Исим ①адәмниң билиш, пикир қилиш қабилийити; аң, зеһин, һош, әқил: есини йоқатмақ. Есини йиғмақ. Есини тапмақ. Есини билмәк.＊Есиң барида етәк йап (мақал). ②Йадида сақлаш, йадқа елиш қабилийити; йад, хатирә: әстә тутмақ. Әстә қалдурмақ. Әскә алмақ. Әскә салмақ. Есигә кәлмәк.

Исим. Әсра болуш, сирдашлиқ, һәмраһлиқ.

Пеил ①кона, вәйранә һаләткә кәлмәк, кониримақ: һазирқи бу мәктәп бинаси наһайити әскилишип өрүләй дәп қалди. ②Кәпсиз, әдәпсиз, биһайа болмақ, осаллашмақ: кичик балини оқутмай кочиға қойувәтсә узимайла әскилишип кетиду.

Рәвиш [әрәбчә] ①пәқәт, һечқачан; зади: бу гәпни мән әсла демидим. ②Әслидә, бурунисида: бу тағлар егиз тағлар, теши бар, тописи йоқ, әсла көймигән йарниң, дәрди бар вапаси йоқ.

Исим «физиологийә» уйқусириғанда еғизни чоң ечип чоңқур нәпәс елиш вә чиқириш нәтиҗисидә, қан суйуқлуқи тәркибидики карбон төт оксиди көпийип вә меңидики нәпәсләндүрүш мәркизини ғидиқлаш арқилиқ пәйда қилидиған бир хил физиологийилик һадисә: уни бирдинла әснәк тутти.

«Әсәбийләштүрмәк» пеилиниң мәҗһул дәриҗиси.

Пеил. Әшәддий һаләткә кәлмәк, әшәддий болмақ: уларниң әшәддийлишип ниқабини йиртиветип сәкрәп чиқишиға аз қалди.

Исим [әрәбчә] ①инсанниң билиш, пикир қилиш қабилийити: әқил игиси.＊Төгидәк бойуң болғучә, түгмидәк әқлиң болсун (мақал). ②Пикир йүргүзүш, чүшиниш; пәм, идрак: демәк биз әқил ишләтсәкла, өз анилиримизни хушал қилалайдикәнмиз. ③Әс-һош, меңә: әқлиң җайидиму? ④Мәслиһәт, пайдилиқ чарә-тәдбир: муһәммәт акисиға бир әқил көрсәтти.

Пеил. Артуқ нәмлики көтүрүлүп нәмхуш һаләткә кәлмәк, сүйи қачмақ, чала қурумақ: баһар аптипиниң тәптидин тоңлар ерип, йәрләр хели әкчип қалди.

Пеил. Уруқни йәргә чачмақ; теримақ.

Әгри-тоқай: аптомобил әгри-бүгри тағ йолида тохтимай илгириләйтти.

«Әгимәк» пеилиниң мәҗһул дәриҗиси.