«Б» Билән Башланған Изаһлар

Бағлиқ

①Сүпәт. Беғи бар, бағқа игә: униңға хизирниң бир бағлиқ һойлиси тәқсим қилинди. ②Бағ үчүн ишлитилидиған, бағ қилинидиған: униң беғи болмиғанлиқтин бу қетим бир мо бағлиқ йәр берилди. ③Исим. Бағлаш үчүн ишлитилидиған, өзидин йаки башқа нәрсиләрдин йасилидиған бағ: улар бир тәрәптин бағлиқ ешип, бир тәрәптин өзлири бағлап баратти. ④Сүпәт. Бағлақлиқ: йүсүп ака хәвәр алғин һалимдин, қолум бағлиқ зулум бирлә өлүрмән. ⑤Тиркәлмә сөз. Мунасивәтлик, четишлиқ алақидар: бу иш һәрқайсилириға бағлиқ.

Бал

①Исим <يېزىق تىلى> Һәсәл: чимәнләрниң левидин төкүлди әнбәр, алма, анар бағридин ақти бал, шекәр. ②Миқдар сөз [русчә<فرانسۇزچە] <مېتېئورولوگىيە> Йәр тәврәш вә шамал қатарлиқ тәбиий һадисиләрниң күчини билдүридиған өлчәм бирлики: бәш бал шамал. Алтә бал йәр тәврәш.

Балдақмубалдақ

①Бир балдақ бир балдақтин. ②Көчмә мәнидики сөз. Пәллиму пәллә, дәриҗиму дәриҗә, пәйдинпәй: дапни челишта аддий бирләштүрүштин башлап, тәдриҗий һалда балдақмубалдақ мурәккәпликкә қарап илгириләймиз.

Балика

Исим. Ата анилар йаки чоңларниң өз балилири йаки кичик балиларни әркилитип, йеқинчилиқ қилип чақириш шәкли: шу сөз билән аниси, ишиккә оқтәк етилип, сөзгә қан-йаш қетилип, бойиға гирә селип «һармаң баликам» дәпту.

Бай

①Сүпәт. Һеч нәрсигә моһтаҗлиқи йоқ; нурғун мал-дунйаси бар: бай мәмликәт. Бай адәм. ②Сүпәт. Тәркибидә, ихтийарида, бағрида, ичидә керәклик вә пайдилиқ нәрсиләр көп; мол, йетәрлик: йери байниң ели бай (мақал). ③Исим. Мал-дунйа йиғқучи; дөләтмән киши: бай барни бәрмәс, кәмбәғәл қарап турмас (мақал). ④Исим. Байларға мураҗиәт қилишта йаки улар тоғрисида сөз болғанда, уларниң нами орнида йаки намиға қошуп ишлитилиду: дедим туруп:-бай ака, оғри дәмсиз мени сиз? Қотандики изларни, қарап көрүң қандақ из. ⑤Исим. Һөрмәт йүзисидин киши намиға қошуп ишлитилиду һәм киши исминиң тәркибий қисмиға кириду: әмәтбай. Ташбай. ⑥Исим. Шинҗаң Уйғур аптоном райони ақсу вилайитидики бир наһийиниң исми.