Исим <ئىرق> Турларниң бир қәбилиси. Адизлар әсли волга дәрйаси йақилирида көчмән чарвичилиқ билән турмуш кәчүргән, түркләргә тәвә болған, кейинки вақитларда шәрққә көчүп берип сир тардушқа тәвә болған.

Рәвиш. Һәр вақиттикигә, адәттикигә охшаш, адәттикичә; нормал: униң бир иши, ағиниси мәйли илғар болсун, мәйли қалақ болсун, дәйдиғинини йүзигә дәп болупла йәнә адәттикидәк мунасивәт қилип йүривериду.

Сүпәт. Адәмгә хас, адәмдә болидиған, адәм балисиға лайиқ болған, адәмгә мунасип; адәмийлик, инсаний: адәмлик бурч. Адәмлик характер. // Адәмниң адәмлики аччиқи кәлгәндә билинәр (мақал).

Исим [әрәбчә] биравни әйибләп, гүдрәт сақлап, гәпләшмәй йүрүш һалити: бу қетим һәтта араз болуп қалғанлар биләнму хуш чирай учраштим.

Исим [парсчә] дәм алидиған, раһәтлинидиған җай: армансиз ашиқ мәшуқларниң арамгаһлири харабиликкә айланмақта…

1. Пеил ①көпәймәк, ашмақ: 4-синиптин башлап, балиларниң игилигән билими йилдин-йилға артип бариду. ②Көчмә мәнидики сөз. Күчәймәк, өрлимәк, өсмәк: чөмүп чәксиз шадлиқ қойниға, өз йуртиға маңди у қайтип. Тағ-даванлар қалғанчә кейин, хушаллиқи баратти артип .③Мәлум бир чегра, миқдар йаки чәктин ашмақ, өтмәк: бу баһа әслий баһасидин он пирсәнт артип кетипту.

2. Пеил ①йүкни трансипорт васитисиниң үстигә, ичигә җайлаштурмақ, йүклимәк: синимиған атқа йүк артма (мақал). ②Көчмә. Зиммисигә йүклимәк, бойниға қоймақ, таңмақ: мәсулийәтни артмақ.＊Шөһритиң-шаниң үчүн боғдани сән артсаң маңа. Дәс туруп қәддимни пүкмәй, мәнзилиңгә көтүрәй .③Көчмә. Дөңгимәк, иттирип қоймақ: қарап туруп өзи қилған ишни башқа адәмгә артип қойса боламду?

①Сүпәт. Бәлгилик миқдардин көп, ошуқ: артуқчә пул. Артуқчә хираҗәт. Артуқчә вақит. У артуқчә һайаҗанлинип кәткәнликтин болса керәк, авази титрәйтти. ②Сүпәт. Керәксиз, пайдисиз:-бу гәплириңиз артуқчә,-деди әкбәр очуқ көңүллүк билән.

Исим [русчә<گرېكچە] ئارخېئولوگىيە بىلەن شۇغۇللانغۇچى ئالىم، مۇتەخەسسىس.

Сүпәт ①көптин бери арзулап кәлгән, арзулап күтүлгән; көңүлдики: ата-ана арзулуқ йалғуз қизини өз җанлиридиму артуқ көрәтти. ②Арзулар билән толуп ташқан, арзуси бар: арзулуқ дунйа.

«Арғунлаштурмақ» пеилиниң мәҗһул дәриҗиси.

Рәвиш. Арқисичә.

Пеил ①җедәллишип тутушуп қалғанлар йаки челишқанларниң арисиға кирип, тутувелип айривәтмәк, арилашмақ: сәкрәп турған сақчи һүсәйнәмгә бир качат салди, униңғичә башқилар аричилап урғузмиди. ②Арилап маңмақ, ариси билән маңмақ: у «бу йолда меңиш хәтәрлик» дәп, йирақ болсиму аричилап меңип кәтти.