Алим Әһәт

Йилики Үзүлмәк

Иқтисадий җәһәттә қийин һаләткә чүшүп қалмақ, иқтисадий әһвали интайин начарлашмақ, намратлашмақ: қейинатамниң өлүмини узитимиз, йәттә, қириқ нәзирлирини беримиз дәп, йиликимиз үзүлүп қалди.

Йимирмәк

①Пеил хемир қатарлиқларни әйләп пишурмақ, қол билән муҗуп әйлимәк, пишурмақ: хемирни йимирмәк. ②Қаттиқ нәрсиләрни қол йаки мунасивәтлик әсваблар билән сиқип, муҗуп езип увимақ, езилгән, муҗулған, увақ һаләткә кәлтүрмәк: у деңиз саһилида олтуруп, бир қоли билән ташни йимирип увап, йәнә бир қолини қумға патурупту. ③Қаш-көз, ләв қатарлиқ әзаларни пүрүштүрмәк, пүрмәк йаки йеник түрмәк: -һә, бу немә дегиниңиз?-Дәпту шаһ қашлирини йимирип. *У қапқара, инчикә бурутини йимирип олтуруп, гәп башлиди. *-Саңа немишқа тәң иди, -деди мәшурахун калпукини йимирип, -түгәп кәтсә, тепип беридиған адәм мән әмәсму? ④Көчмә мәнидики сөз. Бирәр гуруһ, тәшкилат, һакимийәткә охшаш җәмийәткә тәсир көрситиватқан иҗтимаий күчни ағдурмақ, йоқатмақ, йаки уни түрлүк васитиләр билән әслидики күч-қуввитидин мәһрум қилмақ, аҗизлаштурмақ, ғулатмақ, вәйран қилмақ: қәтий тәдбир қоллинип барлиқ әксилинқилабий күчләрни парчилаш вә йимирип ташлаш керәк. *Биз ахири феодализм түзүмини йимирип ташлидуқ. *Түн-җаһаләтни йимиргәч һөр заман, өрлиди...

Давамини оқуң!

Йимирилмәс

Сүпәт. ①Йимирилмәйдиған, йимирилип кәтмәйдиған.

②Мустәһкәм, мәзмут, һәрқандақ җайда, һәрқандақ әһвалда бузулмайдиған, езилмәйдиған, йеңилмәйдиған, ағдурулмайдиған, ғалиб: буниңдин кейин биз барлиқ чарә-тәдбирләрни қоллинип, хәлқ армийисини мәңгү йимирилмәс орунға игә қилишимиз лазим. *-Биз йимирилмәс күч болуп уйуштуқ,-деди әнвәр җиддий һалда.

Йимирилмәк

①«Йимирмәк» пеилиниң мәҗһул дәриҗиси: у шахтики чечәкләрни елип бир увилиғаниди, һелиқи чечәкләр йимирилип, кичиккинә бир калләккә айлинип қалди. *Әшрәп бовайниң көзлири парқирап, қелин калпуклири күлкидин йимирилди.

②Көчмә мәнидики сөз. Аҗизлашмақ, һалидин кәтмәк, вәйран болмақ, йоқалмақ: тамларму харабидәк болуп кәткән-сувақлири пүтүнләй чүшүп, йимирилишкә башлиғаниди. *Йигитниң өзигә михтәк қадалған отлуқ көзлири алдида, қизниң җасарити йимирилди. *Әхтәмләрниң тойи йезилар еғир иқтисади йимирилишни баштин кәчүрүватқан пәйткә тоғра кәлгәниди.

③Көчмә. Бирәр иҗтимаий түзүм, һакимийәт йаки һоқуқ тутуватқан гуруһ, шәхсләр вәйран болмақ, йоқалмақ, ағдурулмақ, әслидики имтийаздин мәһрум болмақ: феодаллиқ чоң аилә түзүми муқәррәр йимирилди. *У «көрүп туруңлар, силәрниң йимирилидиған күнүңлар әтила йетип келиду» дәп ойлиди.

④Йәргә мәһкәм чаплашмақ, йәргә мәһкәм орунлашмақ (олтуруш һәрикити һәққидә): у әмди йимирилип олтуруп, һекмәт билән техиму чоңқурлап сирдишишқа өтти.

Йимирилиш

①«Йимирилмәк» пеилиниң йәнә бир хил исимдиши.

②<گېئولوگىيە> Узун муддәтлик шамалниң йалиши, аптапта қелиш, һөл-йеғинларниң нәмдәп йалиши, организмларниң бузулуши қатарлиқ тәсирләр нәтиҗисидә, йәр постиниң йүзидики вә йәр постини тәшкил қилған һәр хил тағ җинслириниң бузулуп вәйран болуши йаки өзгирип кетиши.

③<فىزىكا> Бир атом йадросиниң массилири охшашрақ болған икки йадроға бөлүнүш җәрйани.

④<فىزىكا> Радиоактип нуклидларниң радиоактип зәрричиләрни радиатсийиләп чиқириш арқилиқ башқа бир хил нуклидқа өзгириш җәрйани, турақсиз асасий зәрричиләрниң өзлүкидин йеңи зәрричиләргә өзгириш җәрйаниму йимирилиш дәп атилиду.

⑤<خىمىيە> Крстал һидратларниң өй температурисида вә қурғақ һавада крстал сүйиниң бир қисмини йаки һәммисини йоқитиш һадисиси.

Абдимилик

Исим [әрәбчә] <ботаника> сүтлүк от аилисигә киридиған бир йиллиқ йаки көп йиллиқ шада ғоллуқ өсүмлүк, йопурмиқи чоң вә алқансиман йерилиду, конуссиман гүл ретидә чичәкләйду. «Инәкпити» му дейилиду.

Абстрактлаштурмақ

①«Абстрактлашмақ» пеилиниң мәҗбурий дәриҗиси. ②Нәрсә йаки һадисиләрниң муһим вә муәййән бәлгә, қанунийәтлирини аҗритиш мәқситидә уларниң бәзи әрзимәйдиған тәрәплирини йаки бағлинишлирини нәзәрдин сақит қилип туруп пикир йүргүзмәк.