған, чувалчақ, оңтәй-тоңтәй, рәтсиз: у йәрдә ахшамқи қача-қомучлар айқин-сайқин туратти.