Вәйран қилмақ, әбҗиқини чиқармақ, һалсизландуруп кардин чиқармақ, күч-қуввитидин айримақ: өткән йилқи тәбиий апәт деһқанчилиққа зор зийан кәлтүрүп, деһқанларниң йиликини чеқивәтти.

Қаттиқ әзмәк, експилататсийә қилмақ, бозәк қилип әмгикидин өзи билгәнчә пайдиланмақ: һайанкәшләр хәлқниң йиликини шораш үчүн түрлүк шумлуқларни қилатти.

Әсли нәслини йоқ қилмақ, вәйран қилмақ: қурғақчилиқ болса, әл-йуртниң йиликини қурутушқа башлапту.

①Тени сағлам әмәс, бәдән қуввити аҗиз, мағдури кәм.

②Иқтисадий күчи аҗиз, турмуш кәчүрүши тәс, кәмбәғәл, намрат.

Иқтисадий җәһәттә қийин һаләткә чүшүп қалмақ, иқтисадий әһвали интайин начарлашмақ, намратлашмақ: қейинатамниң өлүмини узитимиз, йәттә, қириқ нәзирлирини беримиз дәп, йиликимиз үзүлүп қалди.

①Пеил. Диалект сөз. Узун икки шал (тахтай) ниң бирини әркәк, бирини чиши қилип чатмақ.

②(Тоғриси: иллимақ) ← иллимақ

Йилмуйил, йиллар бойи, йилларниң һәммисидә: у бай үчүн йил-йиллап ишләп бир кичик пахланға (пақланға) еришәлмәй, ахири қақшап өлүп кәтти.

(Тоғриси: һимләшмәк) ← һимләшмәк

①Пеил хемир қатарлиқларни әйләп пишурмақ, қол билән муҗуп әйлимәк, пишурмақ: хемирни йимирмәк. ②Қаттиқ нәрсиләрни қол йаки мунасивәтлик әсваблар билән сиқип, муҗуп езип увимақ, езилгән, муҗулған, увақ һаләткә кәлтүрмәк: у деңиз саһилида олтуруп, бир қоли билән ташни йимирип увап, йәнә бир қолини қумға патурупту. ③Қаш-көз, ләв қатарлиқ әзаларни пүрүштүрмәк, пүрмәк йаки йеник түрмәк: -һә, бу немә дегиниңиз?-Дәпту шаһ қашлирини йимирип. *У қапқара, инчикә бурутини йимирип олтуруп, гәп башлиди. *-Саңа немишқа тәң иди, -деди мәшурахун калпукини йимирип, -түгәп кәтсә, тепип беридиған адәм мән әмәсму? ④Көчмә мәнидики сөз. Бирәр гуруһ, тәшкилат, һакимийәткә охшаш җәмийәткә тәсир көрситиватқан иҗтимаий күчни ағдурмақ, йоқатмақ, йаки уни түрлүк васитиләр билән әслидики күч-қуввитидин мәһрум қилмақ, аҗизлаштурмақ, ғулатмақ, вәйран қилмақ: қәтий тәдбир...

«Йимирмәк» пеилиниң өмлүк дәриҗиси: арғамчини йимиришмәк. Хемирни йимиришмәк. Ташларни йимиришмәк. Ләвлирини йимиришмәк.

Сүпәт. ①Йимирилмәйдиған, йимирилип кәтмәйдиған.

②Мустәһкәм, мәзмут, һәрқандақ җайда, һәрқандақ әһвалда бузулмайдиған, езилмәйдиған, йеңилмәйдиған, ағдурулмайдиған, ғалиб: буниңдин кейин биз барлиқ чарә-тәдбирләрни қоллинип, хәлқ армийисини мәңгү йимирилмәс орунға игә қилишимиз лазим. *-Биз йимирилмәс күч болуп уйуштуқ,-деди әнвәр җиддий һалда.

①«Йимирмәк» пеилиниң мәҗһул дәриҗиси: у шахтики чечәкләрни елип бир увилиғаниди, һелиқи чечәкләр йимирилип, кичиккинә бир калләккә айлинип қалди. *Әшрәп бовайниң көзлири парқирап, қелин калпуклири күлкидин йимирилди. ②Көчмә мәнидики сөз. Аҗизлашмақ, һалидин кәтмәк, вәйран болмақ, йоқалмақ: тамларму харабидәк болуп кәткән-сувақлири пүтүнләй чүшүп, йимирилишкә башлиғаниди. *Йигитниң өзигә михтәк қадалған отлуқ көзлири алдида, қизниң җасарити йимирилди. *Әхтәмләрниң тойи йезилар еғир иқтисади йимирилишни баштин кәчүрүватқан пәйткә тоғра кәлгәниди. ③Көчмә. Бирәр иҗтимаий түзүм, һакимийәт йаки һоқуқ тутуватқан гуруһ, шәхсләр вәйран болмақ, йоқалмақ, ағдурулмақ, әслидики имтийаздин мәһрум болмақ: феодаллиқ чоң аилә түзүми муқәррәр йимирилди. *У «көрүп туруңлар, силәрниң йимирилидиған күнүңлар әтила йетип келиду» дәп ойлиди. ④Йәргә мәһкәм чаплашмақ, йәргә мәһкәм орунлашмақ (олтуруш һәрикити һәққидә): у әмди йимирилип олтуруп,...